Trẻ mắc bệnh tự miễn: bệnh gì, dấu hiệu nào cần khám và chăm con thế nào
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Tiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi
Trả lời nhanh
Bệnh tự miễn là khi hệ miễn dịch nhầm lẫn và tấn công chính các mô khỏe của cơ thể. Ở trẻ, hay gặp là tiểu đường type 1, bệnh tuyến giáp tự miễn (Hashimoto, Basedow), bệnh celiac, viêm khớp tự phát thiếu niên và lupus. Bệnh không lây, thường kéo dài, có lúc ổn lúc bùng lên, nhưng phần lớn kiểm soát được nếu được chẩn đoán sớm và theo dõi đều với bác sĩ chuyên khoa. Đi cấp cứu ngay nếu con khó thở, đau ngực, co giật, lú lẫn, hoặc đang dùng thuốc ức chế miễn dịch mà sốt cao, run lạnh, mệt lả.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con đang dùng corticoid hoặc thuốc ức chế miễn dịch mà sốt từ 38°C trở lên kèm run lạnh, mệt lả, li bì: đi cấp cứu ngay, mang theo thuốc.
- Con khó thở, đau ngực, môi tím, hoặc tim đập rất nhanh không dịu khi nghỉ.
- Con co giật, lú lẫn, nói khó, yếu hay liệt một bên người, hoặc đau đầu dữ dội kèm nôn.
- Con nôn nhiều, đau bụng, thở nhanh sâu, hơi thở có mùi trái cây, lơ mơ, nhất là khi khát nhiều tiểu nhiều: có thể là biến chứng tiểu đường, gọi 115 hoặc 113.
- Chảy máu không cầm, chấm xuất huyết hay mảng bầm tím lan nhanh.
- Hơn 6 giờ không đi tiểu, phù tăng nhanh, hoặc nước tiểu đỏ sẫm kèm khó thở.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con mệt kéo dài nhiều tuần dù ngủ đủ, kèm sốt nhẹ không rõ lý do, sụt cân, xanh xao.
- Khớp sưng, đau, cứng buổi sáng kéo dài quá vài tuần, hoặc con đi khập khiễng không do chấn thương.
- Ban đỏ trên mặt, ban nổi khi ra nắng, loét miệng tái đi tái lại, rụng tóc nhiều.
- Con khát nhiều, tiểu nhiều, đái dầm trở lại, sụt cân dù ăn nhiều.
- Cổ to ra, hồi hộp run tay, hoặc mệt, sợ lạnh, tăng cân, học sút hẳn.
- Đau bụng, tiêu chảy hoặc táo bón kéo dài, chậm lớn, thiếu máu không rõ lý do.
Bệnh tự miễn là gì
Hệ miễn dịch bảo vệ cơ thể bằng cách nhận ra và tiêu diệt vi khuẩn, virus. Ở bệnh tự miễn, hệ miễn dịch không phân biệt được mô của chính mình với thứ lạ, nên tạo ra phản ứng làm viêm, tổn thương hoặc thay đổi hoạt động của một hay nhiều cơ quan.
Có hơn 80 bệnh tự miễn khác nhau. Có bệnh chỉ ảnh hưởng một cơ quan, như tuyến tụy trong tiểu đường type 1 hay tuyến giáp trong bệnh Hashimoto; có bệnh ảnh hưởng nhiều nơi cùng lúc, như lupus. Một người có thể mắc hơn một bệnh tự miễn.
Những bệnh tự miễn hay gặp ở trẻ
- Tiểu đường type 1: tuyến tụy không làm ra insulin, con cần tiêm insulin hằng ngày.
- Bệnh tuyến giáp tự miễn: Hashimoto gây suy giáp, Basedow gây cường giáp.
- Bệnh celiac: ruột non bị tổn thương khi ăn gluten trong lúa mì, lúa mạch, lúa mạch đen.
- Viêm khớp tự phát thiếu niên: khớp sưng, đau, cứng kéo dài.
- Lupus ban đỏ hệ thống: ảnh hưởng da, khớp, thận, máu, tim, phổi, não; hay gặp ở con gái tuổi teen.
- Bệnh viêm ruột (Crohn, viêm loét đại tràng), giảm tiểu cầu miễn dịch, bạch biến, vảy nến và một số bệnh khác.
Vì sao con bị và có lây không
Nguyên nhân chính xác chưa rõ. Bệnh hay gặp hơn ở người mang những gen dễ mắc, và có thể được khởi phát bởi nhiễm trùng, một số thuốc hoặc yếu tố môi trường khác. Trong gia đình có người mắc một bệnh tự miễn thì người khác dễ mắc bệnh tự miễn hơn, không nhất thiết cùng bệnh.
Bệnh tự miễn không lây. Con có thể đi học, chơi với bạn bình thường. Không có cách nào chắc chắn phòng được phần lớn bệnh tự miễn, và bố mẹ không làm gì khiến con mắc bệnh.
Bác sĩ chẩn đoán và điều trị thế nào
Dấu hiệu chung như mệt, sốt, đau khớp, phát ban rất dễ lẫn với bệnh thông thường. Bác sĩ dựa vào triệu chứng, khám, tiền sử gia đình và nhiều xét nghiệm: công thức máu, chỉ số viêm, xét nghiệm nước tiểu, các loại tự kháng thể. Một xét nghiệm kháng thể dương tính đơn lẻ chưa đủ để kết luận; con có thể được hẹn xét nghiệm lại hoặc chuyển đến bác sĩ chuyên khoa.
Điều trị tùy từng bệnh. Có bệnh chỉ cần bổ sung thứ cơ thể thiếu, như insulin hay hormone giáp. Có bệnh cần thuốc làm dịu phản ứng miễn dịch, như corticoid hoặc thuốc ức chế miễn dịch; các thuốc này giúp kiểm soát bệnh nhưng làm con dễ nhiễm trùng hơn. Loại thuốc, liều và thời gian do bác sĩ chuyên khoa quyết định, con không tự ngừng, nhất là corticoid. Phần lớn bệnh kéo dài lâu, có lúc bùng lên (đợt cấp), nhưng nhiều trẻ được kiểm soát tốt và sống, học tập gần như bình thường.
Con đi học và sinh hoạt
- Báo cho giáo viên chủ nhiệm và nhân viên y tế trường biết bệnh của con, thuốc con dùng ở trường và dấu hiệu cần gọi bố mẹ hay cấp cứu.
- Xin nhà trường linh hoạt khi con phải nghỉ để tái khám, khi con mệt trong đợt cấp, hoặc cần thêm thời gian làm bài.
- Khuyến khích con vận động đều theo mức bác sĩ cho phép; vận động giúp khớp, xương, tâm trạng.
- Với trẻ dùng thuốc ức chế miễn dịch: rửa tay thường xuyên, tránh tiếp xúc người đang sốt, ho, thủy đậu, sởi, và báo ngay nhà trường để được thông báo khi lớp có dịch.
- Hỏi bác sĩ chuyên khoa trước mỗi lần tiêm chủng, vì một số vắc xin sống không tiêm được khi con đang dùng thuốc ức chế miễn dịch.
- Bệnh kéo dài dễ làm con mệt mỏi, buồn bã, tự ti. Nói chuyện với con, và gặp chuyên gia tâm lý khi con buồn kéo dài.
Chăm sóc con tại nhà
- Cho con uống thuốc đúng giờ, đúng liều; dùng hộp chia thuốc hoặc báo thức; không tự ngừng hay giảm thuốc khi thấy con khỏe.
- Ghi nhật ký triệu chứng, kết quả xét nghiệm và thuốc; mang theo mỗi lần tái khám.
- Đo nhiệt độ khi con thấy mệt, ớn lạnh; nếu con đang dùng thuốc ức chế miễn dịch, gọi bác sĩ hoặc đi khám ngay khi sốt.
- Cho con ăn đủ chất, ngủ đủ giấc, vận động vừa sức.
- Che nắng, mặc áo dài tay, đội mũ rộng vành nếu bệnh của con nặng lên khi ra nắng, như lupus.
- Không tự cho con dùng thuốc nam, thực phẩm chức năng hay thuốc tăng miễn dịch; hỏi bác sĩ trước vì có thể tương tác với thuốc đang dùng.
Hiểu lầm thường gặp
- Bệnh tự miễn là do con sức đề kháng yếu, cần uống thuốc tăng miễn dịch.
- Trong bệnh tự miễn, hệ miễn dịch hoạt động sai hướng chứ không yếu. Thuốc tăng miễn dịch không chữa bệnh và có thể làm bệnh khó kiểm soát hơn.
- Bệnh tự miễn lây sang các bạn trong lớp.
- Bệnh tự miễn không lây. Con có thể đi học và chơi với bạn bình thường.
- Con hết triệu chứng rồi thì tự ngừng thuốc được.
- Ngừng thuốc đột ngột, nhất là corticoid, có thể làm bệnh bùng lại hoặc gây nguy hiểm. Chỉ giảm hay ngừng thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ.
- Kiêng hết thịt, sữa, đồ tanh thì bệnh tự miễn sẽ đỡ.
- Phần lớn bệnh tự miễn không cần kiêng khem như vậy, và kiêng nhiều làm con thiếu chất. Chỉ bệnh celiac cần bỏ gluten sau khi đã được chẩn đoán.
Bố mẹ hay hỏi
+Bệnh tự miễn ở trẻ có chữa khỏi được không?
Phần lớn bệnh tự miễn kéo dài lâu và chưa có cách chữa khỏi hẳn, nhưng nhiều bệnh kiểm soát được bằng điều trị đều đặn, giúp con học tập và sinh hoạt gần như bình thường.
+Xét nghiệm ANA dương tính có phải con bị lupus không?
Chưa chắc. Một số trẻ khỏe mạnh cũng có ANA dương tính; bác sĩ cần kết hợp triệu chứng, khám và các xét nghiệm khác mới kết luận.
+Trẻ đang dùng thuốc ức chế miễn dịch có được tiêm phòng không?
Nhiều vắc xin bất hoạt vẫn tiêm được và nên tiêm, nhưng một số vắc xin sống phải hoãn. Hãy hỏi bác sĩ chuyên khoa trước mỗi lần tiêm.
+Con mắc một bệnh tự miễn thì có dễ mắc bệnh khác không?
Có thể. Ví dụ trẻ tiểu đường type 1 dễ mắc bệnh tuyến giáp hay celiac hơn, nên bác sĩ thường cho xét nghiệm kiểm tra định kỳ.
+Bệnh tự miễn có di truyền không?
Có yếu tố gia đình: người thân của trẻ mắc bệnh tự miễn có nguy cơ cao hơn, nhưng phần lớn không mắc. Hãy kể cho bác sĩ về bệnh của những người trong nhà.
Nguồn tham khảo
- Autoimmune diseases — MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ)
- Autoimmune Diseases — MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ)
- Coeliac disease — NHS (Anh)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Lupus ban đỏ ở tuổi teen
Lupus ban đỏ hệ thống là bệnh tự miễn kéo dài: hệ miễn dịch tấn công chính cơ thể, gây viêm ở da, khớp, thận, máu, tim phổi hoặc não. Bệnh hay gặp ở nữ, thường bắt đầu từ tuổi dậy thì trở đi, với các dấu hiệu như mệt kéo dài, ban đỏ hai má sau khi ra nắng, đau sưng khớp, loét miệng, rụng tóc, sốt không rõ lý do, phù mắt hay chân. Chưa có thuốc chữa khỏi hẳn, nhưng điều trị sớm và đều đặn với bác sĩ chuyên khoa giúp phần lớn người bệnh kiểm soát được bệnh và sống, học tập gần như bình thường. Đi cấp cứu ngay nếu con khó thở, đau ngực, co giật, lú lẫn, chảy máu không cầm, hoặc đang dùng thuốc ức chế miễn dịch mà sốt cao mệt lả.
- Viêm khớp tự phát thiếu niên
Viêm khớp tự phát thiếu niên là bệnh viêm khớp kéo dài bắt đầu trước 16 tuổi, do hệ miễn dịch hoạt động quá mức chứ không do chấn thương. Dấu hiệu hay gặp là một hay nhiều khớp sưng, nóng, cứng, rõ nhất buổi sáng, con đi khập khiễng khi mới ngủ dậy; trẻ nhỏ thường không kêu đau. Bệnh có thể gây viêm mắt (viêm màng bồ đào) mà không có dấu hiệu gì, nên con cần khám mắt định kỳ dù mắt trông bình thường. Điều trị sớm với bác sĩ chuyên khoa giúp phần lớn trẻ kiểm soát được bệnh và vận động bình thường. Đi cấp cứu ngay nếu con sốt kèm một khớp sưng nóng đỏ, đau không cho chạm, hoặc đang dùng thuốc ức chế miễn dịch mà sốt cao mệt lả.
- Trẻ bị tiểu đường type 1
Tiểu đường type 1 (đái tháo đường type 1) là khi tụy của con không còn làm ra insulin, nên con cần insulin mỗi ngày, suốt đời. Bệnh không do con ăn nhiều đường và không chữa bằng thuốc nam, nhưng nếu được đo đường huyết, tiêm insulin và ăn uống đúng hướng dẫn, con vẫn học, chơi thể thao và lớn lên như các bạn. Hai tình huống cần biết là hạ đường huyết (đường huyết dưới 4 mmol/L) và nhiễm toan ceton. Nếu con nôn, đau bụng, thở nhanh sâu, hơi thở có mùi lạ hoặc lơ mơ, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.
- Cường giáp, Basedow ở tuổi teen
Cường giáp là khi tuyến giáp làm ra quá nhiều hormone, khiến cơ thể chạy quá nhanh: tim đập nhanh, run tay, nóng nảy, khó ngủ, sụt cân dù ăn nhiều, học sút. Ở tuổi teen, nguyên nhân hay gặp nhất là bệnh Basedow (bệnh Graves), một bệnh tự miễn, gặp ở con gái nhiều hơn. Bệnh điều trị được, thường bằng thuốc kháng giáp uống trong 1–2 năm theo dõi sát của bác sĩ nội tiết. Nếu con đang uống thuốc mà sốt, đau họng, loét miệng, hãy đi khám ngay để xét nghiệm máu; nếu con sốt cao kèm tim đập rất nhanh, vật vã, lú lẫn, hãy gọi 115 hoặc 113.
- Bệnh celiac
Bệnh celiac là bệnh tự miễn: khi ăn gluten, chất đạm có trong lúa mì, lúa mạch và lúa mạch đen, hệ miễn dịch tấn công ruột non, làm con hấp thu kém, tiêu chảy, chướng bụng, chậm lớn, thiếu máu. Bệnh gặp ở khoảng 1 trong 100 người trên thế giới nhưng được ghi nhận ít ở người Việt Nam, nên bác sĩ thường tìm các nguyên nhân hay gặp hơn trước. Chẩn đoán bằng xét nghiệm máu, có khi nội soi sinh thiết, trong lúc con vẫn ăn gluten bình thường; đừng tự cho con ăn kiêng gluten trước khi xét nghiệm. Đi viện ngay nếu con li bì, nôn liên tục, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
- Trẻ bị giảm tiểu cầu
Giảm tiểu cầu là khi số tiểu cầu trong máu dưới 150 G/L (150.000 trong một microlit), làm con dễ bầm tím, nổi chấm xuất huyết, chảy máu cam, chảy máu chân răng. Ở trẻ đang khỏe, nguyên nhân hay gặp nhất là giảm tiểu cầu miễn dịch (ITP) sau một đợt nhiễm virus, và ở khoảng 8 trên 10 trẻ, tiểu cầu tự trở về bình thường trong 3–12 tháng. Mùa mưa cần nghĩ tới sốt xuất huyết. Con có chấm xuất huyết hay bầm tím không rõ lý do thì đi khám ngay trong ngày để xét nghiệm máu. Nếu kèm sốt, li bì, đau đầu dữ dội, nôn ra máu, phân đen hoặc con bị va đập đầu, hãy gọi 115 hoặc 113 hoặc đến cấp cứu ngay.
Chủ đề khác