Bệnh Basedow, cường giáp ở tuổi teen: dấu hiệu, điều trị và lưu ý khi uống thuốc
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
THCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổiSinh viên · 18–24 tuổi
Trả lời nhanh
Cường giáp là khi tuyến giáp làm ra quá nhiều hormone, khiến cơ thể chạy quá nhanh: tim đập nhanh, run tay, nóng nảy, khó ngủ, sụt cân dù ăn nhiều, học sút. Ở tuổi teen, nguyên nhân hay gặp nhất là bệnh Basedow (bệnh Graves), một bệnh tự miễn, gặp ở con gái nhiều hơn. Bệnh điều trị được, thường bằng thuốc kháng giáp uống trong 1–2 năm theo dõi sát của bác sĩ nội tiết. Nếu con đang uống thuốc mà sốt, đau họng, loét miệng, hãy đi khám ngay để xét nghiệm máu; nếu con sốt cao kèm tim đập rất nhanh, vật vã, lú lẫn, hãy gọi 115 hoặc 113.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con sốt cao, tim đập rất nhanh hoặc loạn nhịp, vã mồ hôi, kích động, vật vã, lú lẫn, nôn hoặc tiêu chảy nhiều: có thể là cơn bão giáp, gọi 115 hoặc 113.
- Con đang uống thuốc kháng giáp mà sốt, đau họng, loét miệng, ho kéo dài hoặc mệt lả: đi khám cấp cứu ngay để xét nghiệm công thức máu, mang theo thuốc.
- Con đang uống thuốc mà vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm, đau bụng, buồn nôn kéo dài.
- Con đau ngực, khó thở, ngất, hoặc tim đập rất nhanh không dịu đi khi nghỉ.
- Mắt con đau nhức nhiều, nhìn mờ hoặc nhìn đôi đột ngột, mắt không nhắm kín được.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con hồi hộp, tim đập nhanh cả khi ngồi yên, run tay, ra nhiều mồ hôi, sợ nóng.
- Con sụt cân dù ăn nhiều hơn, đi ngoài nhiều lần, mệt, yếu cơ, leo cầu thang mỏi chân.
- Con cáu gắt, lo âu, khó tập trung, khó ngủ, học sút mà không rõ lý do.
- Cổ con to ra ở phía trước (bướu cổ), hoặc mắt lồi, mắt hay cộm, chảy nước, sợ ánh sáng.
- Con gái có kinh thưa, ít hoặc mất kinh kèm các dấu hiệu trên.
- Con đang điều trị mà ngứa, nổi mẩn, đau khớp, hoặc có thai, hoặc đã đến hẹn xét nghiệm lại.
Cường giáp và bệnh Basedow là gì
Tuyến giáp là tuyến hình cánh bướm ở trước cổ, làm hormone điều chỉnh nhịp tim, thân nhiệt, tốc độ đốt năng lượng của cơ thể. Cường giáp là khi tuyến giáp làm quá nhiều hormone.
Ở trẻ và tuổi teen, phần lớn cường giáp là do bệnh Basedow. Hệ miễn dịch tạo ra kháng thể kích thích tuyến giáp làm việc liên tục. Bệnh hay gặp ở con gái hơn con trai, thường từ tuổi dậy thì, và hay có người trong gia đình mắc bệnh tuyến giáp hoặc bệnh tự miễn khác. Ít gặp hơn là viêm tuyến giáp hay nhân tuyến giáp tự làm hormone.
Dấu hiệu dễ nhầm với áp lực học hành
Bệnh đến từ từ qua nhiều tuần, nhiều tháng. Con có thể run tay, viết chữ xấu đi, tim đập nhanh, sợ nóng, ra nhiều mồ hôi, ăn nhiều mà vẫn gầy, đi ngoài nhiều lần, mệt và yếu cơ. Nhiều em trở nên dễ cáu, lo âu, mất ngủ, không ngồi yên được, học sút.
Vì vậy cường giáp hay bị nhầm là do áp lực thi cử, tâm lý tuổi dậy thì hay tăng động. Nếu con thay đổi như vậy kèm tim nhanh, sụt cân hay bướu cổ, chỉ một xét nghiệm máu đo hormone giáp và TSH là biết. Ở bệnh Basedow, một số em có mắt lồi, mắt cộm, chảy nước mắt, sưng mi.
Bác sĩ chẩn đoán và điều trị thế nào
Bác sĩ xét nghiệm máu đo hormone giáp, TSH và kháng thể; có thể siêu âm tuyến giáp. Con sẽ được theo dõi bởi bác sĩ nội tiết.
Ở trẻ và tuổi teen, cách thường dùng đầu tiên là thuốc kháng giáp uống, giúp tuyến giáp làm ít hormone lại. Thường cần vài tuần đến vài tháng mới thấy rõ hiệu quả, và phải uống khoảng 1–2 năm, có khi lâu hơn. Trong thời gian đầu, bác sĩ có thể cho thêm thuốc làm chậm nhịp tim để con đỡ run, đỡ hồi hộp. Loại thuốc, liều và lịch xét nghiệm do bác sĩ quyết định.
Nếu bệnh tái phát sau khi ngừng thuốc, hoặc con không dùng được thuốc, bác sĩ có thể bàn đến điều trị i-ốt phóng xạ hoặc mổ cắt tuyến giáp. Sau hai cách này, con thường phải uống hormone giáp thay thế suốt đời.
Những lưu ý quan trọng khi uống thuốc kháng giáp
- Hiếm gặp nhưng nguy hiểm: thuốc có thể làm giảm mạnh bạch cầu, khiến con dễ nhiễm trùng nặng. Dấu hiệu là sốt, đau họng, loét miệng, ho kéo dài. Khi có những dấu hiệu này, đi khám ngay để xét nghiệm công thức máu và hỏi bác sĩ ngay có cần tạm ngừng thuốc không.
- Thuốc cũng hiếm khi gây tổn thương gan: báo bác sĩ ngay nếu vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm, đau bụng.
- Trong vài tuần đầu có thể có buồn nôn, đau đầu, ngứa, nổi mẩn, đau khớp. Báo bác sĩ, không tự ngừng thuốc.
- Uống thuốc đều mỗi ngày và xét nghiệm máu đúng hẹn; liều sẽ được giảm dần khi hormone về bình thường.
- Con gái tuổi teen, sinh viên: một số thuốc kháng giáp có thể hại thai nhi. Nếu có thai hoặc dự định có thai, báo bác sĩ ngay.
- Báo cho mọi bác sĩ, dược sĩ biết con đang uống thuốc kháng giáp trước khi dùng thêm thuốc khác.
Học tập, thể thao và tâm lý
Khi bệnh chưa được kiểm soát, tim đập nhanh và cơ yếu, nên con nên tạm tránh thể thao gắng sức và thi đấu cho đến khi bác sĩ cho phép. Khi hormone đã về bình thường, phần lớn các em học tập, chơi thể thao như các bạn.
Mệt, mất ngủ, dễ cáu và học sút là do bệnh, không phải con lười hay hư. Hãy nói với giáo viên chủ nhiệm nếu cần, và đừng trách con lúc này. Các dấu hiệu tâm lý thường đỡ dần khi bệnh được điều trị; nếu con buồn chán, lo âu kéo dài, hãy nói với bác sĩ.
Chăm sóc con tại nhà
- Nhắc con uống thuốc vào một giờ cố định mỗi ngày, ghi lịch xét nghiệm và tái khám; không tự ngừng khi thấy con khỏe.
- Dặn con: đang uống thuốc mà sốt, đau họng, loét miệng thì báo bố mẹ ngay để đi khám xét nghiệm máu.
- Cho con ăn đủ bữa, đủ năng lượng và đạm trong thời gian bệnh chưa ổn vì con đốt năng lượng nhanh.
- Hạn chế cà phê, trà đặc, nước tăng lực vì làm tim đập nhanh và khó ngủ hơn.
- Không tự dùng thêm thực phẩm chức năng, thuốc bổ có i-ốt, tảo hay rong biển bổ sung; hỏi bác sĩ về chuyện dùng muối i-ốt và ăn hải sản.
- Con có bệnh ở mắt: đeo kính râm khi ra nắng, nhỏ nước mắt nhân tạo nếu bác sĩ cho, kê cao gối khi ngủ. Tuyệt đối không hút thuốc lá, kể cả thuốc lá điện tử, vì làm bệnh mắt nặng hơn.
- Giúp con ngủ đủ, phòng ngủ thoáng mát.
Hiểu lầm thường gặp
- Bướu cổ, cường giáp là do thiếu i-ốt, nên phải ăn thật nhiều muối i-ốt và rong biển.
- Bệnh Basedow do tự miễn, không do thiếu i-ốt. Dùng nhiều i-ốt bổ sung có thể làm bệnh khó kiểm soát hơn. Lượng i-ốt trong bữa ăn thế nào là phù hợp, hãy hỏi bác sĩ điều trị.
- Con gầy đi, ăn nhiều là do đang tuổi lớn, học nhiều.
- Ăn nhiều mà sụt cân, kèm run tay, tim nhanh, ra nhiều mồ hôi có thể là cường giáp. Một xét nghiệm máu đơn giản sẽ cho biết.
- Uống thuốc nam, lá cây là tan được bướu cổ, không cần thuốc tây.
- Chưa có loại lá cây nào được chứng minh chữa được cường giáp. Bỏ thuốc kháng giáp có thể dẫn đến cơn bão giáp, một tình trạng cấp cứu.
- Con dễ cáu, mất ngủ là do hư, chơi điện thoại nhiều.
- Cường giáp có thể làm con bồn chồn, cáu gắt, mất ngủ. Khi những thay đổi này đi kèm tim nhanh, sụt cân, hãy cho con đi khám trước khi trách con.
Bố mẹ hay hỏi
+Bệnh Basedow ở tuổi teen có chữa khỏi được không?
Bệnh điều trị được. Một số em ổn định lâu dài sau khi ngừng thuốc, nhưng ở tuổi teen bệnh hay tái phát; khi đó bác sĩ có thể cho uống thuốc tiếp hoặc bàn đến i-ốt phóng xạ hay mổ. Tái khám đều giúp phát hiện tái phát sớm.
+Uống thuốc cường giáp bao lâu thì có tác dụng?
Thường vài tuần mới thấy đỡ, vài tháng hormone mới về bình thường. Trong thời gian đó bác sĩ có thể cho thêm thuốc giảm run, giảm tim nhanh.
+Con bị cường giáp có được tập thể dục không?
Khi bệnh chưa kiểm soát, nên tạm tránh tập nặng và thi đấu vì tim đang đập nhanh. Khi hormone đã ổn, phần lớn các em tập luyện bình thường; hỏi bác sĩ trước khi quay lại.
+Cường giáp có di truyền không?
Bệnh Basedow hay gặp hơn ở những gia đình có người bị bệnh tuyến giáp hoặc bệnh tự miễn, nhưng phần lớn con của người bệnh không bị. Nếu anh chị em có dấu hiệu tương tự, hãy cho đi xét nghiệm.
+Bị cường giáp sau này có sinh con được không?
Được. Điều quan trọng là bệnh được kiểm soát tốt trước khi có thai và người bệnh báo bác sĩ sớm khi dự định mang thai, vì một số thuốc cần đổi.
Nguồn tham khảo
- Overactive thyroid (hyperthyroidism) — NHS (Anh)
- Overactive thyroid (hyperthyroidism): Treatment — NHS (Anh)
- Graves disease — Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (MedlinePlus)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Bướu cổ, nhân tuyến giáp
Bướu cổ là khi tuyến giáp ở trước cổ to ra; nhân tuyến giáp là một hay nhiều cục nhỏ trong tuyến. Ở tuổi học sinh, phần lớn là lành tính, hay gặp do thay đổi nội tiết tuổi dậy thì, viêm tuyến giáp tự miễn hoặc bệnh Basedow, ít khi do thiếu i-ốt hay ung thư. Con cần đi khám để xét nghiệm hormone giáp và siêu âm, vì ở người trẻ dưới 20 tuổi bác sĩ xem xét nhân giáp kỹ hơn người lớn. Gọi 115 hoặc 113 nếu con khó thở, thở rít hoặc khò khè.
- Tim đập nhanh, hồi hộp
Tim trẻ đập nhanh lên khi chạy nhảy, sốt, lo lắng, mất ngủ, hoặc sau khi uống cà phê, trà đặc, nước tăng lực; cảm giác hồi hộp kiểu này thường vô hại và tự hết. Đi khám khi cơn hồi hộp lặp lại, kéo dài quá vài phút, hoặc tim đập nhanh đột ngột rồi dừng đột ngột khi con đang ngồi yên. Nếu tim đập nhanh kèm đau ngực, khó thở, choáng váng hay ngất, hãy gọi 115 hoặc 113 ngay.
- Con hay mệt mỏi, uể oải
Phần lớn học sinh hay mệt là do ngủ không đủ, thức khuya với điện thoại, học quá tải, ăn uống thất thường, ít vận động hoặc căng thẳng, và con khá lên khi các thói quen này được sửa. Nên đưa con đi khám nếu con mệt kéo dài hơn 2 tuần không rõ lý do, mệt ảnh hưởng việc học và sinh hoạt, hoặc kèm sụt cân, xanh xao, khát nước nhiều, sốt kéo dài, buồn chán. Đi cấp cứu ngay nếu con li bì khó đánh thức, khó thở, đau ngực, ngất, hoặc mệt kèm nôn, thở nhanh sâu.
- Kinh nguyệt không đều tuổi dậy thì
Trong vài năm đầu sau lần có kinh đầu tiên, kinh nguyệt chưa đều là bình thường: vòng kinh ở tuổi teen thường dài 21–45 ngày, mỗi kỳ 2–7 ngày, và có thể mất đến 6 năm mới đều hẳn. Nên đưa con đi khám nếu vòng kinh ngắn hơn 21 ngày hoặc dài hơn 45 ngày, có lần hơn 90 ngày mới có kinh, đã đều rồi lại thất thường hay mất kinh hơn 3 tháng, hoặc mỗi kỳ kéo dài quá 7 ngày. Đi cấp cứu ngay nếu con ra máu ướt đẫm băng trong vòng 1 giờ kèm chóng mặt, ngất, hoặc đau bụng dữ dội.
- Lo âu ở tuổi teen
Lo lắng trước bài kiểm tra hay khi vào lớp mới là bình thường. Con có thể đang bị rối loạn lo âu khi nỗi lo quá mức so với hoàn cảnh, kéo dài nhiều tuần, và làm con né tránh đi học, gặp bạn, hoặc gây đau bụng, đau đầu, mất ngủ lặp lại. Rối loạn lo âu là bệnh hay gặp ở tuổi teen và chữa được, thường bằng trị liệu tâm lý. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân, hãy ở bên con và gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
- Rối loạn nhịp tim ở trẻ
Nhịp tim của trẻ thay đổi theo hơi thở, vận động và giấc ngủ; phần lớn "rối loạn nhịp" phát hiện ở trẻ, như nhịp xoang thay đổi theo nhịp thở hay ngoại tâm thu (cảm giác tim hẫng một nhịp), là vô hại. Rối loạn nhịp cần điều trị hay gặp nhất là nhịp nhanh trên thất; hiếm hơn là các bệnh nhịp di truyền như hội chứng QT dài, có thể gây ngất và ngừng tim. Ngất khi đang gắng sức, hồi hộp kèm đau ngực hay khó thở, hoặc gia đình có người đột tử khi còn trẻ đều cần khám tim. Nếu con ngã gục, không thở bình thường, hãy gọi 115 hoặc 113 và ép tim ngay.
Chủ đề khác