Bệnh mạn tính và bẩm sinh

Trẻ bị tiểu đường type 1: điều trị, chăm sóc hằng ngày và lúc cấp cứu

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Tiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi

Trả lời nhanh

Tiểu đường type 1 (đái tháo đường type 1) là khi tụy của con không còn làm ra insulin, nên con cần insulin mỗi ngày, suốt đời. Bệnh không do con ăn nhiều đường và không chữa bằng thuốc nam, nhưng nếu được đo đường huyết, tiêm insulin và ăn uống đúng hướng dẫn, con vẫn học, chơi thể thao và lớn lên như các bạn. Hai tình huống cần biết là hạ đường huyết (đường huyết dưới 4 mmol/L) và nhiễm toan ceton. Nếu con nôn, đau bụng, thở nhanh sâu, hơi thở có mùi lạ hoặc lơ mơ, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con khát nhiều, đi tiểu nhiều, kèm nôn, đau bụng, thở nhanh sâu, hơi thở có mùi trái cây chín hoặc mùi như nước rửa móng tay, hoặc li bì, lơ mơ: có thể là nhiễm toan ceton.
  • Que thử ceton máu trên 3 mmol/L, hoặc que thử ceton nước tiểu từ 2+ trở lên.
  • Con nôn nhiều, không ăn uống được và không giữ được nước, dù đường huyết cao hay thấp.
  • Con hạ đường huyết mà không tỉnh, co giật, hoặc không nuốt được: không cho ăn uống gì, đặt nằm nghiêng an toàn, tiêm glucagon nếu có và đã được hướng dẫn, gọi 115 hoặc 113.
  • Đã tiêm glucagon mà sau 10 phút con chưa tỉnh lại.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Ceton máu 1,6–3 mmol/L dù con không thấy mệt: gọi ngay cho bác sĩ điều trị của con.
  • Ceton máu 0,6–1,5 mmol/L và con thấy mệt, hoặc đường huyết cao kéo dài dù đã tiêm insulin theo hướng dẫn.
  • Con bị ốm (sốt, tiêu chảy, cúm) và bố mẹ không chắc cần chỉnh insulin thế nào.
  • Con hay bị hạ đường huyết, nhất là về đêm, hoặc con không còn nhận ra dấu hiệu hạ đường huyết.
  • Vết tiêm sưng, cứng, nổi cục, hoặc con sụt cân, mệt mỏi kéo dài.
  • Con buồn chán, bỏ tiêm, giấu kết quả đo đường, hoặc ăn uống thất thường để giảm cân.

Tiểu đường type 1 là gì

Insulin là hormone giúp đường trong máu đi vào tế bào để làm năng lượng. Ở tiểu đường type 1, hệ miễn dịch phá hủy những tế bào làm insulin trong tụy. Không có insulin, đường ứ lại trong máu và ra ngoài theo nước tiểu, kéo theo nước, nên con khát, tiểu nhiều, sụt cân, mệt.

Bệnh có thể khởi phát ở mọi tuổi, nhưng hay gặp ở trẻ, nhất là khoảng 5–6 tuổi và 11–13 tuổi. Nguy cơ cao hơn nếu trong nhà có người bị tiểu đường type 1 hoặc bệnh tự miễn khác. Bệnh không do bố mẹ cho con ăn nhiều đồ ngọt.

Tiểu đường type 2 thì khác: cơ thể vẫn làm ra insulin nhưng dùng không hiệu quả, thường gặp ở trẻ thừa cân, phát triển chậm hơn. Bác sĩ sẽ làm xét nghiệm để biết con bị type nào.

Điều trị gồm những gì

  • Insulin: tiêm dưới da nhiều lần mỗi ngày bằng bút tiêm hoặc dùng bơm insulin. Loại insulin và liều do bác sĩ nội tiết quyết định và điều chỉnh khi con lớn; bố mẹ được dạy cách chỉnh liều theo kế hoạch bác sĩ đưa.
  • Đo đường huyết: bằng máy đo chích đầu ngón tay nhiều lần mỗi ngày, hoặc bằng thiết bị theo dõi đường huyết liên tục nếu có. Mức đường huyết mục tiêu do bác sĩ đặt cho từng trẻ.
  • Ăn uống: con ăn như mọi trẻ khỏe, đủ chất, nhưng cần biết lượng tinh bột trong mỗi bữa để tiêm insulin cho khớp. Không cần kiêng hẳn tinh bột hay đồ ngọt.
  • Vận động: con vẫn chơi thể thao được. Vận động làm hạ đường huyết, nên con cần đo đường và mang theo đồ ngọt khi tập.
  • Tái khám định kỳ: bác sĩ xét nghiệm HbA1c (đường huyết trung bình 2–3 tháng), kiểm tra mắt, thận, tuyến giáp, tăng trưởng.

Hạ đường huyết: nhận ra và xử trí

Hạ đường huyết hay xảy ra khi con tiêm nhiều insulin hơn cần, bỏ bữa, ăn ít tinh bột, hoặc vận động nhiều mà không ăn thêm. Con có thể thấy đói, run, vã mồ hôi, chóng mặt, hồi hộp, tê môi, nhìn mờ, cáu gắt, lú lẫn; trẻ nhỏ có thể chỉ quấy hoặc lừ đừ.

Khi con có dấu hiệu hoặc đường huyết dưới 4 mmol/L: cho con ăn uống ngay thứ làm tăng đường nhanh, như một cốc nhỏ nước hoa quả, nước ngọt có đường, kẹo hoặc viên đường glucose. Đo lại sau 10–15 phút; nếu vẫn dưới 4, cho thêm một lần nữa. Khi đã ổn, cho con ăn một bữa nhẹ có tinh bột như bánh quy, bánh mì, hoặc bữa chính nếu đến giờ.

Nếu con không tỉnh hoặc không nuốt được, không đổ thứ gì vào miệng con. Đặt con nằm nghiêng, tiêm glucagon nếu nhà có và bố mẹ đã được hướng dẫn, gọi 115 hoặc 113 và ở bên con.

Nhiễm toan ceton và những ngày con ốm

Khi thiếu insulin, cơ thể đốt mỡ thay đường và sinh ra ceton làm máu bị nhiễm toan. Nhiễm toan ceton thường xảy ra khi con quên hoặc bỏ tiêm insulin, khi con ốm, và cũng hay là lần đầu phát hiện bệnh ở trẻ. Dấu hiệu tiến triển trong khoảng một ngày, có khi nhanh hơn: khát, tiểu nhiều, buồn nôn, nôn, đau bụng, thở sâu nhanh, hơi thở có mùi trái cây, mệt lả, lơ mơ. Đây là cấp cứu.

Khi con ốm, không bao giờ tự ngừng insulin, kể cả khi con ăn ít. Đo đường huyết thường xuyên hơn, thử ceton khi đường huyết cao hoặc khi con ốm, cho con uống đủ nước, và làm theo kế hoạch ngày ốm bác sĩ đã đưa. Không chắc thì gọi ngay cho bác sĩ điều trị.

Con đi học và tự chăm sóc

Gặp giáo viên chủ nhiệm và y tế trường, đưa họ một tờ giấy ghi dấu hiệu hạ đường huyết, cách xử trí và số điện thoại bố mẹ. Con cần được phép đo đường, ăn đồ ngọt, uống nước và đi vệ sinh trong giờ học, và có chỗ cất insulin.

Từ khoảng 7 tuổi, nhiều trẻ bắt đầu tự đo đường và tự tiêm khi có người lớn giám sát. Tuổi dậy thì làm đường huyết khó kiểm soát hơn và trẻ dễ chán, dễ giấu bệnh. Hãy giao dần việc cho con nhưng vẫn cùng con xem lại số đo mỗi ngày, khen con khi con cố gắng thay vì trách khi số cao.

Mang theo ở mọi nơi: máy đo, insulin, đồ ngọt và một thẻ hoặc vòng ghi con bị tiểu đường type 1.

Chăm sóc con tại nhà

  • Tiêm insulin đúng giờ, đúng liều theo kế hoạch bác sĩ; xoay vòng chỗ tiêm, không tiêm mãi một chỗ.
  • Đo đường huyết theo lịch bác sĩ dặn, ghi lại hoặc lưu trên máy để mang theo khi tái khám.
  • Luôn có sẵn đồ ngọt tác dụng nhanh trong cặp, trong túi khi con đi chơi, đi tập.
  • Cho con ăn đủ bữa, đúng giờ; không bỏ bữa, nhất là bữa sáng trước khi đi học.
  • Bảo quản insulin theo hướng dẫn trên hộp, không để trong xe nóng hay ngăn đá.
  • Ngày con ốm: không ngừng insulin, đo đường và ceton thường xuyên hơn, cho uống đủ nước, gọi bác sĩ khi không chắc.
  • Để ý tâm trạng của con; nếu con buồn chán kéo dài hay bỏ tiêm, hãy nói với bác sĩ để được hỗ trợ tâm lý.

Hiểu lầm thường gặp

Con bị tiểu đường vì ăn quá nhiều kẹo bánh.
Tiểu đường type 1 do hệ miễn dịch phá hủy tế bào làm insulin, không do ăn đồ ngọt. Bố mẹ không có lỗi.
Tiêm insulin sẽ bị nghiện, nên cố uống thuốc thay.
Insulin là hormone cơ thể con thiếu, không gây nghiện. Ở tiểu đường type 1, thuốc uống không thay được insulin.
Thuốc nam, lá cây có thể chữa khỏi để bỏ insulin.
Chưa có cách nào chữa khỏi tiểu đường type 1. Bỏ insulin để dùng thuốc nam có thể dẫn đến nhiễm toan ceton và tử vong.
Trẻ bị tiểu đường phải kiêng hẳn cơm và đồ ngọt.
Con cần tinh bột để lớn. Điều quan trọng là biết lượng tinh bột để tiêm insulin cho khớp; đồ ngọt dùng được trong kế hoạch ăn và là thứ cứu con khi hạ đường huyết.

Bố mẹ hay hỏi

+Trẻ bị tiểu đường type 1 có chữa khỏi được không?

Hiện chưa chữa khỏi được. Nhưng với insulin và theo dõi tốt, con có thể sống khỏe, học tập, chơi thể thao như các bạn.

+Đường huyết bao nhiêu là hạ đường huyết?

Thường là dưới 4 mmol/L. Khi đó cho con ăn uống ngay thứ có đường tác dụng nhanh, đo lại sau 10–15 phút.

+Con bị tiểu đường type 1 ăn trái cây được không?

Được, trái cây là một phần của bữa ăn lành mạnh. Tính lượng tinh bột trong trái cây như các món khác để tiêm insulin cho khớp.

+Con ốm không ăn được thì có tiêm insulin không?

Có, không được tự ngừng. Liều có thể cần chỉnh theo kế hoạch ngày ốm; gọi bác sĩ điều trị nếu con nôn, không ăn uống được hoặc ceton tăng.

+Con bị tiểu đường có chơi thể thao được không?

Được và nên. Đo đường trước, trong và sau khi tập, mang theo đồ ngọt, và hỏi bác sĩ cách chỉnh insulin hoặc ăn thêm trước buổi tập.

+Anh chị em ruột có bị tiểu đường type 1 không?

Nguy cơ cao hơn trẻ khác nhưng phần lớn không bị. Nếu anh chị em có khát nhiều, tiểu nhiều, sụt cân, hãy cho đo đường huyết sớm.

Nguồn tham khảo

  1. Symptoms of type 1 diabetes and how it's diagnosed — NHS (Anh)
  2. Diabetic ketoacidosis — NHS (Anh)
  3. Low blood sugar (hypoglycaemia) — NHS (Anh)
  4. Diabetes in Children — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Dấu hiệu tiểu đường ở trẻ

    Bốn dấu hiệu chính của tiểu đường ở trẻ là đi tiểu nhiều (cả ban đêm, có khi đái dầm trở lại), khát và uống nước nhiều, mệt mỏi, và sụt cân dù ăn vẫn ngon. Ở tiểu đường type 1, các dấu hiệu này xuất hiện nhanh, trong vài ngày đến vài tuần. Nếu con có các dấu hiệu này, hãy đưa con đi đo đường huyết ngay trong ngày. Nếu con kèm nôn, đau bụng, thở nhanh sâu, hơi thở có mùi lạ hoặc li bì, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.

  • Trẻ bị hạ đường huyết

    Hạ đường huyết là khi đường trong máu xuống quá thấp, thường là dưới 4 mmol/L. Con có thể đói, run, vã mồ hôi, tái, cáu gắt, lừ đừ hoặc lú lẫn; nặng hơn là co giật, mê. Nếu con còn tỉnh và nuốt được, cho con uống ngay một cốc nhỏ nước hoa quả, nước ngọt có đường hoặc nước đường, đợi 10–15 phút rồi cho ăn thêm. Nếu con không tỉnh, co giật hoặc không nuốt được, tuyệt đối không cho gì vào miệng, đặt con nằm nghiêng an toàn và gọi 115 hoặc 113 ngay. Trẻ không bị tiểu đường mà hạ đường huyết luôn cần được bác sĩ tìm nguyên nhân.

  • Tiểu đường type 2 ở trẻ

    Tiểu đường type 2 (đái tháo đường type 2) là khi cơ thể vẫn làm ra insulin nhưng dùng không hiệu quả, thường gặp ở trẻ thừa cân, béo phì, ít vận động, nhất là từ tuổi dậy thì và khi trong nhà có người bị tiểu đường. Bệnh đến từ từ, nhiều trẻ không có triệu chứng, nên trẻ thừa cân có nguy cơ cần được bác sĩ cho xét nghiệm đường máu. Điều trị chính là thay đổi cách ăn, vận động và giấc ngủ của cả nhà, kèm thuốc do bác sĩ kê. Nếu con khát, tiểu nhiều kèm nôn, đau bụng, thở nhanh sâu hoặc li bì, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.

  • Con mắc bệnh mạn tính đi học

    Phần lớn trẻ bị hen, tiểu đường type 1, động kinh, dị ứng nặng hay các bệnh mạn tính khác vẫn đi học và học tốt như bạn bè, nếu nhà trường biết bệnh và có sẵn kế hoạch xử trí. Bố mẹ nên xin bác sĩ một bản kế hoạch chăm sóc viết rõ thuốc, dấu hiệu cần chú ý và việc phải làm khi con lên cơn, rồi gặp giáo viên chủ nhiệm và nhân viên y tế trường trước khi năm học bắt đầu. Ở trường, nếu con khó thở không đỡ sau thuốc cắt cơn, co giật quá 5 phút, lả đi không tỉnh hoặc có dấu hiệu sốc phản vệ, người lớn phải làm theo kế hoạch và gọi 115 hoặc 113 ngay.

  • Học sinh ngất xỉu

    Phần lớn học sinh ngất ở trường là ngất phản xạ (ngất phế vị), do đứng lâu dưới nắng, nhịn ăn sáng, uống ít nước, thiếu ngủ hoặc sợ hãi, đau đột ngột; con thường tỉnh lại trong vòng 1 phút. Khi con ngất, đặt con nằm ngửa và nâng hai chân lên cao. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con ngất khi đang chạy, chơi thể thao hay đang nằm, không tỉnh sau 1 phút, khó thở, đau ngực, tim đập loạn, co giật, hoặc bị thương khi ngã. Con đã tỉnh và khỏe lại vẫn nên đi khám sau lần ngất đầu tiên.

  • Trẻ bị nôn

    Phần lớn trẻ nôn là do viêm dạ dày ruột do virus, thường đỡ sau 1–2 ngày; việc cần làm là cho con uống oresol từng ít một để không bị mất nước. Nôn nguy hiểm khi con nôn ra dịch màu xanh lá, nôn ra máu, nôn kèm li bì, đau bụng dữ dội, đau đầu cổ cứng, hoặc nôn sau khi ngã đập đầu. Trẻ sơ sinh nôn vọt mạnh sau mỗi cữ bú cũng cần đi khám ngay.

Chủ đề khác