Kiêng ăn khi con bị thủy đậu, sởi: điều nào đúng, điều nào nên bỏ
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi
Trả lời nhanh
Khi con bị thủy đậu, sởi hay ốm sốt thông thường, con không cần kiêng tôm, cá, trứng, thịt gà, thịt bò, rau muống hay sữa, trừ khi con dị ứng với món đó. Những món này không làm nốt nặng thêm hay để sẹo; sẹo thường do con gãi làm trầy và nhiễm trùng nốt. Điều quan trọng là cho con uống đủ, ăn món mềm, chia nhiều bữa nhỏ, và tắm nhanh bằng nước ấm. Nếu con không uống được, hơn 6 giờ không đi tiểu, khó thở, li bì hay co giật, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con không uống được, bỏ bú hẳn, hoặc nôn tất cả mọi thứ.
- Con hơn 6 giờ không đi tiểu, khóc không có nước mắt, môi khô, mắt trũng.
- Con thở nhanh, thở rít, rút lõm lồng ngực, môi hoặc da tím tái.
- Con li bì, khó đánh thức, co giật, hoặc đi loạng choạng, nói lẫn.
- Nốt thủy đậu sưng đỏ, nóng, rất đau và lan rộng nhanh, hoặc nốt có máu, kèm sốt cao trở lại.
- Trẻ dưới 3 tháng tuổi có nhiệt độ từ 38°C.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con ăn uống kém hơn hẳn quá 2–3 ngày, hoặc sụt cân rõ trong đợt ốm.
- Con bị sởi: nên cho con đi khám để bác sĩ theo dõi biến chứng và quyết định có cho uống vitamin A không.
- Miệng, họng loét nhiều đến mức con không chịu ăn uống.
- Sốt kéo dài quá 3 ngày, hoặc đã hạ rồi lại sốt lại.
- Con nổi mẩn, ngứa, sưng môi hoặc nôn ngay sau khi ăn một món: có thể là dị ứng thức ăn, cần hỏi bác sĩ trước khi cho ăn lại.
Vì sao các gia đình hay kiêng khi con ốm
Nhiều nhà vẫn giữ những lời dặn truyền lại: bị thủy đậu, sởi thì kiêng tôm cua cá vì đồ tanh làm ngứa, kiêng thịt gà, rau muống vì sợ sẹo lồi, kiêng thịt bò, nước tương vì sợ thâm sẹo, kiêng nước, kiêng gió cho ban mọc hết. Những lời dặn này xuất phát từ lòng thương con, nhưng phần lớn không có căn cứ.
Khi ốm, con cần nhiều năng lượng và đạm hơn để chống bệnh và lành da. Kiêng quá nhiều món, nhất là kiêng cả thịt cá trứng lẫn rau, dễ làm con sụt cân, mệt lâu và chậm hồi phục. Với trẻ nhỏ đang lớn, vài tuần ăn thiếu đã có thể thấy rõ trên cân nặng.
Thủy đậu: ăn gì, chăm da thế nào
- Con ăn uống như bình thường, món mềm, dễ nuốt; không cần kiêng tôm, cá, trứng, thịt gà, thịt bò hay rau muống nếu con không dị ứng.
- Nếu có nốt loét trong miệng, cho con ăn món nguội, mềm như cháo, súp, sữa chua; tránh đồ nóng, mặn, cay và nước ép chua.
- Cho uống nhiều nước. Nếu con lười uống, có thể cho ăn kem que hay đá bào làm từ nước lọc, sữa.
- Tắm hằng ngày bằng nước ấm hoặc mát, nhẹ tay, thấm khô, không chà xát. Mặc quần áo vải mềm, rộng.
- Cắt ngắn móng tay, buổi tối có thể đeo bao tay vải để con không gãi. Gãi làm nốt nhiễm trùng và để sẹo, đó mới là lý do chính của sẹo.
- Hạ sốt bằng paracetamol 10–15 mg/kg/lần, cách 4–6 giờ. Không dùng ibuprofen khi con bị thủy đậu vì có thể gây nhiễm trùng da nặng; không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi.
Sởi: ăn uống và vitamin A
Trẻ bị sởi thường sốt cao, ho, đau mắt, có khi loét miệng và tiêu chảy, nên ăn rất kém. Hãy cho con bú mẹ nhiều cữ hơn, uống thêm nước, sữa, canh; ăn món lỏng, mềm như cháo thịt, súp, trứng hấp, chia nhỏ bữa. Không kiêng rau, thịt cá hay sữa.
Sởi làm cơ thể con mất nhiều vitamin A, dễ tổn thương mắt. Khi khám, bác sĩ có thể cho con uống vitamin A liều điều trị, thường một đến hai ngày. Liều và số ngày do bác sĩ quyết định theo tuổi; bố mẹ không tự mua vitamin A hay dầu gan cá liều cao cho con, vì thừa vitamin A cũng gây ngộ độc. Vitamin A không phòng được sởi; cách phòng là tiêm đủ mũi vắc xin sởi.
Khi nào con thật sự cần kiêng
- Con đã từng dị ứng với một món (nổi mẩn, sưng môi, nôn, khó thở sau khi ăn): tiếp tục tránh món đó, ốm hay khỏe cũng vậy.
- Con tiêu chảy, nôn: tránh nước ngọt, nước ép đóng hộp, đồ nhiều dầu mỡ, cay; vẫn ăn bú như thường và uống oresol pha đúng hướng dẫn.
- Mùa sốt xuất huyết, khi con đang sốt chưa rõ nguyên nhân: nhiều bác sĩ dặn tránh đồ ăn uống màu đỏ, nâu, đen (nước ngọt có màu, củ dền, sô cô la) để dễ nhận ra nếu con nôn ra máu hay đi ngoài phân đen.
- Bác sĩ dặn kiêng riêng vì bệnh của con, ví dụ bệnh thận, bệnh chuyển hóa, sau phẫu thuật: làm theo đúng lời dặn đó.
Nói chuyện với ông bà
Ông bà thường là người chăm cháu khi cháu ốm và giữ nhiều lời kiêng nhất. Bố mẹ có thể nói nhẹ nhàng rằng bác sĩ dặn cháu cần ăn đủ thịt cá để mau lành, và cùng ông bà chọn món mềm cháu thích. Một bát cháo cá, cháo thịt bằm nấu nhừ thường được cả nhà đồng ý.
Nếu ông bà vẫn lo về sẹo, bố mẹ và ông bà có thể cùng tập trung vào điều thật sự giúp da con đẹp: cắt móng tay, giữ da sạch, không để con gãi, không đắp lá hay bôi các thứ không rõ nguồn gốc lên nốt.
Chăm sóc con tại nhà
- Đặt cốc nước, bình sữa gần con, mời con uống từng ngụm nhiều lần trong ngày; trẻ bú mẹ thì cho bú nhiều cữ hơn.
- Nấu món mềm, quen thuộc, có cả đạm và rau: cháo thịt bằm, cháo cá, súp gà, trứng hấp, canh rau nấu thịt.
- Chia 5–6 bữa nhỏ; không ép, không dọa. Con quay đi thì dừng, lát sau mời lại.
- Tắm nhanh bằng nước ấm mỗi ngày trong phòng kín gió, lau thấm khô, mặc đồ vải mềm, thoáng.
- Cắt ngắn móng tay cho con; giữ con xa phụ nữ mang thai, trẻ sơ sinh và người đang điều trị bệnh nặng khi con bị thủy đậu, sởi.
- Ghi lại số lần đi tiểu, số bữa con ăn được để kể với bác sĩ khi cần.
- Khi con khỏe lại, cho con ăn đủ bữa và thêm một bữa phụ như sữa, sữa chua, trái cây để con lấy lại cân.
Hiểu lầm thường gặp
- Bị thủy đậu, sởi mà ăn tôm, cua, cá, trứng thì nốt ngứa hơn và để sẹo.
- Không có bằng chứng các món này làm nốt nặng hay để sẹo ở trẻ không dị ứng. Sẹo thường do gãi làm trầy và nhiễm trùng nốt; thịt cá trứng lại là nguồn đạm giúp da lành.
- Ăn rau muống, thịt gà sẽ bị sẹo lồi; ăn thịt bò, nước tương làm thâm sẹo.
- Sẹo lồi phụ thuộc vào cơ địa và mức tổn thương da, màu thâm do da đang lành. Kiêng rau muống hay thịt không ngăn được sẹo mà chỉ làm con ăn thiếu chất.
- Bị sởi, thủy đậu phải kiêng nước, kiêng gió, không được tắm cho ban mọc hết.
- Ban mọc theo diễn biến của bệnh, không phụ thuộc vào gió hay nước. Không tắm làm da bẩn, dễ nhiễm trùng; ủ kín làm con sốt cao hơn. Tắm nhanh bằng nước ấm và mặc thoáng là đúng.
- Khi ốm chỉ nên ăn cháo trắng với muối cho nhẹ bụng.
- Cháo trắng dễ ăn nhưng thiếu đạm và chất béo. Nấu cháo với thịt, cá, trứng, rau và thêm chút dầu ăn để con đủ năng lượng.
- Uống nước rau mùi, nước sắn dây giúp sởi mọc nhanh và mát người.
- Không có đồ uống nào làm ban mọc nhanh hay khỏi sớm hơn. Con chỉ cần uống đủ nước sạch, sữa, canh; nếu con khó thở, li bì hay không uống được, hãy đưa con đi khám ngay.
Bố mẹ hay hỏi
+Con bị thủy đậu có được ăn trứng không?
Được, nếu con không dị ứng trứng. Trứng hấp, trứng luộc mềm là món dễ ăn, nhiều đạm, giúp con hồi phục.
+Bị thủy đậu kiêng ăn bao lâu?
Không cần kiêng món nào nếu con không dị ứng. Con ăn món mềm, uống đủ nước trong những ngày ốm, rồi ăn lại bình thường khi khỏe.
+Trẻ bị sởi có được uống sữa không?
Có. Trẻ bú mẹ tiếp tục bú nhiều cữ hơn; trẻ lớn vẫn uống sữa như thường. Nếu con tiêu chảy nhiều sau khi uống sữa, hãy hỏi bác sĩ.
+Con bị sởi có cần uống vitamin A không?
Bác sĩ thường cho trẻ bị sởi uống vitamin A liều điều trị trong một đến hai ngày. Hãy đưa con đi khám để được kê đúng liều; không tự mua vitamin A liều cao cho con.
+Ăn thịt bò có làm thâm sẹo thủy đậu không?
Không. Vết thâm sau thủy đậu là do da đang lành và thường nhạt dần trong vài tháng. Thịt bò giàu sắt và đạm, giúp con khỏe lại.
+Con bị tay chân miệng loét miệng nên ăn gì?
Món nguội, mềm như cháo nguội, súp, sữa chua, sữa; tránh đồ nóng, mặn, cay và nước ép chua. Nếu con không chịu uống, đi tiểu ít, hãy đưa con đi khám.
Nguồn tham khảo
- Chickenpox — NHS (Anh)
- Measles — NHS (Anh)
- Can vitamin A prevent or cure measles? — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Integrated Management of Childhood Illness: Chart booklet (distance learning course) — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Cho con ăn gì khi ốm
Khi con ốm, uống đủ quan trọng hơn ăn nhiều: cho con bú mẹ nhiều cữ hơn, uống thêm nước, sữa, canh, nước cháo; con tiêu chảy, nôn thì uống oresol pha đúng hướng dẫn. Vẫn cho con ăn món quen, mềm, chia nhiều bữa nhỏ, có cả cháo, thịt, cá, trứng, rau; không cần nhịn ăn hay kiêng tôm cá, sữa, rau. Không ép con ăn; khi khỏe lại con sẽ ăn bù. Nếu con không uống được, nôn tất cả, hơn 6 giờ không đi tiểu, li bì hoặc trẻ dưới 3 tháng sốt từ 38°C, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.
- Thủy đậu
Thủy đậu do virus gây ra, lây rất mạnh, với sốt nhẹ và nốt phỏng nước ngứa mọc thành nhiều đợt khắp người. Ở trẻ khỏe mạnh bệnh thường nhẹ, khỏi sau 1–2 tuần. Hạ sốt bằng paracetamol, không dùng ibuprofen hay aspirin khi con bị thủy đậu. Đưa con đi khám ngay nếu con khó thở, li bì, co giật, đi loạng choạng, hoặc nốt sưng đỏ, đau, có mủ lan rộng.
- Bệnh sởi ở trẻ
Sởi do virus gây ra, lây rất mạnh qua không khí. Bệnh bắt đầu bằng sốt cao, ho, chảy mũi, mắt đỏ chảy nước; sau 3–4 ngày sốt, ban đỏ mọc từ sau tai, mặt rồi lan xuống thân và chân. Phần lớn trẻ khỏi sau khoảng 10 ngày, nhưng trẻ dưới 5 tuổi, nhất là dưới 1 tuổi, và trẻ suy dinh dưỡng dễ bị viêm phổi, viêm tai, tiêu chảy, tổn thương mắt. Đưa con đến bệnh viện ngay nếu con thở nhanh, khó thở, li bì, co giật, không uống được, hoặc ban đã bay mà vẫn sốt cao.
- Tay chân miệng
Tay chân miệng do virus đường ruột gây ra, hay gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, với sốt, loét miệng và phỏng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông, gối. Phần lớn trẻ tự khỏi sau 7–10 ngày, nhưng một số trẻ chuyển nặng rất nhanh, thường trong 3–5 ngày đầu. Đưa con đi viện ngay nếu con giật mình chới với, sốt cao từ 39°C khó hạ hoặc sốt quá 2 ngày, nôn nhiều, li bì, quấy khóc liên tục, đi loạng choạng, run chân tay hay thở bất thường.
- Trẻ dị ứng thức ăn
Dị ứng thức ăn là khi hệ miễn dịch của con phản ứng với một thức ăn, hay gặp nhất với sữa bò, trứng, lạc, các loại hạt, tôm cua, cá, đậu nành, lúa mì và vừng. Phản ứng thường xảy ra trong vài phút đến 2 giờ sau khi ăn: mẩn ngứa, mày đay, sưng môi mắt, nôn, đau bụng. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con khó thở, khò khè, khàn tiếng, sưng lưỡi, choáng hoặc lả đi, vì đó có thể là sốc phản vệ. Không tự kiêng tràn lan; đưa con đi khám để bác sĩ xác định đúng thức ăn cần tránh.
- Con bị sốt
Trẻ được coi là sốt khi nhiệt độ từ 38°C trở lên. Phần lớn cơn sốt ở trẻ do virus và tự hết sau 2–3 ngày; điều quan trọng là theo dõi xem con có tỉnh táo, ăn uống và đi tiểu được không, chứ không chỉ nhìn con số trên nhiệt kế. Trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C, hoặc trẻ ở bất kỳ tuổi nào sốt kèm li bì, khó thở, co giật hay nổi chấm đỏ trên da, cần đi khám ngay.
Chủ đề khác