Sơ cứu và an toàn

Ngộ độc khí CO khi đốt than, chạy máy phát: dấu hiệu và cách xử trí

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi

Trả lời nhanh

Khí CO không màu, không mùi, sinh ra khi đốt than, củi, gas, xăng dầu trong chỗ kín: bếp than tổ ong, lò than sưởi, nướng lẩu than trong phòng đóng cửa, máy phát điện hay xe nổ máy trong nhà. Khi nhiều người trong nhà cùng đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, mệt và đỡ hơn khi ra ngoài, hãy nghĩ đến CO: mở toang cửa, tắt nguồn đốt nếu an toàn, đưa mọi người ra chỗ thoáng và đi khám ngay. Gọi 115 hoặc 113 nếu có người khó thở, lú lẫn, lơ mơ, yếu, đau ngực hoặc bất tỉnh. Cách phòng chắc chắn nhất: không bao giờ đốt than sưởi, nấu nướng bằng than hay chạy máy phát điện trong nhà kín.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Có người bất tỉnh, không gọi được hoặc không thở bình thường: đưa ra chỗ thoáng, gọi 115 hoặc 113, bắt đầu ép tim thổi ngạt nếu không thở.
  • Con khó thở, thở nhanh, hụt hơi sau khi ở trong phòng kín có bếp than, máy phát.
  • Con đột nhiên lú lẫn, nói lẫn lộn, lơ mơ, li bì, khó đánh thức hoặc co giật.
  • Con yếu mệt rã rời, đau ngực, đau cơ, nhìn mờ.
  • Trẻ nhỏ hoặc trẻ sơ sinh nằm trong phòng có lò than sưởi mà bú kém, quấy rồi li bì, nôn, khó đánh thức.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Nhiều người trong nhà cùng đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, mệt, nhất là đỡ hơn khi ra ngoài: mọi người đều cần đi khám ngay trong ngày, kể cả khi đã thấy đỡ.
  • Con đau đầu, buồn nôn, chóng mặt mỗi khi ở một phòng nhất định, hoặc mỗi lần nhà dùng máy phát, bếp than.
  • Thú nuôi trong nhà lờ đờ, nôn, yếu cùng lúc với người.
  • Trong vài tuần sau một lần ngộ độc CO, con hay quên, kém tập trung, thay đổi tính tình, đi lại khó: đưa con khám lại.

Khí CO là gì và vì sao nguy hiểm

CO (carbon monoxide) là khí sinh ra khi than, củi, gas, xăng, dầu cháy không hết, nhất là trong chỗ thiếu không khí. Khí này không màu, không mùi, nên người trong phòng không biết mình đang hít phải. Khi vào máu, CO chiếm chỗ của oxy, làm não và tim thiếu oxy.

Ngộ độc hay xảy ra vào ban đêm, khi cả nhà ngủ say trong phòng đóng kín cửa. Trẻ em dễ bị nặng hơn người lớn vì thở nhanh hơn, hít vào nhiều CO hơn so với cân nặng. Trẻ nhỏ chưa tự nói được mình mệt, đau đầu, nên dấu hiệu ở trẻ thường là quấy khóc, nôn, bú kém, rồi li bì.

Những nguồn CO hay gặp ở Việt Nam

  • Đốt than tổ ong, than hoa, than củi để sưởi trong phòng kín vào mùa lạnh, kể cả sưởi cho sản phụ và trẻ sơ sinh.
  • Nấu lẩu than, nướng than, để bếp than tổ ong trong nhà, trong bếp đóng cửa.
  • Chạy máy phát điện trong nhà, trong gara, gầm cầu thang hay sát cửa sổ khi mất điện, sau bão.
  • Nổ máy xe máy, ô tô trong nhà hay gara đóng kín; ngồi ngủ trong ô tô đang nổ máy.
  • Bếp gas, lò sưởi gas, bếp củi dùng trong phòng nhỏ không thông gió, hoặc thiết bị gas hỏng.

Dấu hiệu ngộ độc CO

Dấu hiệu sớm giống cảm cúm hay ngộ độc thức ăn: đau đầu, chóng mặt, buồn nôn hoặc nôn, mệt, yếu. Nặng hơn là lú lẫn, khó thở, đau ngực, đau cơ, nhìn mờ, rồi lơ mơ, co giật, bất tỉnh. Dấu hiệu có thể lúc có lúc không.

Gợi ý quan trọng nhất là nhiều người trong cùng một nhà, cùng một phòng bị cùng lúc, và thấy đỡ khi ra ngoài trời. Đau đầu ở học sinh mà cả nhà cùng bị, đỡ khi đi học, cũng nên nghĩ đến nguồn khí trong nhà.

Xử trí ngay khi nghi ngộ độc CO

  • Mở toang cửa ra vào, cửa sổ trước khi vào phòng. Không ở lâu trong phòng; khăn ướt hay khẩu trang thường không ngăn được CO.
  • Tắt máy phát, tắt bếp hoặc đưa lò than ra ngoài nếu làm được nhanh và an toàn.
  • Đưa tất cả mọi người, kể cả trẻ đang ngủ, ra chỗ thoáng khí ngay.
  • Gọi 115 hoặc 113 nếu có người bất tỉnh, khó thở, lú lẫn, yếu, đau ngực. Nếu con không thở bình thường, bắt đầu ép tim thổi ngạt và làm đến khi có người cấp cứu đến.
  • Người còn tỉnh cũng cần được đưa đến cơ sở y tế kiểm tra ngay, vì ngộ độc có thể nặng hơn hoặc để lại di chứng dù đã thấy đỡ.
  • Không quay lại phòng, không dùng lại thiết bị đó cho đến khi đã tìm ra và xử lý nguồn khí.

Ở bệnh viện, bác sĩ sẽ làm gì

Bác sĩ sẽ cho thở oxy qua mặt nạ và làm xét nghiệm máu để đo lượng CO trong máu. Trẻ nặng có thể cần theo dõi tim, thần kinh, hỗ trợ thở, và một số trường hợp được cân nhắc thở oxy cao áp; việc này do bác sĩ quyết định.

Sau khi về nhà, theo dõi con trong vài tuần. Nếu con hay quên, kém tập trung, thay đổi tính tình hay đi lại khó, đưa con khám lại.

Chăm sóc con tại nhà

  • Không đốt than, củi để sưởi trong phòng kín; mùa lạnh dùng chăn ấm, quần áo nhiều lớp, máy sưởi điện an toàn và mở hé cửa thông gió.
  • Không nấu lẩu than, nướng than trong phòng đóng kín; nấu ăn ở nơi thông thoáng.
  • Đặt máy phát điện ngoài trời, cách nhà ít nhất khoảng 6 m, xa cửa ra vào, cửa sổ và lỗ thông gió; không bao giờ để trong nhà, gara hay gầm cầu thang, kể cả khi mở cửa.
  • Không nổ máy xe trong nhà hay gara đóng cửa; không để trẻ ngủ trong ô tô đang nổ máy.
  • Lắp thiết bị báo khí CO ở mỗi tầng, nhất là gần phòng có bếp gas, bếp than, lò sưởi; loại dùng pin thì thay pin khoảng 6 tháng một lần.
  • Bảo dưỡng bếp gas, ống dẫn, ống khói định kỳ; không dùng nồi quá to che lên nhiều họng bếp.

Hiểu lầm thường gặp

Đặt chậu nước cạnh lò than sẽ hút được khí độc.
Nước không hấp thụ được khí CO. Cách duy nhất là không đốt than trong phòng kín và giữ phòng thông thoáng.
Than hoa, than không khói thì đốt trong phòng an toàn.
Than không khói vẫn sinh ra CO, một khí không màu, không mùi. Không thấy khói hay mùi không có nghĩa là không có khí độc.
Sản phụ và trẻ sơ sinh phải sưởi than để giữ ấm, tránh gió.
Sưởi than trong phòng kín có thể gây ngộ độc CO cho cả mẹ và bé. Giữ ấm bằng quần áo, chăn, mũ, tất, phòng kín gió lùa nhưng vẫn thông thoáng.
Ra ngoài trời thấy đỡ đau đầu là khỏi, không cần đi viện.
Người bị ngộ độc CO vẫn cần được kiểm tra ở cơ sở y tế dù đã đỡ, vì CO có thể để lại ảnh hưởng lên tim và não.

Bố mẹ hay hỏi

+Đốt than sưởi trong phòng có mở hé cửa thì có an toàn không?

Vẫn có nguy cơ, nhất là khi ngủ và khi trời lạnh làm người ta đóng cửa dần. Không nên đốt than sưởi trong phòng ngủ; dùng chăn ấm hoặc máy sưởi điện an toàn.

+Máy phát điện đặt ở đâu để không bị ngộ độc khí CO?

Ngoài trời, cách nhà ít nhất khoảng 6 m, xa cửa ra vào, cửa sổ và lỗ thông gió, để khí thải không lọt vào nhà. Không bao giờ để trong nhà, gara hay gầm cầu thang, kể cả khi mở cửa.

+Dấu hiệu ngộ độc khí CO ở trẻ em là gì?

Đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, nôn, mệt; trẻ nhỏ quấy, bú kém rồi li bì. Nặng hơn là khó thở, lú lẫn, co giật, bất tỉnh.

+Nghi ngộ độc khí CO thì sơ cứu thế nào?

Mở toang cửa, tắt nguồn đốt nếu an toàn, đưa mọi người ra chỗ thoáng, gọi 115 hoặc 113 nếu có người lơ mơ, khó thở, bất tỉnh, và ép tim thổi ngạt nếu con không thở.

+Ngộ độc khí CO có để lại di chứng không?

Có thể. Một số người bị ảnh hưởng trí nhớ, tập trung hay vận động sau đó, nên cần được bác sĩ theo dõi.

Nguồn tham khảo

  1. Carbon monoxide poisoning — NHS (Anh)
  2. Carbon Monoxide Poisoning: How to Protect Your Family — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Học sinh hay đau đầu

    Phần lớn cơn đau đầu ở học sinh là đau đầu do căng thẳng hoặc đau nửa đầu (migraine), hay gặp khi con thiếu ngủ, bỏ bữa, uống ít nước, nhìn màn hình lâu hoặc lo lắng chuyện học. Những cơn này thường đỡ khi nghỉ ngơi và dùng thuốc giảm đau thông thường. Cần đưa con đi cấp cứu ngay nếu đau đầu dữ dội đột ngột, nôn vọt, nhìn mờ hoặc nhìn đôi, kèm sốt cổ cứng, hoặc sau khi bị va đập đầu. Đau làm con thức giấc về đêm hoặc nặng dần qua từng tuần thì nên đưa con đi khám sớm.

  • Con ngủ li bì, khó đánh thức

    Con ngủ li bì là khi con ngủ nhiều bất thường, gọi to, chạm hay lay nhẹ mà khó tỉnh, hoặc tỉnh dậy vẫn lơ mơ, không nhìn bố mẹ, không chơi, rồi lại thiếp đi. Đây là dấu hiệu cấp cứu: gọi 115 hoặc 113 hoặc đưa con đến cấp cứu ngay, không chờ đến sáng, vì nguyên nhân có thể là nhiễm trùng nặng, mất nước, sốt xuất huyết, chấn thương đầu hay ngộ độc. Con chỉ ngủ nhiều sau khi ốm hay mệt nhưng gọi là tỉnh, tỉnh táo, bú hoặc ăn uống được thì thường không nguy hiểm.

  • Ép tim thổi ngạt cho trẻ

    Nếu con không phản ứng khi gọi, lay nhẹ và không thở hoặc chỉ thở ngáp, hãy gọi 115 hoặc 113 (bật loa ngoài) và bắt đầu ngay: mở đường thở, thổi ngạt 5 lần, rồi ép tim 30 lần xen 2 lần thổi, nhịp 100–120 lần mỗi phút, ép lún khoảng một phần ba bề dày ngực. Trẻ dưới 1 tuổi ép bằng hai ngón cái, hai bàn tay ôm quanh ngực; trẻ lớn hơn ép bằng gót một hoặc hai bàn tay ở nửa dưới xương ức. Nếu chỉ có một mình và chưa gọi được, làm khoảng 1 phút rồi gọi 115 hoặc 113, sau đó làm tiếp cho đến khi con thở lại hoặc nhân viên cấp cứu đến.

  • Phòng tai nạn trong nhà

    Phần lớn tai nạn của trẻ dưới 5 tuổi xảy ra ngay trong nhà và có thể phòng được: ngã từ giường, cầu thang, ban công; đuối nước trong chậu, xô; bỏng nước sôi; ngộ độc thuốc, hóa chất; hóc dị vật và ngạt. Những việc quan trọng nhất là luôn có người lớn trông, cất thuốc, hóa chất, pin cúc áo lên cao và khóa lại, đổ hết nước trong chậu xô, chặn cầu thang và cửa sổ, để đồ nóng xa tầm tay con. Nếu con bất tỉnh, khó thở, co giật hay nuốt phải pin, hóa chất, gọi 115 hoặc 113 ngay.

  • Nhiệt độ phòng và quần áo cho bé

    Phòng của bé nên mát vừa phải: người lớn mặc áo mỏng thấy dễ chịu là được. Hướng dẫn của Anh lấy mốc 16–20°C; ở Việt Nam mùa nóng, nếu dùng điều hòa thì để mát nhẹ và không cho hơi lạnh thổi thẳng vào bé. Mặc cho bé nhiều hơn người lớn khoảng một lớp, sờ gáy hoặc ngực thấy ấm và khô là vừa, tay chân hơi mát là bình thường. Bé quá nóng làm tăng nguy cơ đột tử khi ngủ; bé dưới 3 tháng có nhiệt độ từ 38°C, hoặc người lạnh, li bì, bỏ bú thì đưa đi khám ngay.

  • Ô nhiễm không khí và trẻ

    Bụi mịn PM2.5 nhỏ đến mức đi sâu vào phổi, làm trẻ dễ ho, viêm đường hô hấp, lên cơn hen, và nếu hít lâu ngày có thể làm phổi phát triển kém. Trẻ em thuộc nhóm nhạy cảm vì thở nhanh hơn và phổi còn đang lớn. Hãy xem chỉ số chất lượng không khí (VN_AQI) mỗi ngày: từ mức kém (101–150, màu da cam) giảm cho con vận động mạnh ngoài trời, từ mức xấu (151–200, màu đỏ) cho con ở trong nhà, đóng cửa, ra ngoài thì đeo khẩu trang lọc bụi mịn vừa mặt nếu con từ 2 tuổi. Nếu con khó thở, thở rít, môi tím hoặc cơn hen không đỡ sau khi dùng thuốc, gọi 115 hoặc 113 ngay.

Chủ đề khác