Sốt và bệnh truyền nhiễm

Phòng sốt xuất huyết cho con mùa mưa: diệt lăng quăng, chống muỗi

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi

Trả lời nhanh

Muỗi vằn truyền sốt xuất huyết đốt vào ban ngày và đẻ trứng ở chỗ nước đọng sạch quanh nhà, nên cách phòng chính là mỗi tuần đổ, cọ rửa, đậy kín mọi chỗ chứa nước để diệt lăng quăng, cho con ngủ màn cả ban ngày, mặc quần áo dài và dùng thuốc xua muỗi hợp tuổi. Khi con sốt cao đột ngột trong mùa mưa, chỉ hạ sốt bằng paracetamol, không dùng ibuprofen, aspirin hay analgin, và đưa con đi khám nếu sốt từ 2 ngày. Giai đoạn nguy hiểm thường là ngày thứ 3 đến ngày thứ 7, đúng lúc con hạ sốt. Đưa con đến bệnh viện ngay nếu con li bì hoặc vật vã, đau bụng, nôn nhiều, chảy máu cam, chảy máu chân răng, tay chân lạnh, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con li bì, mệt lả, hoặc ngược lại vật vã, bứt rứt khó chịu, nhất là khi vừa hạ sốt.
  • Con đau bụng nhiều, đau vùng gan (dưới sườn phải), hoặc kêu đau khi ấn vào bụng.
  • Con nôn nhiều: từ 3 lần trong 1 giờ hoặc từ 4 lần trong 6 giờ, hoặc nôn hết không uống được nước.
  • Chảy máu cam, chảy máu chân răng, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, đi tiểu ra máu, hoặc nổi nhiều mảng bầm tím trên da.
  • Tay chân lạnh, da tái hoặc nổi vân tím, môi tím.
  • Con hơn 6 giờ không đi tiểu, hoặc đi tiểu rất ít.
  • Con khó thở, thở nhanh, bụng chướng to.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con sốt cao đột ngột từ 2 ngày trở lên, nhất là trong mùa mưa hoặc khi xung quanh nhà có người bị sốt xuất huyết.
  • Con sốt kèm đau đầu, đau sau hốc mắt, đau mỏi người, nổi ban hoặc chấm đỏ li ti dưới da.
  • Con đã được chẩn đoán sốt xuất huyết và đang trong ngày 3 đến ngày 7: đi khám lại theo hẹn của bác sĩ, thường là mỗi ngày.
  • Con dưới 1 tuổi, thừa cân, hoặc có bệnh mạn tính (tim, thận, hen, bệnh máu) và nghi bị sốt xuất huyết.

Vì sao mùa mưa nhiều sốt xuất huyết

Sốt xuất huyết do virus Dengue, lây từ người bệnh sang người khác qua muỗi vằn. Mưa để lại nước đọng trong chai lọ, lốp xe, chậu cây, máng nước, là chỗ muỗi đẻ trứng, nên số muỗi tăng lên. Bệnh gặp quanh năm ở miền Nam và Tây Nguyên, tăng mạnh vào mùa mưa; ở miền Bắc thường tăng từ tháng 6 đến tháng 11.

Muỗi vằn thường sống ngay trong và quanh nhà, đốt vào ban ngày, nhiều nhất là sáng sớm và chiều tối. Trứng muỗi bám vào thành dụng cụ chứa nước và có thể sống nhiều tháng khi khô, gặp nước lại nở. Vì vậy phòng bệnh phải làm từ chính ngôi nhà mình, đều đặn mỗi tuần.

Diệt lăng quăng: việc làm mỗi tuần

  • Mỗi tuần một lần, đi một vòng trong và quanh nhà: đổ nước đọng trong lọ hoa, bát kê chân tủ, khay hứng nước tủ lạnh, khay điều hòa, đĩa lót chậu cây, máng nước cho gà, chó.
  • Cọ rửa thành chum, vại, xô, bể trước khi đổ nước mới, để làm bong trứng muỗi bám trên thành.
  • Đậy kín chum, vại, bể, thùng chứa nước bằng nắp hoặc lưới.
  • Lật úp hoặc bỏ vỏ chai, lon, lốp xe cũ, chậu vỡ, đồ chơi ngoài sân có thể đọng nước mưa; khơi thông máng nước trên mái.
  • Rủ con lớn cùng làm: cho con đi tìm lăng quăng, đây cũng là cách dạy con giữ nhà sạch.
  • Khi y tế địa phương đến phun thuốc diệt muỗi, mở cửa, cất thức ăn và làm theo hướng dẫn của đội phun. Phun thuốc diệt muỗi trưởng thành nhưng không thay được việc diệt lăng quăng.

Chống muỗi đốt cho con

  • Cho con ngủ màn cả giấc trưa, ở nhà cũng như ở nhà trẻ; lắp lưới chống muỗi ở cửa sổ, cửa ra vào nếu được.
  • Mặc cho con áo dài tay, quần dài, màu sáng khi ra ngoài, nhất là sáng sớm và chiều tối.
  • Trẻ dưới 2 tháng: không bôi thuốc xua muỗi, chỉ dùng màn và quần áo dài.
  • Từ 2 tháng: có thể dùng sản phẩm chứa DEET nồng độ không quá 30% hoặc picaridin; loại có dầu khuynh diệp chanh (OLE) hoặc PMD chỉ dùng từ 3 tuổi.
  • Người lớn bôi cho trẻ nhỏ một lớp mỏng lên da hở; không bôi lên tay trẻ, quanh mắt, miệng, vết trầy; không xịt thẳng vào mặt con. Rửa sạch khi về nhà.
  • Tinh dầu sả, vòng đeo tay đuổi muỗi, máy đuổi muỗi bằng sóng âm không đủ để phòng sốt xuất huyết. Hương muỗi tạo khói có thể làm trẻ hen khò khè hơn.

Vắc xin sốt xuất huyết

Từ tháng 5/2024, Việt Nam đã cấp phép một vắc xin phòng sốt xuất huyết, tiêm dịch vụ cho trẻ từ 4 tuổi. Vắc xin giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và bệnh nặng, nhưng không thay được việc diệt lăng quăng và chống muỗi đốt. Bố mẹ hỏi bác sĩ ở cơ sở tiêm chủng xem con có phù hợp không.

Khi con sốt trong mùa mưa

Sốt xuất huyết bắt đầu bằng sốt cao đột ngột, liên tục, khó hạ, kèm đau đầu, đau sau hốc mắt, đau người, mệt. Khi con sốt từ 2 ngày trong mùa dịch, đưa con đi khám để bác sĩ cân nhắc xét nghiệm máu.

Giai đoạn nguy hiểm thường là ngày thứ 3 đến ngày thứ 7, đúng lúc con có thể hạ sốt. Hết sốt chưa phải là khỏi: theo dõi con sát nhất trong những ngày này, cả ban đêm, và đi khám lại đúng hẹn. Chỉ hạ sốt bằng paracetamol; không dùng ibuprofen, aspirin, analgin vì làm tăng nguy cơ chảy máu.

Chăm sóc con tại nhà

  • Đặt lịch cố định mỗi tuần, ví dụ sáng chủ nhật, để cả nhà đi diệt lăng quăng quanh nhà.
  • Cho con ngủ màn cả ban ngày; kiểm tra màn không rách, mép màn giắt kín.
  • Chọn thuốc xua muỗi theo tuổi của con, đọc nhãn và chọn nồng độ thấp nhất đủ cho thời gian con ở ngoài; cất lọ ngoài tầm tay trẻ.
  • Khi con sốt, hạ sốt chỉ bằng paracetamol 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách nhau ít nhất 4–6 giờ, không quá 4 lần trong 24 giờ. Không dùng ibuprofen, aspirin, analgin.
  • Cho con uống nhiều nước hơn bình thường: oresol pha đúng hướng dẫn trên gói, nước lọc, nước cháo, sữa, nước hoa quả; ghi lại số lần con đi tiểu.
  • Con đang sốt thì cho nằm màn để muỗi không đốt con rồi lây cho người khác trong nhà.
  • Không cạo gió, chích lể, không tự mua dịch truyền hay thuốc tiêm cho con.

Hiểu lầm thường gặp

Muỗi sốt xuất huyết chỉ đốt ban đêm, ban ngày không cần màn.
Muỗi vằn đốt chủ yếu vào ban ngày, nhiều nhất sáng sớm và chiều tối. Cho con ngủ màn cả giấc trưa.
Nhà sạch sẽ, nước trong thì không có muỗi vằn.
Muỗi vằn lại thích đẻ trứng ở nước sạch đọng trong lọ hoa, chum vại, khay tủ lạnh. Nhà sạch vẫn cần đổ và đậy các chỗ chứa nước mỗi tuần.
Phun thuốc muỗi một lần là yên tâm cả mùa.
Phun thuốc chỉ diệt muỗi trưởng thành lúc đó; lăng quăng và trứng còn trong nước đọng sẽ nở thành lứa muỗi mới. Phải diệt lăng quăng đều đặn hằng tuần.
Đã tiêm vắc xin sốt xuất huyết thì không cần chống muỗi.
Vắc xin giảm nguy cơ bệnh nặng nhưng không bảo vệ tuyệt đối. Con vẫn cần ngủ màn, mặc quần áo dài và nhà vẫn cần diệt lăng quăng.
Đã bị sốt xuất huyết một lần thì không bị lại.
Có 4 type virus Dengue. Khỏi một type chỉ miễn dịch với type đó, con vẫn có thể mắc type khác và lần sau có thể nặng hơn.

Bố mẹ hay hỏi

+Muỗi sốt xuất huyết đốt vào giờ nào?

Muỗi vằn đốt chủ yếu ban ngày, nhiều nhất là sáng sớm và chiều tối. Vì vậy con cần ngủ màn cả giấc trưa và mặc quần áo dài khi chơi ở nơi nhiều muỗi.

+Trẻ mấy tháng thì bôi được kem chống muỗi?

Từ 2 tháng tuổi có thể dùng sản phẩm chứa DEET không quá 30% hoặc picaridin; loại có dầu khuynh diệp chanh hoặc PMD thì từ 3 tuổi. Dưới 2 tháng chỉ dùng màn và quần áo dài.

+Bao lâu thì phải đổ nước đọng một lần?

Ít nhất mỗi tuần một lần, theo hướng dẫn phòng chống sốt xuất huyết của Tổ chức Y tế Thế giới. Khi đổ, cọ cả thành dụng cụ chứa nước để làm bong trứng muỗi bám trên đó.

+Con sốt mùa mưa có được uống ibuprofen không?

Không, khi chưa loại trừ sốt xuất huyết. Ibuprofen, aspirin, analgin làm tăng nguy cơ chảy máu. Chỉ dùng paracetamol theo cân nặng của con.

+Có vắc xin phòng sốt xuất huyết cho trẻ chưa?

Đã có vắc xin cho trẻ từ 4 tuổi, tiêm dịch vụ tại các cơ sở tiêm chủng. Tiêm rồi vẫn cần chống muỗi và diệt lăng quăng.

Nguồn tham khảo

  1. Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị sốt xuất huyết Dengue (QĐ 2760/QĐ-BYT, 2023) – tài liệu cập nhật của ngành y tế Hải Phòng — Bộ Y tế (qua Sở Y tế Hải Phòng)
  2. Dengue: guidelines for diagnosis, treatment, prevention and control — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
  3. Choosing an Insect Repellent for Your Child — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  4. Dengue — NHS (Anh)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Sốt xuất huyết

    Sốt xuất huyết thường bắt đầu bằng sốt cao đột ngột 2–7 ngày, kèm đau đầu, đau người, mệt. Giai đoạn nguy hiểm nhất là từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7, thường đúng lúc con bắt đầu hạ sốt, nên hết sốt chưa có nghĩa là đã khỏi. Chỉ dùng paracetamol để hạ sốt, không dùng ibuprofen hay aspirin. Đưa con đến bệnh viện ngay nếu con li bì hoặc vật vã, đau bụng, nôn nhiều, chảy máu cam, chảy máu chân răng, tay chân lạnh, hoặc đi tiểu ít.

  • Kem, xịt chống muỗi cho trẻ

    Trẻ dưới 2 tháng tuổi không bôi thuốc xua muỗi; hãy cho bé nằm màn và mặc quần áo dài. Từ 2 tháng tuổi có thể dùng sản phẩm chứa DEET nồng độ không quá 30% hoặc picaridin; loại chứa dầu khuynh diệp chanh (OLE, PMD) chỉ dùng từ 3 tuổi. Người lớn bôi cho trẻ một lớp mỏng lên da hở và mặt ngoài quần áo, tránh mắt, miệng, bàn tay và vết trầy, rồi rửa sạch khi về nhà. Kem chống muỗi chỉ là một phần: muỗi truyền sốt xuất huyết đốt cả ban ngày, nên cho con ngủ màn cả giấc trưa và dọn chỗ nước đọng quanh nhà hằng tuần. Đi cấp cứu nếu con nuốt phải thuốc xua muỗi, co giật, hoặc sưng môi, khó thở sau khi bôi.

  • Vắc xin sốt xuất huyết

    Từ tháng 5/2024, Việt Nam đã cấp phép một vắc xin phòng sốt xuất huyết, tiêm dịch vụ cho trẻ từ 4 tuổi, gồm 2 mũi cách nhau 3 tháng. Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo dùng cho trẻ 6–16 tuổi ở vùng lưu hành cao, vì ở trẻ dưới 6 tuổi vắc xin kém hiệu quả hơn. Vắc xin giảm nguy cơ mắc và nằm viện nhưng không phòng được mọi ca, nên con vẫn cần chống muỗi. Đã tiêm mà con sốt, đau bụng, nôn nhiều, chảy máu hay li bì thì vẫn đưa con đến bệnh viện ngay.

  • Con bị sốt

    Trẻ được coi là sốt khi nhiệt độ từ 38°C trở lên. Phần lớn cơn sốt ở trẻ do virus và tự hết sau 2–3 ngày; điều quan trọng là theo dõi xem con có tỉnh táo, ăn uống và đi tiểu được không, chứ không chỉ nhìn con số trên nhiệt kế. Trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C, hoặc trẻ ở bất kỳ tuổi nào sốt kèm li bì, khó thở, co giật hay nổi chấm đỏ trên da, cần đi khám ngay.

  • Liều paracetamol, ibuprofen

    Liều paracetamol cho trẻ là 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách nhau ít nhất 4–6 giờ, không quá 4 lần trong 24 giờ. Ví dụ con nặng 12 kg dùng 120–180 mg một lần; với siro loại 120 mg/5 ml là 5–7,5 ml. Luôn đọc hàm lượng mg/ml in trên chai, vì cùng một số ml nhưng chai khác nhau có lượng thuốc khác nhau. Ibuprofen chỉ dùng cho trẻ từ 6 tháng và không dùng khi có thể là sốt xuất huyết; không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi.

  • Pha oresol cho trẻ

    Pha cả gói oresol với đúng lượng nước đun sôi để nguội ghi trên gói (có gói 200 ml, có gói 1 lít), đong bằng dụng cụ có vạch, không chia nhỏ gói, không thêm đường, sữa hay nước ngọt, và chỉ dùng trong 24 giờ. Sau mỗi lần đi ngoài lỏng, trẻ dưới 2 tuổi uống khoảng 50–100 ml, trẻ 2–10 tuổi khoảng 100–200 ml, trẻ lớn hơn uống theo nhu cầu, từng thìa hoặc từng ngụm nhỏ. Pha đặc hơn hướng dẫn có thể gây co giật, tổn thương não. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con li bì, không uống được, nôn tất cả, mắt trũng hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.

Chủ đề khác