Trẻ thiếu i-ốt: dấu hiệu, nguyên nhân và cách bổ sung an toàn
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 thángMầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi
Trả lời nhanh
I-ốt giúp tuyến giáp làm hormone cần cho sự lớn lên và phát triển trí não của trẻ; thiếu i-ốt kéo dài có thể gây bướu cổ, suy giáp, chậm lớn và chậm phát triển trí tuệ, nặng nhất khi mẹ thiếu i-ốt lúc mang thai. Cách phòng chính là cả nhà nấu ăn bằng muối i-ốt nhưng vẫn ăn nhạt: học sinh tiểu học dưới 4 g muối mỗi ngày, trẻ nhỏ hơn còn ít hơn, và bé dưới 1 tuổi không nêm muối vì đã nhận i-ốt từ sữa mẹ hoặc sữa công thức. Không tự cho con uống viên i-ốt hay ăn thật nhiều rong biển, vì thừa i-ốt cũng làm rối loạn tuyến giáp. Nếu cổ con sưng to kèm khó thở, thở rít hoặc khó nuốt, hãy gọi 115 hoặc 113.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Cổ con sưng to kèm khó thở, thở rít, khò khè hoặc khó nuốt.
- Trẻ sơ sinh li bì, gọi hay lay khó tỉnh, bỏ bú nhiều cữ liền, người lạnh.
- Con lỡ nuốt nhiều viên thuốc, viên vitamin có i-ốt hoặc uống phải dung dịch sát khuẩn chứa i-ốt: gọi 115 hoặc 113, mang theo vỏ hộp.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Bố mẹ thấy cổ con to lên, hoặc sờ thấy cục ở phía trước cổ.
- Bé chưa được lấy máu gót chân sàng lọc sau sinh, hoặc kết quả sàng lọc chưa bình thường.
- Bé sơ sinh vàng da kéo dài quá 2 tuần, ngủ nhiều, bú kém, táo bón, khóc khàn, lưỡi to, rốn lồi.
- Con chậm lớn, chậm nói, chậm biết đi, hay mệt, sợ lạnh, da khô, táo bón kéo dài.
- Mẹ đang mang thai hoặc cho con bú mà ăn chay trường, không ăn hải sản, không dùng muối i-ốt.
I-ốt làm gì trong cơ thể con
Tuyến giáp ở trước cổ dùng i-ốt để làm hormone giáp. Hormone này điều khiển nhịp chuyển hóa của cơ thể và rất cần cho não đang phát triển, từ khi con còn trong bụng mẹ đến những năm đầu đời.
Khi thiếu i-ốt nhiều tháng, tuyến giáp to dần lên để cố giữ lấy i-ốt, gọi là bướu cổ. Thiếu nặng, nhất là khi mẹ thiếu i-ốt lúc mang thai, có thể gây tổn thương não không hồi phục ở thai nhi và em bé, làm trẻ chậm phát triển vận động, trí tuệ và học kém. Phụ nữ mang thai và cho con bú cần nhiều i-ốt hơn người bình thường.
Vì sao trẻ thiếu i-ốt
- Gia đình không dùng muối i-ốt, hoặc dùng muối hột, muối biển không có i-ốt.
- Nêm nếm chủ yếu bằng nước mắm, hạt nêm, bột canh, xì dầu: nhiều loại không có i-ốt. Đọc nhãn để biết.
- Bữa ăn ít hải sản, trứng, sữa, nhất là gia đình ăn thuần chay.
- Sống ở vùng đất ít i-ốt tự nhiên, nơi rau, ngũ cốc trồng ra cũng ít i-ốt.
- Mẹ thiếu i-ốt khi mang thai và cho con bú.
Dấu hiệu và cách phát hiện
Thiếu i-ốt nhẹ thường không có dấu hiệu rõ. Khi rõ hơn, bố mẹ có thể thấy cổ con to ra, con hay mệt, sợ lạnh, táo bón, chậm lớn, học kém. Bác sĩ khám cổ, xét nghiệm hormone giáp và có thể siêu âm tuyến giáp.
Ở trẻ sơ sinh, suy giáp bẩm sinh được phát hiện qua xét nghiệm máu gót chân trong khoảng 24–72 giờ sau sinh, tốt nhất ở khoảng 48 giờ. Phần lớn suy giáp bẩm sinh do tuyến giáp phát triển không bình thường, chỉ một số ít do mẹ thiếu i-ốt, nên bé có kết quả bất thường cần được khám và điều trị sớm, không tự bổ sung i-ốt.
Ở tuổi học sinh, bướu cổ có nhiều nguyên nhân khác như thay đổi nội tiết tuổi dậy thì hay viêm tuyến giáp tự miễn. Cổ con to thì đi khám, đừng tự đoán là thiếu i-ốt.
Bổ sung i-ốt đúng cách
- Muối i-ốt là nguồn i-ốt chính. Theo quy định ở Việt Nam, muối dùng để ăn trực tiếp và để chế biến thực phẩm phải được bổ sung i-ốt; khi mua, chọn gói ghi rõ muối i-ốt.
- Thay muối thường bằng muối i-ốt, không ăn mặn hơn. Bộ Y tế khuyên học sinh tiểu học dưới 4 g muối mỗi ngày, THCS và THPT dưới 5 g. Trẻ nhỏ hơn còn ít hơn: dưới 1 g mỗi ngày khi dưới 1 tuổi, 2 g lúc 1–3 tuổi, 3 g lúc 4–6 tuổi.
- Bé dưới 1 tuổi không nêm muối, nước mắm, hạt nêm vào đồ ăn dặm; sữa mẹ hoặc sữa công thức và thức ăn đã cho bé đủ i-ốt khi mẹ ăn đủ.
- Đậy kín lọ muối, để nơi khô mát, tránh nắng; nêm muối khi món ăn gần chín.
- Cho con ăn cá, tôm, trứng, sữa đều đặn trong tuần.
- Rong biển, tảo bẹ có rất nhiều i-ốt, có loại nhiều quá mức. Chỉ ăn thỉnh thoảng, lượng nhỏ, không dùng thay muối i-ốt.
- Không tự cho con uống viên i-ốt hay thuốc bổ có i-ốt. Thừa i-ốt kéo dài cũng làm tuyến giáp hoạt động sai, nhất là ở trẻ đã có bệnh tuyến giáp. Chỉ dùng khi bác sĩ chỉ định.
Mẹ mang thai và cho con bú
Mẹ cần nhiều i-ốt hơn trong thời gian mang thai và cho con bú, vì i-ốt của em bé đến từ mẹ. Cả nhà nấu ăn bằng muối i-ốt, mẹ ăn thêm cá, trứng, sữa nếu được.
Mẹ ăn thuần chay nên hỏi bác sĩ sản khoa về nguồn i-ốt, vitamin B12 và vitamin D, có thể cần viên bổ sung. Không tự uống viên i-ốt liều cao hay ăn rong biển, tảo bẹ hằng ngày khi đang mang thai hoặc cho con bú.
Chăm sóc con tại nhà
- Xem nhãn gói muối trong bếp: nếu không có chữ muối i-ốt, đổi sang muối i-ốt.
- Dùng muối i-ốt thay một phần nước mắm, hạt nêm khi nấu, và nêm nhạt dần cho cả nhà.
- Nấu riêng phần ăn dặm cho bé dưới 1 tuổi trước khi nêm gia vị cho người lớn.
- Cho con ăn cá, tôm, trứng, sữa vài lần mỗi tuần.
- Đưa bé đi lấy máu gót chân sàng lọc sau sinh và hỏi kết quả.
- Cất viên vitamin, thuốc bổ, dung dịch sát khuẩn chứa i-ốt xa tầm tay trẻ.
Hiểu lầm thường gặp
- Ăn nhiều muối i-ốt thì con càng không thiếu i-ốt.
- Muối i-ốt dùng thay cho muối thường, lượng muối vẫn giữ ít như cũ. Cả nhà vẫn cần ăn nhạt theo khuyến nghị của Bộ Y tế.
- Nước mắm, hạt nêm cũng có i-ốt như muối.
- Nhiều loại không có i-ốt. Nếu nhà chủ yếu nêm bằng nước mắm, hạt nêm, hãy đọc nhãn và dùng muối i-ốt cho một phần món ăn.
- Phải nêm muối i-ốt vào bột, cháo để bé ăn dặm đủ i-ốt.
- Bé dưới 1 tuổi không cần nêm muối. Sữa mẹ hoặc sữa công thức cho bé i-ốt; muối thêm làm mệt thận của bé.
- Cổ to là thiếu i-ốt, cứ ăn rong biển là khỏi.
- Bướu cổ ở trẻ có nhiều nguyên nhân. Ăn nhiều rong biển có thể làm nặng thêm một số bệnh tuyến giáp; con cần đi khám.
Bố mẹ hay hỏi
+Trẻ thiếu i-ốt có biểu hiện gì?
Thiếu nhẹ thường không có dấu hiệu. Thiếu kéo dài có thể làm cổ to ra, con hay mệt, sợ lạnh, táo bón, chậm lớn, chậm phát triển. Bác sĩ cần xét nghiệm hormone giáp để biết chắc.
+Bé dưới 1 tuổi có cần bổ sung i-ốt không?
Không cần cho bé uống thêm gì. Bé nhận i-ốt từ sữa mẹ hoặc sữa công thức; mẹ đang cho bú nên dùng muối i-ốt khi nấu ăn.
+Nấu ăn bằng muối i-ốt có bị mất i-ốt không?
Để muối hở lâu, gần nắng nóng hay đun nấu lâu có thể làm giảm i-ốt. Đậy kín lọ muối, để chỗ khô mát và nêm khi món gần chín.
+Có nên mua viên i-ốt cho con uống không?
Không nên tự mua. Phần lớn trẻ đủ i-ốt khi gia đình dùng muối i-ốt và ăn đa dạng; viên i-ốt chỉ dùng khi bác sĩ chỉ định, vì thừa i-ốt cũng có hại.
+Gia đình ăn chay thì lấy i-ốt từ đâu?
Nấu bằng muối i-ốt, dùng sữa thực vật có bổ sung i-ốt nếu có, thỉnh thoảng ăn một ít rong biển. Mẹ đang mang thai, cho con bú nên hỏi bác sĩ về viên bổ sung.
Nguồn tham khảo
- Guideline: fortification of food-grade salt with iodine for the prevention and control of iodine deficiency disorders — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
- Goitre — NHS (Anh)
- Iodine — NHS (Anh)
- Quyết định 3958/QĐ-BYT: Hướng dẫn dinh dưỡng đối với bữa ăn học đường — Bộ Y tế, Viện Dinh dưỡng
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Bướu cổ, nhân tuyến giáp
Bướu cổ là khi tuyến giáp ở trước cổ to ra; nhân tuyến giáp là một hay nhiều cục nhỏ trong tuyến. Ở tuổi học sinh, phần lớn là lành tính, hay gặp do thay đổi nội tiết tuổi dậy thì, viêm tuyến giáp tự miễn hoặc bệnh Basedow, ít khi do thiếu i-ốt hay ung thư. Con cần đi khám để xét nghiệm hormone giáp và siêu âm, vì ở người trẻ dưới 20 tuổi bác sĩ xem xét nhân giáp kỹ hơn người lớn. Gọi 115 hoặc 113 nếu con khó thở, thở rít hoặc khò khè.
- Suy giáp bẩm sinh
Suy giáp bẩm sinh là khi bé sinh ra với tuyến giáp không làm đủ hormone giáp, chất cần cho não và cơ thể phát triển. Hầu hết bé không có dấu hiệu gì trong những tuần đầu, nên bệnh được tìm bằng giọt máu gót chân khi sàng lọc sơ sinh, nằm trong nhóm bệnh cơ bản được Thông tư 12/2026/TT-BYT khuyến khích sàng lọc. Nếu được phát hiện và uống thuốc hormone giáp hằng ngày từ sớm, tốt nhất trong vài tuần đầu sau sinh, phần lớn trẻ lớn lên và học tập bình thường. Khi được báo kết quả nguy cơ cao, hãy đưa con đi xét nghiệm khẳng định ngay theo hẹn.
- Trẻ thích ăn mặn
Thích ăn mặn thường là thói quen học từ bữa ăn của cả nhà, không phải cơ thể con thiếu muối. Trẻ 1–3 tuổi chỉ nên có dưới 2 g muối mỗi ngày, 4–6 tuổi dưới 3 g, học sinh tiểu học dưới 4 g, tính cả muối có sẵn trong nước mắm, hạt nêm, mì gói, đồ ăn vặt. Giảm dần muối khi nấu, bỏ thói quen chấm thêm và bớt đồ chế biến sẵn là cách hiệu quả nhất. Đưa con đi khám nếu con thèm mặn kèm mệt, sụt cân, nôn, da sạm, hoặc phù mặt, tiểu ít; đi cấp cứu ngay nếu con li bì, co giật sau khi ăn, uống phải nhiều muối.
- Nêm muối, đường cho bé ăn dặm
Bé dưới 1 tuổi không cần nêm gì: không muối, nước mắm, hạt nêm, bột ngọt, xì dầu, và không thêm đường. Sữa và thức ăn tự nhiên đã đủ muối cho bé, thận của bé còn non, cả ngày bé chỉ nên có dưới 1 g muối. Từ 1 tuổi có thể nêm thật nhạt, trẻ 1–3 tuổi không quá 2 g muối mỗi ngày, và vẫn hạn chế đường. Nếu bé ăn phải đồ quá mặn hay uống oresol pha đặc rồi li bì, nôn nhiều, co giật, hãy đưa bé đi cấp cứu ngay.
- Trẻ ăn chay
Trẻ ăn chay vẫn có thể lớn khỏe nếu bữa ăn được tính toán kỹ, nhất là khi con vẫn ăn trứng và sữa. Ba điều phải lo trước tiên là vitamin B12, sắt và đạm; ngoài ra là canxi, vitamin D, kẽm, i-ốt. Trẻ ăn chay trường không trứng không sữa gần như luôn cần vitamin B12 từ thực phẩm bổ sung hoặc viên uống theo hướng dẫn của bác sĩ, vì rau, đậu, nấm không cung cấp đủ. Hãy cho con đi khám nếu con xanh xao, mệt, chậm lớn, tê bì tay chân, hoặc ăn chay kèm sụt cân và sợ tăng cân.
- Cường giáp, Basedow ở tuổi teen
Cường giáp là khi tuyến giáp làm ra quá nhiều hormone, khiến cơ thể chạy quá nhanh: tim đập nhanh, run tay, nóng nảy, khó ngủ, sụt cân dù ăn nhiều, học sút. Ở tuổi teen, nguyên nhân hay gặp nhất là bệnh Basedow (bệnh Graves), một bệnh tự miễn, gặp ở con gái nhiều hơn. Bệnh điều trị được, thường bằng thuốc kháng giáp uống trong 1–2 năm theo dõi sát của bác sĩ nội tiết. Nếu con đang uống thuốc mà sốt, đau họng, loét miệng, hãy đi khám ngay để xét nghiệm máu; nếu con sốt cao kèm tim đập rất nhanh, vật vã, lú lẫn, hãy gọi 115 hoặc 113.
Chủ đề khác