Trẻ bị suy giáp bẩm sinh: sàng lọc gót chân, dấu hiệu và uống thuốc thế nào
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 tháng
Trả lời nhanh
Suy giáp bẩm sinh là khi bé sinh ra với tuyến giáp không làm đủ hormone giáp, chất cần cho não và cơ thể phát triển. Hầu hết bé không có dấu hiệu gì trong những tuần đầu, nên bệnh được tìm bằng giọt máu gót chân khi sàng lọc sơ sinh, nằm trong nhóm bệnh cơ bản được Thông tư 12/2026/TT-BYT khuyến khích sàng lọc. Nếu được phát hiện và uống thuốc hormone giáp hằng ngày từ sớm, tốt nhất trong vài tuần đầu sau sinh, phần lớn trẻ lớn lên và học tập bình thường. Khi được báo kết quả nguy cơ cao, hãy đưa con đi xét nghiệm khẳng định ngay theo hẹn.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con li bì, khó đánh thức, mềm nhũn, bỏ bú hoặc bú rất yếu.
- Con thở chậm, ngừng thở từng cơn, thở rên, hoặc môi, da tím tái.
- Người con lạnh, nhiệt độ dưới 36°C dù đã được ủ ấm đúng cách.
- Con co giật.
- Vàng da xuất hiện trong 24 giờ đầu, hoặc lan xuống bụng, chân, lòng bàn tay bàn chân.
- Sau 48 giờ đầu, hơn 6 giờ không có tã ướt.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Nơi sinh báo kết quả sàng lọc suy giáp nguy cơ cao hoặc gọi lấy mẫu lại: đưa con đến ngay theo hẹn, càng sớm càng tốt.
- Con đã ra viện mà chưa được lấy máu gót chân, hoặc bố mẹ không chắc con đã được làm chưa.
- Vàng da kéo dài quá 2 tuần (quá 3 tuần với bé sinh non).
- Con ngủ rất nhiều, ít khóc, phải đánh thức mới bú, bú chậm, hay sặc, táo bón kéo dài.
- Con khóc khàn, lưỡi to thè ra, mặt phù, rốn lồi, da khô lạnh, nổi vân tím.
- Con đang uống thuốc mà quên nhiều ngày, nôn ra thuốc liên tục, hoặc đã đến hẹn xét nghiệm lại mà chưa làm.
Suy giáp bẩm sinh là gì
Tuyến giáp nằm ở trước cổ, làm ra hormone giáp, chất điều khiển tốc độ hoạt động của mọi tế bào và đặc biệt cần cho não phát triển trong những năm đầu đời. Ở suy giáp bẩm sinh, bé sinh ra đã thiếu hormone này.
Nguyên nhân hay gặp nhất là tuyến giáp không phát triển, nhỏ hoặc nằm sai chỗ; một số do tuyến giáp làm hormone không đúng cách. Ít gặp hơn là do mẹ thiếu i-ốt khi mang thai, hoặc do thuốc, kháng thể của mẹ, khi đó bệnh có thể chỉ tạm thời. Bệnh gặp khoảng 1 trên 2.000 đến 4.000 trẻ, bé gái nhiều hơn bé trai. Phần lớn không do bố mẹ làm sai điều gì.
Vì sao cần sàng lọc ngay cả khi con trông khỏe
Hầu hết bé suy giáp trông hoàn toàn bình thường lúc mới sinh, vì vẫn còn một ít hormone của mẹ. Khi dấu hiệu rõ ra, thường sau vài tuần đến vài tháng, não của con có thể đã bị ảnh hưởng và tổn thương này không hồi phục được. Không điều trị, trẻ chậm phát triển trí tuệ và chậm lớn.
Theo Thông tư 12/2026/TT-BYT của Bộ Y tế, có hiệu lực từ 1/7/2026, suy giáp bẩm sinh thuộc nhóm bệnh cơ bản được khuyến khích sàng lọc sơ sinh bằng giọt máu thấm khô lấy ở gót chân. Theo hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế, máu gót chân thường được lấy từ 24 đến 72 giờ sau sinh, tốt nhất khi con đủ 48 giờ tuổi. Bé sinh non dưới 32 tuần, một số trẻ song sinh và trẻ mắc hội chứng Down được lấy mẫu lần hai theo hẹn, vì có thể có kết quả bình thường giả ở lần đầu.
Dấu hiệu có thể gặp khi chưa được phát hiện
- Ngủ nhiều, ít khóc, lừ đừ, được khen là bé ngoan quá mức.
- Bú kém, bú chậm, hay sặc; táo bón.
- Vàng da kéo dài hơn bình thường.
- Khóc khàn, lưỡi to hay thè ra ngoài, mặt phù.
- Da khô, lạnh, nổi vân; tóc khô; người mềm, trương lực cơ yếu.
- Bụng to, rốn lồi (thoát vị rốn), thóp rộng.
- Chậm tăng cân, chậm lớn và chậm biết lẫy, ngồi về sau.
- Nhiều bé không có dấu hiệu nào ở trên. Kết quả sàng lọc bình thường mà con có những dấu hiệu này thì vẫn cần cho bác sĩ khám.
Xét nghiệm khẳng định và điều trị
Kết quả sàng lọc nguy cơ cao chưa phải là chẩn đoán. Con được lấy máu tĩnh mạch đo hormone giáp (FT4) và TSH, có khi siêu âm hoặc chụp xạ hình tuyến giáp để biết nguyên nhân. Nếu khẳng định bệnh, con được bắt đầu điều trị ngay, không chờ đợi.
Điều trị là uống hormone giáp tổng hợp (levothyroxine) mỗi ngày. Liều do bác sĩ nội tiết nhi tính theo cân nặng và chỉnh dần theo kết quả xét nghiệm máu định kỳ, dày trong năm đầu rồi thưa hơn. Thuốc thay thế đúng chất cơ thể con thiếu, uống đều thì gần như không có tác dụng phụ.
Với phần lớn trẻ, bệnh kéo dài suốt đời và cần uống thuốc mãi. Một số trẻ chỉ bị tạm thời; bác sĩ thường đánh giá lại khi con khoảng 3 tuổi, có khi cho tạm ngừng thuốc để kiểm tra. Bố mẹ không tự ngừng thuốc.
Kết quả khi điều trị sớm
Trẻ được phát hiện qua sàng lọc và điều trị sớm, đều đặn, thường có trí tuệ và chiều cao bình thường, đi học như các bạn. Điều quyết định là bắt đầu thuốc sớm, uống đủ mỗi ngày và xét nghiệm đúng hẹn.
Con vẫn được tiêm chủng đủ theo lịch và ăn uống như các bé khác. Bác sĩ sẽ theo dõi cân nặng, chiều cao và các mốc phát triển ở mỗi lần tái khám.
Chăm sóc con tại nhà
- Cho con uống thuốc vào một giờ cố định mỗi ngày. Hỏi bác sĩ cách cho bé uống: thường nghiền viên thuốc, hòa với một ít nước hoặc sữa mẹ và cho uống ngay bằng thìa hay xi lanh, không trộn vào cả bình sữa.
- Không cho uống thuốc cùng lúc với sữa đậu nành, thuốc sắt hay canxi; hỏi bác sĩ nên cách nhau bao lâu.
- Quên một liều thì uống ngay khi nhớ ra trong ngày; không uống gấp đôi. Nôn ngay sau uống hoặc quên nhiều ngày thì hỏi bác sĩ.
- Ghi lịch xét nghiệm máu và tái khám vào sổ theo dõi sức khỏe; đưa con đi đúng hẹn kể cả khi con khỏe.
- Giữ phiếu kết quả sàng lọc và đơn thuốc, mang theo khi đi khám ở nơi khác hoặc khi con cần dùng thuốc khác.
- Khi mang thai lần sau, mẹ dùng muối i-ốt trong bữa ăn và khám thai đầy đủ; báo bác sĩ nếu mẹ có bệnh tuyến giáp.
Hiểu lầm thường gặp
- Con bú tốt, khóc to, trông khỏe thì không thể bị suy giáp.
- Hầu hết bé suy giáp bẩm sinh không có dấu hiệu gì trong những tuần đầu. Chỉ xét nghiệm máu gót chân mới tìm ra sớm.
- Uống hormone từ bé sẽ làm con béo, dậy thì sớm, hại gan.
- Thuốc chỉ bù đúng lượng hormone tuyến giáp của con không tự làm được. Liều được chỉnh theo xét nghiệm, nên con lớn như các bạn.
- Con đã khỏe, xét nghiệm đẹp thì có thể tự ngừng thuốc.
- Xét nghiệm đẹp là nhờ thuốc. Ngừng thuốc làm thiếu hormone trở lại, ảnh hưởng não và chiều cao. Chỉ bác sĩ mới quyết định đánh giá lại, thường khi con khoảng 3 tuổi.
- Bé ngủ nhiều, ít quấy là bé ngoan, không cần lo.
- Ngủ rất nhiều, phải đánh thức mới bú, kèm táo bón, vàng da kéo dài có thể là dấu hiệu suy giáp hoặc bệnh khác. Hãy cho bác sĩ khám.
Bố mẹ hay hỏi
+Trẻ suy giáp bẩm sinh có phát triển bình thường không?
Nếu được phát hiện qua sàng lọc và uống thuốc đều từ sớm, phần lớn trẻ có trí tuệ và chiều cao bình thường. Phát hiện muộn có thể để lại chậm phát triển không hồi phục.
+Suy giáp bẩm sinh có phải uống thuốc suốt đời không?
Phần lớn trẻ cần uống suốt đời. Một số trẻ chỉ bị tạm thời, bác sĩ sẽ đánh giá lại khi con khoảng 3 tuổi để quyết định có ngừng được không.
+Bao giờ thì lấy máu gót chân sàng lọc suy giáp?
Thường từ 24 đến 72 giờ sau sinh, tốt nhất khi con đủ 48 giờ tuổi, theo hướng dẫn của Bộ Y tế. Con ra viện sớm hơn thì hỏi nơi sinh về việc lấy mẫu trước khi về.
+Kết quả sàng lọc nguy cơ cao có chắc con bị bệnh không?
Chưa chắc. Con cần làm xét nghiệm máu tĩnh mạch để khẳng định. Hãy đưa con đến đúng hẹn và sớm, vì nếu đúng là bệnh thì điều trị càng sớm càng tốt.
+Mẹ có nên kiêng muối i-ốt khi cho con bú không?
Không. Mẹ vẫn dùng muối i-ốt bình thường; i-ốt cần cho tuyến giáp của cả mẹ và bé. Mẹ có bệnh tuyến giáp thì hỏi bác sĩ của mình.
Nguồn tham khảo
- Thông tư 12/2026/TT-BYT quy định Danh mục bệnh bẩm sinh cần sàng lọc trước sinh và sơ sinh — Bộ Y tế
- Neonatal hypothyroidism — Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (MedlinePlus)
- Congenital hypothyroidism — Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (MedlinePlus Genetics)
- Newborn blood spot test — NHS (Anh)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Sàng lọc sơ sinh
Sàng lọc sơ sinh là các kiểm tra làm cho trẻ trông khỏe mạnh trong những ngày đầu, để tìm sớm một số bệnh bẩm sinh chưa có biểu hiện. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, máu gót chân thường được lấy từ 24 đến 72 giờ sau sinh, tốt nhất khi con đủ 48 giờ tuổi; kèm theo là đo thính lực và đo nồng độ oxy trong máu để sàng lọc tim bẩm sinh. Thông tư 12/2026/TT-BYT khuyến khích sàng lọc cho mọi trẻ, trong đó có suy giáp bẩm sinh, tăng sản thượng thận bẩm sinh, thiếu men G6PD và nhiều rối loạn chuyển hóa. Kết quả nguy cơ cao chưa phải là chẩn đoán, nhưng cần đưa con đi làm xét nghiệm khẳng định ngay theo hẹn.
- Vàng da sơ sinh
Rất nhiều trẻ sơ sinh bị vàng da trong tuần đầu. Vàng da sinh lý thường xuất hiện sau 24 giờ tuổi, rõ nhất vào ngày 3–5, chủ yếu ở mặt và ngực, con vẫn bú tốt, và hết trong khoảng 2 tuần. Đưa con đi khám ngay khi vàng da xuất hiện trong 24 giờ đầu sau sinh, vàng lan xuống bụng, chân hay lòng bàn tay bàn chân, con bú kém, li bì, hoặc phân bạc màu như phấn, như đất sét. Không phơi nắng để chữa vàng da.
- Lịch khám trẻ sơ sinh
Ngoài lần khám trước khi ra viện, trẻ sơ sinh nên được khám lại trong vòng 2–3 ngày sau khi ra viện (nhất là khi ra viện trước 72 giờ tuổi), rồi khoảng 1–2 tuần, 1 tháng và 6 tuần tuổi; sau đó khám theo các mốc tiêm chủng và lúc 6, 9, 12, 18, 24 tháng. Lịch cụ thể theo hẹn của nơi sinh và trạm y tế. Không chờ đến lịch hẹn nếu con dưới 3 tháng mà sốt từ 38°C hoặc người lạnh dưới 36°C, bú kém hay bỏ bú, li bì, thở nhanh, tím tái, co giật, hoặc vàng da lan xuống lòng bàn tay, bàn chân: đưa con đi cấp cứu ngay.
- Trẻ có hội chứng Down
Hội chứng Down là tình trạng di truyền do con có thêm một nhiễm sắc thể số 21, thường xảy ra ngẫu nhiên và không do điều gì bố mẹ đã làm. Trẻ có hội chứng Down học chậm hơn ở những mức độ khác nhau, nhưng mỗi con có tính cách và khả năng riêng, và có thể học, đi học cùng bạn bè, lớn lên tự lập ở nhiều mức. Con cần được siêu âm tim sau sinh, kiểm tra tuyến giáp, thính lực, mắt định kỳ, tiêm chủng đủ và được can thiệp sớm về vận động, ngôn ngữ. Đi cấp cứu ngay nếu bé thở nhanh, tím tái, bỏ bú, nôn ra dịch xanh hoặc bụng chướng.
- Trẻ bị táo bón
Trẻ bị táo bón khi đi ngoài ít hơn 3 lần một tuần, phân cứng, to, khó đi hoặc đau khi đi. Phần lớn táo bón ở trẻ không do bệnh, mà do uống ít nước, ăn ít rau quả, hoặc con nhịn đi vệ sinh vì sợ đau, và cải thiện khi điều chỉnh ăn uống, thói quen đi vệ sinh. Cần đưa con đi khám ngay nếu con nôn ra dịch xanh, bụng chướng căng, đau bụng dữ dội, hoặc trẻ sơ sinh táo bón ngay từ những ngày đầu sau sinh.
- Thoát vị rốn
Thoát vị rốn là khối phồng mềm ở rốn, to lên khi con khóc, rặn và xẹp xuống khi con nằm yên, gặp ở khoảng 1 trong 5 trẻ sơ sinh. Phần lớn tự liền khi con lớn, khoảng 9 trên 10 trẻ đã khỏi trước 4 tuổi, nên thường chỉ cần theo dõi. Không dán đồng xu hay băng ép rốn. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu khối phồng cứng, không xẹp khi con nằm yên, đỏ hoặc tím, kèm đau, nôn, bỏ bú.
Chủ đề khác