Tiêm chủng

Tiêm phòng thủy đậu cho trẻ: tiêm khi nào, mấy mũi, cần lưu ý gì

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi

Trả lời nhanh

Vắc xin thủy đậu là vắc xin dịch vụ, chưa có trong chương trình tiêm chủng mở rộng. Trẻ ở Việt Nam thường được tiêm từ 12 tháng tuổi và cần đủ 2 mũi; sau 2 mũi, khoảng 98 trong 100 trẻ được bảo vệ. Con chưa tiêm mà vừa tiếp xúc với người bị thủy đậu thì hỏi bác sĩ ngay, vì tiêm trong 3–5 ngày sau tiếp xúc có thể giúp phòng bệnh. Sau tiêm, gọi 115 hoặc 113 nếu con khó thở, sưng môi mặt, nổi mề đay khắp người hoặc li bì.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Trong hoặc sau khi tiêm, con khó thở, thở rít, sưng môi, mặt, mí mắt hoặc lưỡi.
  • Nổi mề đay lan nhanh khắp người, kèm nôn, da tái, tay chân lạnh, con mềm nhũn.
  • Con co giật sau tiêm.
  • Con li bì, khó đánh thức hoặc lú lẫn.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con chưa tiêm hoặc mới tiêm 1 mũi mà vừa tiếp xúc gần với người bị thủy đậu: gọi cơ sở tiêm chủng hoặc bác sĩ ngay trong 1–2 ngày.
  • Vài tuần sau tiêm, con nổi nhiều nốt phỏng nước khắp người, nhất là khi nốt chảy dịch: cho con đi khám để xem có phải thủy đậu thật không.
  • Sau tiêm, con sốt từ 39°C, hoặc chỗ tiêm sưng đỏ to dần sau 2–3 ngày, nóng, đau nhiều.
  • Con có bệnh làm suy giảm miễn dịch, đang hóa trị, đang dùng corticoid liều cao kéo dài hoặc thuốc ức chế miễn dịch: hỏi bác sĩ điều trị trước khi tiêm.
  • Con gái tuổi dậy thì có thể đang mang thai: báo bác sĩ trước khi tiêm.

Vì sao nên tiêm phòng thủy đậu

Thủy đậu lây rất nhanh qua không khí và qua tiếp xúc với nốt phỏng, nên một bé trong lớp mắc thì nhiều bé khác dễ mắc theo. Phần lớn trẻ bị nhẹ, nhưng một số trẻ bị nhiễm trùng da quanh nốt, viêm phổi hoặc viêm não. Bệnh nặng hơn ở trẻ sơ sinh, người lớn, phụ nữ mang thai và người suy giảm miễn dịch.

Vắc xin giúp con tránh bệnh, và nếu đã tiêm mà vẫn mắc thì bệnh thường nhẹ, ít nốt, ít sốt. Tiêm cho con cũng là bảo vệ em bé còn quá nhỏ để tiêm, hay người mang thai trong nhà. Về lâu dài, vắc xin còn giúp giảm nguy cơ bị zona khi lớn lên.

Lịch tiêm: khi nào, mấy mũi

  • Ở Việt Nam, đây là vắc xin dịch vụ, bố mẹ tự chi trả tại cơ sở tiêm chủng được cấp phép.
  • Mũi 1: thường từ 12 tháng tuổi. Một số loại có thể dùng sớm hơn, từ 9 tháng, theo tư vấn của bác sĩ.
  • Mũi 2: cần thiết để bảo vệ đầy đủ. Với trẻ nhỏ, mũi 2 thường cách mũi 1 ít nhất 3 tháng; trẻ từ 13 tuổi và người lớn tiêm 2 mũi cách nhau ít nhất 4 tuần. Bác sĩ sẽ hẹn cụ thể theo tuổi và loại vắc xin.
  • Không cần tiêm nhắc thêm sau khi đủ 2 mũi.
  • Con đã từng bị thủy đậu (được bác sĩ xác nhận) thì thường không cần tiêm nữa. Nếu không chắc con đã bị hay chưa, tiêm vẫn an toàn.
  • Trẻ lớn, học sinh THCS, THPT chưa từng bị và chưa tiêm vẫn nên tiêm bù đủ 2 mũi.

Tiêm cùng các vắc xin khác

Vắc xin thủy đậu có thể tiêm cùng buổi với các vắc xin khác. Riêng với vắc xin sống khác như sởi hoặc sởi-quai bị-rubella, nếu không tiêm cùng ngày thì cần cách nhau ít nhất 4 tuần.

Có loại vắc xin phối hợp phòng cùng lúc sởi, quai bị, rubella và thủy đậu. Mũi đầu tiên của loại phối hợp này làm tăng nhẹ nguy cơ co giật do sốt so với tiêm riêng, nên bác sĩ sẽ tư vấn chọn loại phù hợp với con.

Ai không nên tiêm hoặc cần bác sĩ cân nhắc

Đây là vắc xin sống giảm độc lực, nên không tiêm cho người mang thai và người suy giảm miễn dịch nặng, như đang hóa trị hay dùng thuốc ức chế miễn dịch. Sau tiêm, phụ nữ nên tránh có thai ít nhất 1 tháng. Trẻ từng bị phản ứng dị ứng nặng với mũi trước hoặc với thành phần của vắc xin cũng không tiêm.

Nhà có người mang thai hay người đang điều trị ung thư không phải lý do để hoãn tiêm cho con; ngược lại, con được tiêm giúp bảo vệ họ. Chỉ khi sau tiêm con nổi nốt phỏng thì che kín nốt và để con tránh tiếp xúc gần với họ cho đến khi nốt khô.

Phản ứng sau tiêm thường gặp

  • Đau, sưng chỗ tiêm trong 1–2 ngày.
  • Khoảng 1 trong 10 trẻ sốt nhẹ, thường xuất hiện muộn, khoảng 2–4 tuần sau tiêm, kéo dài 1–3 ngày.
  • Vài nốt giống thủy đậu ở chỗ tiêm hoặc rải rác trên người, xuất hiện từ khoảng 5 ngày đến 4 tuần sau tiêm và tự hết sau vài ngày. Nếu nốt có nước, che bằng quần áo để tránh lây.
  • Phản ứng dị ứng nặng rất hiếm và thường xảy ra trong 30 phút đầu, nên con cần ở lại điểm tiêm ít nhất 30 phút.

Chăm sóc con tại nhà

  • Mang theo sổ tiêm chủng, ghi rõ ngày tiêm và hẹn mũi 2.
  • Ở lại điểm tiêm ít nhất 30 phút; về nhà tiếp tục để ý con trong 1–2 ngày.
  • Chỗ tiêm đau, sưng: chườm mát bằng khăn sạch vài phút, không đắp lá hay bôi gì lên.
  • Khi con sốt từ 38,5°C hoặc khó chịu, dùng paracetamol 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách ít nhất 4–6 giờ.
  • Không cho con uống aspirin trong 6 tuần sau tiêm, cũng như khi con bị thủy đậu.
  • Đặt nhắc lịch trên điện thoại cho mũi 2 và cho mũi tiêm bù nếu con lỡ hẹn.

Hiểu lầm thường gặp

Cho con chơi với bạn bị thủy đậu để mắc luôn một lần cho xong.
Thủy đậu có thể gây nhiễm trùng da, viêm phổi, viêm não. Tiêm vắc xin tạo miễn dịch mà không phải chịu những rủi ro đó.
Tiêm 1 mũi là đủ.
Một mũi giúp giảm bệnh nặng, nhưng cần 2 mũi để phòng bệnh tốt và hạn chế lây trong lớp học.
Đã tiêm thì chắc chắn không bị thủy đậu.
Một số ít trẻ đã tiêm vẫn mắc, nhưng thường rất nhẹ, ít nốt và nhanh khỏi.
Mẹ đang mang thai thì không được tiêm thủy đậu cho con.
Con vẫn tiêm được. Người mang thai chỉ không được tự mình tiêm vắc xin này.

Bố mẹ hay hỏi

+Trẻ mấy tháng thì tiêm thủy đậu được?

Thường từ 12 tháng tuổi, có loại dùng được từ 9 tháng. Bác sĩ ở cơ sở tiêm sẽ tư vấn loại và lịch phù hợp.

+Tiêm thủy đậu mấy mũi?

Cần 2 mũi. Ở trẻ nhỏ mũi 2 thường cách mũi 1 ít nhất 3 tháng; từ 13 tuổi thì cách ít nhất 4 tuần.

+Con đã bị thủy đậu rồi có cần tiêm không?

Nếu bác sĩ đã xác nhận con bị thủy đậu thì thường không cần. Nếu không chắc, tiêm vẫn an toàn.

+Con vừa tiếp xúc với bạn bị thủy đậu thì có tiêm kịp không?

Có thể. Tiêm trong vòng 3–5 ngày sau tiếp xúc có thể giúp phòng hoặc làm bệnh nhẹ hơn, nên liên hệ cơ sở tiêm chủng ngay.

+Tiêm thủy đậu xong có được tiêm sởi-quai bị-rubella luôn không?

Được tiêm cùng ngày. Nếu không tiêm cùng ngày thì hai mũi cần cách nhau ít nhất 4 tuần.

+Sau tiêm con nổi vài nốt như thủy đậu có lây không?

Ít khi lây, nhưng nếu nốt có nước thì nên che kín bằng quần áo. Nốt nhiều, chảy dịch khắp người thì cho con đi khám.

Nguồn tham khảo

  1. WHO position paper on varicella vaccines – November 2025 — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
  2. Chickenpox vaccine — NHS (Anh)
  3. Chickenpox (Varicella) in Children — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  4. Thông tư 52/2025/TT-BYT: danh mục bệnh, đối tượng và lịch tiêm chủng trong Chương trình tiêm chủng mở rộng — Bộ Y tế – Tiêm chủng mở rộng

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Thủy đậu

    Thủy đậu do virus gây ra, lây rất mạnh, với sốt nhẹ và nốt phỏng nước ngứa mọc thành nhiều đợt khắp người. Ở trẻ khỏe mạnh bệnh thường nhẹ, khỏi sau 1–2 tuần. Hạ sốt bằng paracetamol, không dùng ibuprofen hay aspirin khi con bị thủy đậu. Đưa con đi khám ngay nếu con khó thở, li bì, co giật, đi loạng choạng, hoặc nốt sưng đỏ, đau, có mủ lan rộng.

  • Lịch tiêm chủng

    Trẻ ở Việt Nam được tiêm miễn phí các vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng tại trạm y tế, bắt đầu từ mũi viêm gan B trong 24 giờ đầu sau sinh, tiếp theo là các mũi lúc 2, 3, 4, 5 tháng, 9 tháng, 12 tháng và 18 tháng; chương trình nay có cả vắc xin rota, còn phế cầu và HPV đang được triển khai dần theo từng địa phương. Bố mẹ có thể tiêm thêm các vắc xin dịch vụ như cúm, thủy đậu, viêm gan A, não mô cầu, sởi-quai bị-rubella. Lịch cụ thể của con hãy theo sổ tiêm chủng hoặc ứng dụng tiêm chủng và lịch hẹn của trạm y tế. Lỡ mũi nào thì đi tiêm bù càng sớm càng tốt, không cần tiêm lại từ đầu.

  • Sốt sau tiêm

    Sốt nhẹ, quấy khóc, sưng đỏ chỗ tiêm là phản ứng thường gặp sau tiêm, hay xuất hiện trong 24 giờ đầu và tự hết sau 1–2 ngày. Riêng vắc xin sởi hoặc sởi-quai bị-rubella có thể gây sốt, nổi ban nhẹ khoảng 7–11 ngày sau tiêm. Có thể cho con dùng paracetamol theo cân nặng khi con sốt và khó chịu. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con khó thở, sưng môi mặt, nổi mề đay khắp người, tím tái, li bì hoặc co giật; đưa con đi khám nếu sốt từ 39°C hoặc sốt quá 48 giờ.

  • Tiêm nhắc lại tuổi đi học

    Trước khi con vào lớp 1, bố mẹ nên rà sổ tiêm chủng xem con đã đủ các mũi của chương trình tiêm chủng mở rộng chưa: bạch hầu-ho gà-uốn ván, bại liệt, sởi và sởi-rubella, viêm não Nhật Bản đủ 3 mũi. Khi nhập học mầm non và tiểu học, nhà trường phối hợp với trạm y tế kiểm tra tiền sử tiêm chủng và hẹn tiêm bù mũi còn thiếu. Ở tuổi 4–6, nhiều vắc xin dịch vụ cần một mũi nhắc, như bạch hầu-ho gà-uốn ván-bại liệt, sởi-quai bị-rubella, thủy đậu; đến khoảng 7 tuổi, chương trình tiêm nhắc uốn ván-bạch hầu giảm liều (Td) cho trẻ, thường tổ chức ở trường. Lỡ mũi nào thì tiêm bù, không cần tiêm lại từ đầu.

  • Chăm sóc sau tiêm

    Sau tiêm, ở lại điểm tiêm ít nhất 30 phút, rồi về nhà để ý con thêm 24–48 giờ. Sưng, đỏ, đau chỗ tiêm và sốt nhẹ là phản ứng thường gặp, hay bắt đầu trong ngày đầu và tự hết sau vài ngày; chỉ cần chườm mát, cho con bú, uống nhiều hơn và dùng paracetamol theo cân nặng khi con sốt từ 38,5°C hoặc khó chịu. Gọi 115 hoặc 113 nếu con khó thở, sưng môi mặt, nổi mề đay khắp người, li bì hoặc co giật. Con dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C thì vẫn đưa đi khám ngay, kể cả khi vừa tiêm.

  • Trễ lịch tiêm

    Con trễ lịch tiêm thì đưa con đi tiêm bù càng sớm càng tốt, không cần tiêm lại từ đầu: các mũi đã tiêm vẫn có giá trị, bác sĩ chỉ tính tiếp mũi còn thiếu. Trễ hẹn không làm vắc xin kém tác dụng, nhưng trong thời gian chờ con chưa được bảo vệ đủ. Một vài vắc xin có hạn tuổi, quan trọng nhất là rota phải uống xong trước khi con đủ 6 tháng, nên đừng để trễ thêm. Ho nhẹ, sổ mũi không phải lý do để tiếp tục hoãn.

Chủ đề khác