Tiêm chủng

Tiêm uốn ván khi con bị thương: khi nào cần và cần tiêm gì

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi

Trả lời nhanh

Khi con bị thương, rửa sạch vết thương rồi mở sổ tiêm chủng. Con cần đi khám trong ngày để bác sĩ quyết định tiêm uốn ván nếu con chưa tiêm đủ các mũi có thành phần uốn ván, bố mẹ không nhớ, hoặc vết thương bẩn, sâu mà mũi gần nhất đã quá 5 năm (vết sạch, nhỏ là quá 10 năm). Con chưa tiêm đủ mà vết thương bẩn thì có thể cần cả vắc xin và huyết thanh hay globulin kháng uốn ván. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con cứng hàm, khó nuốt, co cứng cơ hoặc khó thở.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con cứng hàm, khó há miệng, khó nuốt, hoặc co cứng cơ từng cơn đau ở lưng, bụng, tay chân.
  • Con khó thở, thở rít, hoặc co giật.
  • Vết thương rất sâu, rộng, chảy máu không cầm sau 10 phút ấn chặt, hoặc có vật còn cắm trong vết thương.
  • Trong hoặc sau khi tiêm, con khó thở, sưng môi, mặt, lưỡi, nổi mề đay lan nhanh, da tái lạnh.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Vết thương dính đất, cát, phân súc vật, vết đâm sâu do đinh, gai, que, vết cắn hoặc vết bỏng: đi khám trong ngày.
  • Con chưa tiêm đủ các mũi có thành phần uốn ván hoặc bố mẹ không nhớ, dù vết thương nhỏ: đi khám trong ngày.
  • Đã rửa mà vết thương vẫn còn đất cát, dị vật, hoặc có mô dập nát.
  • Sau vài ngày, vết thương sưng, nóng, đỏ lan rộng, chảy mủ, hoặc con sốt.
  • Đã muộn vài ngày sau khi bị thương mà con chưa được tiêm như cần: vẫn đưa con đi khám ngay.

Vì sao vết thương cần nghĩ đến uốn ván

Bào tử vi khuẩn uốn ván có trong đất, bụi và phân súc vật ở mọi nơi. Chúng vào cơ thể qua vết thương, nhất là vết đâm sâu, vết bẩn, vết dập nát, vết cắn và vết bỏng, rồi sinh độc tố gây co cứng cơ. Bệnh thường xuất hiện từ 3 đến 21 ngày sau khi bị thương.

Uốn ván rất nặng, kể cả khi được điều trị tích cực. Mắc bệnh một lần không tạo được miễn dịch, nên cách bảo vệ con duy nhất là tiêm vắc xin đủ mũi. Điều đáng lo là vết thương sâu và bẩn, dù vật gây thương có gỉ hay không.

Con đã có những mũi uốn ván nào

  • Tiêm chủng mở rộng: vắc xin phối hợp có thành phần uốn ván lúc 2, 3 và 4 tháng tuổi, mũi nhắc lúc 18 tháng và mũi nhắc uốn ván-bạch hầu giảm liều lúc 7 tuổi, miễn phí.
  • Vắc xin dịch vụ 5 trong 1, 6 trong 1, 4 trong 1 hay vắc xin bạch hầu-ho gà-uốn ván cho trẻ lớn đều có thành phần uốn ván; mũi nào đã ghi trong sổ đều được tính.
  • Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo trẻ có tổng cộng 6 mũi có thành phần uốn ván, gồm thêm một mũi nhắc ở khoảng 9–15 tuổi. Ở Việt Nam, mũi tuổi teen là vắc xin dịch vụ.
  • Nếu con lỡ mũi nào, tiêm bù ngay khi có thể; các mũi đã tiêm vẫn được tính, không cần tiêm lại từ đầu.

Khi con bị thương: cách bác sĩ quyết định

Bác sĩ xem hai điều: vết thương sạch hay bẩn, và con đã tiêm bao nhiêu mũi, mũi gần nhất cách đây bao lâu. Theo hướng dẫn nhi khoa Hoa Kỳ, trẻ đã tiêm đủ mà vết thương bẩn thì cần mũi nhắc nếu mũi gần nhất đã quá 5 năm; vết thương sạch, nhỏ là quá 10 năm. Con tiêm chưa đủ hoặc không rõ đã tiêm gì thì được tiêm vắc xin, và với vết thương bẩn có thể cần thêm huyết thanh kháng uốn ván (bố mẹ hay nghe gọi là SAT) hoặc globulin miễn dịch kháng uốn ván.

Vắc xin giúp cơ thể con tự tạo kháng thể lâu dài nhưng cần vài ngày đến vài tuần. Huyết thanh hay globulin cho kháng thể có sẵn ngay, chỉ bảo vệ tạm thời. Bác sĩ chọn loại và liều phù hợp với con; bố mẹ không tự đi tiêm huyết thanh khi chưa có chỉ định.

Tiêm phòng không thay được việc làm sạch vết thương. Vết thương bẩn, sâu hoặc còn dị vật cần được rửa và cắt lọc ở cơ sở y tế. Sau đó, con chưa đủ mũi sẽ được hẹn tiêm tiếp cho đủ lịch để được bảo vệ lâu dài.

Chuẩn bị gì khi đưa con đi

  • Mang sổ tiêm chủng hoặc ảnh chụp sổ, bản in lịch sử tiêm chủng điện tử nếu có.
  • Nhớ con bị thương lúc nào, ở đâu, do vật gì, vết thương có dính đất cát hay phân súc vật không.
  • Kể với bác sĩ nếu con từng phản ứng nặng với một mũi vắc xin trước, có bệnh suy giảm miễn dịch hoặc đang dùng thuốc gì.
  • Hỏi bác sĩ ngày hẹn các mũi tiếp theo nếu con cần tiêm thêm cho đủ lịch.

Sau khi tiêm

Con được theo dõi ở cơ sở tiêm ít nhất 30 phút. Phản ứng hay gặp là đau, sưng đỏ chỗ tiêm, sốt nhẹ, mệt, đau đầu, thường hết sau một hai ngày. Phản ứng dị ứng nặng rất hiếm.

Vì uốn ván có thể khởi phát đến khoảng 3 tuần sau khi bị thương, bố mẹ để ý con trong thời gian này. Thấy con khó há miệng, khó nuốt hay co cứng cơ thì gọi 115 hoặc 113 ngay.

Chăm sóc con tại nhà

  • Cầm máu bằng cách ấn chặt gạc hoặc khăn sạch liên tục khoảng 10 phút, không mở ra xem giữa chừng.
  • Rửa vết thương dưới vòi nước sạch, dùng xà phòng rửa vùng da xung quanh, gỡ nhẹ đất cát còn bám.
  • Không đắp lá, thuốc lào, bột cà phê, nhọ nồi hay kem đánh răng lên vết thương.
  • Mở sổ tiêm chủng xem mũi có thành phần uốn ván gần nhất của con là khi nào, chụp ảnh lại để mang theo.
  • Nếu con đau hoặc sốt sau tiêm, dùng paracetamol 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách ít nhất 4–6 giờ.
  • Cho con đi giày dép khi chơi ở vườn, bãi đất, công trình; dọn đinh, mảnh kim loại, kính vỡ quanh nhà.

Hiểu lầm thường gặp

Chỉ bị đinh gỉ đâm mới cần tiêm uốn ván.
Vi khuẩn uốn ván có trong đất, bụi, phân súc vật. Vết đâm sâu, vết bẩn, vết cắn, vết bỏng đều có nguy cơ, dù vật đó có gỉ hay không.
Con đã tiêm uốn ván hồi nhỏ thì không bao giờ cần tiêm lại.
Miễn dịch giảm dần theo năm. Trẻ cần các mũi nhắc theo lịch, và khi bị vết thương bẩn mà mũi gần nhất đã quá 5 năm, bác sĩ sẽ cho tiêm nhắc.
Bị thương lần nào cũng phải tiêm huyết thanh uốn ván cho chắc.
Trẻ đã tiêm đủ mũi thường chỉ cần vắc xin nhắc khi cần, hoặc không cần tiêm gì. Huyết thanh dành cho trẻ chưa tiêm đủ hoặc không rõ tiền sử, có vết thương nguy cơ, do bác sĩ chỉ định.

Bố mẹ hay hỏi

+Con bị thương bao lâu thì phải tiêm uốn ván?

Càng sớm càng tốt, nên đi trong ngày. Nếu đã muộn vài ngày, bố mẹ vẫn đưa con đi khám để bác sĩ quyết định.

+Con tiêm đủ 5 trong 1 hoặc 6 trong 1 rồi bị thương có cần tiêm uốn ván nữa không?

Tùy vết thương và thời gian từ mũi gần nhất. Vết bẩn mà mũi cuối đã quá 5 năm, hoặc vết sạch đã quá 10 năm, thì cần mũi nhắc. Mang sổ để bác sĩ xem.

+Huyết thanh uốn ván và vắc xin uốn ván khác nhau thế nào?

Vắc xin giúp con tự tạo kháng thể lâu dài nhưng cần thời gian. Huyết thanh hay globulin cho kháng thể có sẵn ngay, chỉ bảo vệ tạm thời, dùng khi con chưa tiêm đủ mà có vết thương nguy cơ.

+Mất sổ tiêm chủng thì làm sao biết con đã tiêm uốn ván chưa?

Hỏi trạm y tế nơi con tiêm để tra trên hệ thống điện tử. Nếu không tra được, bác sĩ xử trí như con chưa rõ tiền sử tiêm.

+Tiêm uốn ván xong con có được tắm không?

Có. Con tắm, ăn uống, sinh hoạt bình thường; chỉ cần giữ vết thương sạch theo dặn của bác sĩ.

Nguồn tham khảo

  1. Tetanus vaccines: WHO position paper, February 2017 — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
  2. Tetanus — NHS (Anh)
  3. Bruises and Cuts: tetanus shot — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  4. Thông tư 52/2025/TT-BYT: danh mục bệnh truyền nhiễm, đối tượng và phạm vi phải sử dụng vắc xin, sinh phẩm y tế bắt buộc — Bộ Y tế – Tiêm chủng mở rộng

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Uốn ván

    Vi khuẩn uốn ván sống trong đất, bụi, phân súc vật và vào cơ thể qua vết thương, nhất là vết đâm sâu, vết thương bẩn, vết cắn, vết bỏng. Khi con bị thương, rửa sạch vết thương rồi xem sổ tiêm: con chưa tiêm đủ mũi có thành phần uốn ván, bố mẹ không nhớ, hoặc vết thương bẩn mà mũi gần nhất đã quá 5 năm (vết sạch là quá 10 năm), thì đưa con đi khám trong ngày để bác sĩ quyết định tiêm vắc xin hay huyết thanh. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con cứng hàm, khó há miệng, khó nuốt, co cứng cơ, khó thở hoặc co giật.

  • Vết đứt tay, trầy xước

    Với vết đứt hay trầy xước nhỏ: lấy gạc hoặc khăn sạch ấn chặt liên tục khoảng 10 phút, không mở ra xem giữa chừng; khi máu cầm thì rửa bằng nước sạch, xà phòng quanh vết thương, rồi che bằng băng gạc sạch. Đưa con đi khám trong ngày nếu vết rách toác miệng, sâu, dài hơn khoảng 1 cm, ở mặt hoặc lòng bàn tay, bẩn đất cát, do đinh gỉ hay súc vật cắn, hoặc con chưa tiêm đủ mũi uốn ván. Gọi 115 hoặc 113 khi máu phun thành tia hoặc vẫn chảy sau 10 phút ấn chặt.

  • Trẻ bị chó mèo cắn

    Ở Việt Nam, bệnh dại vẫn lưu hành và mỗi năm vẫn có người tử vong, phần lớn vì không tiêm phòng sau khi bị chó cắn; khi đã lên cơn dại thì gần như không cứu được. Ngay khi con bị chó, mèo cắn, cào trầy da hoặc liếm vào vết xước, rửa vết thương dưới vòi nước chảy với xà phòng khoảng 15 phút, sát khuẩn, rồi đưa con đến cơ sở tiêm chủng hoặc cơ sở y tế trong ngày để được khám và tiêm vắc xin phòng dại, có khi kèm huyết thanh kháng dại. Đi cấp cứu ngay khi vết cắn chảy máu nhiều, sâu, ở mặt, đầu, cổ, bàn tay, bộ phận sinh dục, hoặc con vật có dấu hiệu dại.

  • Tiêm nhắc bạch hầu, ho gà, uốn ván tuổi teen

    Miễn dịch với bạch hầu, ho gà, uốn ván từ các mũi tiêm lúc nhỏ giảm dần theo năm. Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo một mũi nhắc bạch hầu-uốn ván ở khoảng 9–15 tuổi, sau mũi 7 tuổi; nhiều nước dùng loại có thêm ho gà liều thấp ở tuổi 11–12. Ở Việt Nam, chương trình tiêm chủng mở rộng dừng ở mũi 7 tuổi, nên mũi tuổi teen là vắc xin dịch vụ, bố mẹ mang sổ đến cơ sở tiêm chủng để được tư vấn. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con sốt, đau họng có màng trắng xám, cổ sưng to hoặc khó thở.

  • Trễ lịch tiêm

    Con trễ lịch tiêm thì đưa con đi tiêm bù càng sớm càng tốt, không cần tiêm lại từ đầu: các mũi đã tiêm vẫn có giá trị, bác sĩ chỉ tính tiếp mũi còn thiếu. Trễ hẹn không làm vắc xin kém tác dụng, nhưng trong thời gian chờ con chưa được bảo vệ đủ. Một vài vắc xin có hạn tuổi, quan trọng nhất là rota phải uống xong trước khi con đủ 6 tháng, nên đừng để trễ thêm. Ho nhẹ, sổ mũi không phải lý do để tiếp tục hoãn.

  • Sốt sau tiêm

    Sốt nhẹ, quấy khóc, sưng đỏ chỗ tiêm là phản ứng thường gặp sau tiêm, hay xuất hiện trong 24 giờ đầu và tự hết sau 1–2 ngày. Riêng vắc xin sởi hoặc sởi-quai bị-rubella có thể gây sốt, nổi ban nhẹ khoảng 7–11 ngày sau tiêm. Có thể cho con dùng paracetamol theo cân nặng khi con sốt và khó chịu. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con khó thở, sưng môi mặt, nổi mề đay khắp người, tím tái, li bì hoặc co giật; đưa con đi khám nếu sốt từ 39°C hoặc sốt quá 48 giờ.

Chủ đề khác