Tiêm chủng

Tiêm nhắc bạch hầu, ho gà, uốn ván tuổi thiếu niên: khi nào và tiêm ở đâu

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

THCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi

Trả lời nhanh

Miễn dịch với bạch hầu, ho gà, uốn ván từ các mũi tiêm lúc nhỏ giảm dần theo năm. Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo một mũi nhắc bạch hầu-uốn ván ở khoảng 9–15 tuổi, sau mũi 7 tuổi; nhiều nước dùng loại có thêm ho gà liều thấp ở tuổi 11–12. Ở Việt Nam, chương trình tiêm chủng mở rộng dừng ở mũi 7 tuổi, nên mũi tuổi teen là vắc xin dịch vụ, bố mẹ mang sổ đến cơ sở tiêm chủng để được tư vấn. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con sốt, đau họng có màng trắng xám, cổ sưng to hoặc khó thở.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con sốt, đau họng, có mảng trắng xám bám ở họng, amidan, cổ sưng to, hơi thở hôi, hoặc khó thở, khó nuốt: có thể là bạch hầu.
  • Con cứng hàm, khó há miệng, co cứng cơ từng cơn sau một vết thương.
  • Em bé trong nhà ho từng cơn rồi tím tái, ngừng thở, hoặc thở rít.
  • Trong hoặc sau khi tiêm, con khó thở, sưng môi, mặt, lưỡi, nổi mề đay lan nhanh, da tái lạnh.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con ho kéo dài hơn 2 tuần mà không đỡ, ho từng cơn, ho nhiều về đêm hoặc nôn sau ho.
  • Trong lớp, trong xóm có người được chẩn đoán bạch hầu hoặc ho gà: liên hệ trạm y tế ngay để được tư vấn thuốc phòng và tiêm.
  • Con bị vết thương bẩn, sâu mà mũi có thành phần uốn ván gần nhất đã quá 5 năm hoặc không nhớ.
  • Rà sổ thấy con chưa có mũi nhắc lúc 7 tuổi hoặc thiếu các mũi lúc nhỏ: đi tiêm bù.
  • Sau tiêm, chỗ tiêm sưng đỏ lan rộng, có mủ, hoặc con sốt từ 39°C.

Vì sao tuổi teen cần một mũi nhắc

Lúc nhỏ, con đã có các mũi có thành phần bạch hầu, ho gà, uốn ván lúc 2, 3, 4 tháng, mũi nhắc lúc 18 tháng và mũi uốn ván-bạch hầu giảm liều lúc 7 tuổi. Lượng kháng thể giảm dần theo thời gian. Mũi nhắc ở tuổi thiếu niên giúp giữ được bảo vệ đến phần lớn tuổi trưởng thành.

Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo tổng cộng 6 mũi có thành phần uốn ván và bạch hầu trong tuổi thơ, gồm 3 mũi cơ bản và 3 mũi nhắc lúc 12–23 tháng, 4–7 tuổi và 9–15 tuổi, mỗi mũi nhắc cách nhau ít nhất 4 năm. Ở nhiều nơi trên thế giới, bạch hầu nay gặp nhiều ở thiếu niên và người lớn chưa tiêm đủ, và ho gà ở tuổi này thường chỉ là ho dai dẳng, không có tiếng rít, nên dễ bị bỏ qua.

Ở Việt Nam, con tiêm mũi này ở đâu

Theo Thông tư 52/2025/TT-BYT, chương trình tiêm chủng mở rộng có mũi nhắc bạch hầu-ho gà-uốn ván lúc 18 tháng và mũi nhắc uốn ván-bạch hầu giảm liều lúc 7 tuổi, miễn phí. Chương trình không có mũi nhắc thường quy ở tuổi teen. Vì vậy mũi nhắc ở khoảng 9–15 tuổi là vắc xin dịch vụ tại các cơ sở tiêm chủng được cấp phép.

Khi có dịch bạch hầu ở địa phương, chính quyền tỉnh và ngành y tế có thể tổ chức tiêm cho người có nguy cơ, kể cả học sinh. Lúc đó nhà trường hoặc trạm y tế sẽ thông báo; bố mẹ nên cho con tiêm theo hướng dẫn.

Chọn loại vắc xin nào

  • Vắc xin uốn ván-bạch hầu giảm liều (Td): phòng uốn ván và bạch hầu, dùng từ 5 tuổi trở lên.
  • Vắc xin uốn ván-bạch hầu-ho gà vô bào giảm liều (Tdap): có thêm ho gà liều thấp, dùng cho trẻ lớn và người lớn. Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ khuyến cáo một mũi ở tuổi 11–12, sau đó cứ 10 năm nhắc một mũi Td hoặc Tdap.
  • Một số loại có thêm thành phần bại liệt, như mũi nhắc tuổi 13–14 ở Anh.
  • Bác sĩ sẽ xem sổ để chọn loại phù hợp và tính khoảng cách với mũi 7 tuổi. Con thiếu mũi nào lúc nhỏ thì được tiêm bù, không cần tiêm lại từ đầu.

Mũi nhắc giúp gì cho em bé trong nhà

Ho gà ở trẻ dưới 6 tháng có thể rất nặng: ngừng thở, tím tái, viêm phổi. Anh chị lớn, bố mẹ, ông bà bị ho gà nhẹ có thể lây cho em mà không biết. Tiêm nhắc cho người trong nhà góp phần giảm nguy cơ đó.

Cách bảo vệ trẻ sơ sinh hiệu quả nhất là mẹ tiêm vắc xin có thành phần ho gà khi mang thai, để kháng thể truyền sang con. Nếu nhà sắp có em bé, mẹ hỏi bác sĩ sản khoa, còn anh chị tuổi teen hỏi về mũi nhắc ở cơ sở tiêm chủng.

Khi đi tiêm

Mang sổ tiêm chủng hoặc bản in lịch sử tiêm chủng điện tử. Ăn no trước khi đi. Tuổi teen hay bị choáng, ngất ngay sau tiêm do sợ kim hoặc đứng lâu; con nên ngồi khi tiêm, nằm xuống nếu từng bị ngất, và ở lại điểm tiêm ít nhất 30 phút.

Phản ứng hay gặp là đau, sưng đỏ chỗ tiêm, đau đầu, mệt, sốt nhẹ, thường hết sau một hai ngày. Phản ứng dị ứng nặng rất hiếm. Mũi nhắc có thể tiêm cùng buổi với các vắc xin khác như HPV, cúm, não mô cầu.

Nếu em đang đọc bài này

Hỏi bố mẹ xin sổ tiêm chủng lúc nhỏ, chụp lại và lưu trong điện thoại. Nếu em từng sợ kim, hãy nói trước với nhân viên y tế, ngồi hoặc nằm khi tiêm và hít thở chậm. Bị đinh, gai đâm sâu hay chó mèo cắn thì kể ngay với bố mẹ để đi khám trong ngày. Nếu em ho kéo dài hơn 2 tuần, hãy đi khám, đừng tự uống thuốc ho.

Chăm sóc con tại nhà

  • Rà sổ tiêm chủng của con: đã có mũi 18 tháng và mũi 7 tuổi chưa, mũi gần nhất là năm nào.
  • Hẹn con đi tiêm mũi nhắc vào lúc rảnh, tránh tuần thi, và báo trước nếu con hay ngất khi tiêm.
  • Cho con ăn no, uống đủ nước trước khi tiêm.
  • Nếu con đau hoặc sốt sau tiêm, dùng paracetamol 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách ít nhất 4–6 giờ, không quá liều người lớn.
  • Con ho kéo dài, ho cơn thì cho con đeo khẩu trang, tránh gần em bé và đi khám.
  • Ghi mũi mới tiêm vào sổ và hỏi bác sĩ khi nào cần mũi nhắc tiếp theo.

Hiểu lầm thường gặp

Tiêm đủ lúc nhỏ là được bảo vệ suốt đời.
Miễn dịch với bạch hầu, ho gà, uốn ván giảm dần. Trẻ cần các mũi nhắc, trong đó có một mũi ở tuổi thiếu niên.
Bạch hầu là bệnh ngày xưa, giờ không còn.
Bạch hầu vẫn còn ở nhiều nơi, và người mắc thường là người chưa tiêm hoặc tiêm chưa đủ, kể cả thiếu niên.
Ho gà chỉ có ở trẻ nhỏ.
Thiếu niên và người lớn cũng mắc, thường chỉ ho dai dẳng nên không biết mình bị, và có thể lây cho em bé.

Bố mẹ hay hỏi

+Học sinh lớp 6 đến lớp 9 có cần tiêm nhắc bạch hầu, ho gà, uốn ván không?

Nên tiêm. Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo một mũi nhắc ở khoảng 9–15 tuổi. Ở Việt Nam, đây là vắc xin dịch vụ; mang sổ đến cơ sở tiêm để được tư vấn.

+Mũi nhắc tuổi teen có miễn phí không?

Thường là không, vì chương trình tiêm chủng mở rộng dừng ở mũi 7 tuổi. Khi có dịch, địa phương có thể tổ chức tiêm miễn phí cho người có nguy cơ.

+Con đã tiêm mũi 7 tuổi ở trường rồi, bao lâu sau thì tiêm nhắc?

Các mũi nhắc nên cách nhau ít nhất 4 năm, nên thường từ khoảng 11 tuổi trở đi. Bác sĩ xem sổ để hẹn lịch.

+Tiêm nhắc bạch hầu có cùng lúc với HPV được không?

Được. Các vắc xin này có thể tiêm cùng một buổi, mỗi mũi ở một vị trí.

+Sau tuổi teen còn cần tiêm nhắc nữa không?

Theo khuyến cáo nhi khoa Hoa Kỳ, người lớn tiêm nhắc Td hoặc Tdap khoảng 10 năm một lần, và sớm hơn khi có vết thương bẩn.

Nguồn tham khảo

  1. Diphtheria vaccine: WHO position paper, August 2017 — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
  2. Tetanus vaccines: WHO position paper, February 2017 — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
  3. AAP-Recommended Vaccines for Tweens, Teens and Young Adults — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  4. Thông tư 52/2025/TT-BYT: danh mục bệnh truyền nhiễm, đối tượng và phạm vi phải sử dụng vắc xin, sinh phẩm y tế bắt buộc — Bộ Y tế – Tiêm chủng mở rộng

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Bệnh bạch hầu

    Bạch hầu là bệnh nhiễm khuẩn lây qua đường hô hấp, vi khuẩn tiết độc tố có thể gây tắc đường thở, viêm cơ tim và tử vong. Dấu hiệu đặc trưng là đau họng, sốt, trong họng có lớp màng trắng ngà hoặc xám bám chắc, cổ có thể sưng to; trẻ có màng xám trong họng kèm cổ sưng, khó thở hay thở rít cần đến cấp cứu ngay. Ở Việt Nam bệnh vẫn còn những ổ dịch, chủ yếu ở trẻ chưa tiêm hoặc tiêm chưa đủ mũi. Tiêm chủng mở rộng có vắc xin bạch hầu lúc 2, 3, 4 tháng tuổi, nhắc lại lúc 18 tháng và lúc 7 tuổi; xem lại sổ tiêm và tiêm bù mũi còn thiếu.

  • Ho gà ở trẻ

    Ho gà là bệnh nhiễm khuẩn đường hô hấp rất dễ lây. Bệnh bắt đầu như cảm lạnh, sau khoảng một tuần con ho thành từng cơn dài, nặng về đêm, cuối cơn hít vào rít lên như tiếng gà gáy và hay nôn sau ho; tiếng ho có thể kéo dài nhiều tuần. Trẻ dưới 3 tháng có thể không có tiếng rít mà chỉ tím tái hoặc ngừng thở sau cơn ho: gọi 115 hoặc 113 hay đến cấp cứu ngay. Cách phòng tốt nhất là tiêm đủ các mũi có thành phần ho gà lúc 2, 3, 4 tháng và nhắc lại lúc 18 tháng theo Tiêm chủng mở rộng, và mẹ hỏi bác sĩ về tiêm phòng ho gà khi mang thai.

  • Uốn ván

    Vi khuẩn uốn ván sống trong đất, bụi, phân súc vật và vào cơ thể qua vết thương, nhất là vết đâm sâu, vết thương bẩn, vết cắn, vết bỏng. Khi con bị thương, rửa sạch vết thương rồi xem sổ tiêm: con chưa tiêm đủ mũi có thành phần uốn ván, bố mẹ không nhớ, hoặc vết thương bẩn mà mũi gần nhất đã quá 5 năm (vết sạch là quá 10 năm), thì đưa con đi khám trong ngày để bác sĩ quyết định tiêm vắc xin hay huyết thanh. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con cứng hàm, khó há miệng, khó nuốt, co cứng cơ, khó thở hoặc co giật.

  • Tiêm uốn ván khi bị thương

    Khi con bị thương, rửa sạch vết thương rồi mở sổ tiêm chủng. Con cần đi khám trong ngày để bác sĩ quyết định tiêm uốn ván nếu con chưa tiêm đủ các mũi có thành phần uốn ván, bố mẹ không nhớ, hoặc vết thương bẩn, sâu mà mũi gần nhất đã quá 5 năm (vết sạch, nhỏ là quá 10 năm). Con chưa tiêm đủ mà vết thương bẩn thì có thể cần cả vắc xin và huyết thanh hay globulin kháng uốn ván. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con cứng hàm, khó nuốt, co cứng cơ hoặc khó thở.

  • Tiêm nhắc lại tuổi đi học

    Trước khi con vào lớp 1, bố mẹ nên rà sổ tiêm chủng xem con đã đủ các mũi của chương trình tiêm chủng mở rộng chưa: bạch hầu-ho gà-uốn ván, bại liệt, sởi và sởi-rubella, viêm não Nhật Bản đủ 3 mũi. Khi nhập học mầm non và tiểu học, nhà trường phối hợp với trạm y tế kiểm tra tiền sử tiêm chủng và hẹn tiêm bù mũi còn thiếu. Ở tuổi 4–6, nhiều vắc xin dịch vụ cần một mũi nhắc, như bạch hầu-ho gà-uốn ván-bại liệt, sởi-quai bị-rubella, thủy đậu; đến khoảng 7 tuổi, chương trình tiêm nhắc uốn ván-bạch hầu giảm liều (Td) cho trẻ, thường tổ chức ở trường. Lỡ mũi nào thì tiêm bù, không cần tiêm lại từ đầu.

  • Tiêm HPV

    Vắc xin HPV phòng các loại virus HPV gây ung thư cổ tử cung, một số ung thư khác và mụn cóc sinh dục. Thời điểm tốt nhất là từ 9 đến 14 tuổi, trước khi con có quan hệ tình dục; ở tuổi này con thường chỉ cần 2 mũi, từ 15 tuổi thường cần 3 mũi theo hướng dẫn của cơ sở tiêm. Vắc xin an toàn, phản ứng hay gặp là đau chỗ tiêm và chóng mặt, ngất nhẹ ở tuổi thiếu niên, nên con cần ngồi nghỉ sau tiêm. Bé trai cũng có thể tiêm.

Chủ đề khác