Ho, sổ mũi, viêm họng

Trẻ bị viêm VA: dấu hiệu, chăm sóc và khi nào cần nạo VA

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi

Trả lời nhanh

VA là khối mô nhỏ nằm ở phía sau mũi, giúp cơ thể chống nhiễm trùng; nó to nhất ở tuổi mầm non và thường bắt đầu nhỏ dần từ khoảng 4–6 tuổi. Khi VA bị viêm hoặc to quá mức, con nghẹt mũi kéo dài, thở bằng miệng, ngủ ngáy, nói giọng mũi, hay chảy mũi và dễ bị viêm tai giữa. Phần lớn trẻ chỉ cần làm sạch mũi bằng nước muối sinh lý và điều trị từng đợt khi bác sĩ khám; nạo VA chỉ cân nhắc khi con ngừng thở khi ngủ, viêm tai ứ dịch làm nghe kém, hoặc viêm đi viêm lại rất nhiều lần. Con khó thở, rút lõm lồng ngực, hoặc chảy máu mũi, họng sau nạo VA thì đến cấp cứu ngay.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con khó thở, phần dưới lồng ngực lõm vào khi hít vào, hoặc môi tím tái.
  • Khi ngủ, con ngừng thở lâu rồi thở hắt ra, kèm tím tái hoặc khó đánh thức.
  • Sau nạo VA, con chảy máu mũi hoặc họng, nôn hoặc nhổ ra máu, hoặc nôn ra chất màu nâu đen.
  • Con sốt cao, cổ cứng, đau khi cúi hoặc quay cổ, không nuốt được, chảy dãi.
  • Trẻ nhỏ sốt cao kèm co giật, li bì, hoặc bỏ bú hoàn toàn.
  • Con không uống được gì, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con ngủ ngáy to gần như đêm nào cũng vậy, ngủ há miệng, có lúc ngừng thở rồi thở hắt ra.
  • Nghẹt mũi, chảy mũi quá 10 ngày không đỡ, hoặc đã đỡ rồi nặng lại kèm sốt.
  • Con kéo tai, đau tai, chảy dịch tai, hoặc bố mẹ thấy con nghe kém, hay hỏi lại, bật tivi to.
  • Con hay buồn ngủ ban ngày, khó tập trung ở lớp, hay cáu gắt vì ngủ không ngon.
  • Sau nạo VA, con đau nhiều không đỡ khi uống thuốc giảm đau, sốt cao, đau hoặc cứng cổ, hoặc không chịu uống nước.
  • Con bị viêm mũi họng, viêm tai giữa đi lại nhiều lần trong năm.

VA là gì

VA (tên gọi tắt từ tiếng Pháp) là một khối mô bạch huyết nằm ở vòm họng, ngay phía sau mũi, bố mẹ không nhìn thấy được khi con há miệng. Nó cùng với amidan tạo thành vòng bảo vệ, bắt giữ vi khuẩn và virus đi vào qua mũi.

VA lớn dần trong những năm đầu đời, to nhất ở tuổi mầm non, rồi thường bắt đầu nhỏ lại từ khoảng 4–6 tuổi và gần như không còn khi con trưởng thành. Vì vậy nhiều trẻ hay nghẹt mũi, ngáy ở tuổi mầm non sẽ đỡ dần khi lớn lên.

Dấu hiệu viêm VA

  • Viêm VA cấp: thường đi cùng cảm lạnh, con sốt, nghẹt mũi, chảy mũi đặc, nước mũi chảy xuống họng làm con ho, nhất là khi nằm. Trẻ nhỏ có thể bú khó, quấy khóc.
  • VA to, viêm kéo dài: con nghẹt mũi gần như thường xuyên, thở bằng miệng cả ngày lẫn đêm, nói giọng mũi như bị bịt mũi.
  • Ngủ ngáy to, ngủ không yên, trở mình nhiều, có lúc ngừng thở rồi thở hắt ra; ban ngày con mệt, buồn ngủ, kém tập trung.
  • Hay bị viêm tai giữa hoặc viêm tai ứ dịch, vì VA to chèn vào ống nối từ họng lên tai. Con có thể nghe kém mà không kêu đau.
  • Chảy mũi kéo dài, hay khụt khịt, hắng giọng, ho về đêm.

Phân biệt với những bệnh dễ nhầm

  • Cảm lạnh: nghẹt mũi, chảy mũi 7–10 ngày rồi đỡ, không kéo dài hàng tháng.
  • Viêm mũi dị ứng: hắt hơi từng tràng, ngứa mũi, dụi mắt, nước mũi trong, hay tái lại theo mùa.
  • Viêm xoang: nghẹt mũi, chảy mũi quá 10 ngày không đỡ, có thể đau mặt, hơi thở hôi.
  • Dị vật trong mũi: chảy mũi một bên, có mùi hôi, đôi khi lẫn máu, hay gặp ở trẻ mầm non.
  • Amidan to: cũng gây ngáy và ngừng thở khi ngủ, bác sĩ thường khám cả amidan và VA cùng lúc.

Bác sĩ khám và điều trị thế nào

Bác sĩ tai mũi họng hỏi về giấc ngủ, nghe, số lần ốm, rồi khám mũi, họng, tai. Để nhìn thấy VA, bác sĩ thường nội soi bằng một ống nhỏ có đèn đưa qua mũi; với trẻ nhỏ, đôi khi dùng phim X-quang vòm họng. Bác sĩ cũng soi tai, có thể đo thính lực nếu nghi viêm tai ứ dịch.

Đợt viêm VA cấp chủ yếu được chăm như cảm lạnh: làm sạch mũi, hạ sốt, uống đủ nước. Kháng sinh chỉ dùng khi bác sĩ nghi nhiễm khuẩn hay có biến chứng như viêm tai giữa, viêm xoang. Nếu con có viêm mũi dị ứng kèm theo, điều trị dị ứng cũng giúp đỡ nghẹt mũi. Thuốc xịt mũi có corticoid chỉ dùng khi bác sĩ kê.

Khi nào cần nạo VA

Nạo VA là phẫu thuật ngắn, khoảng 30 phút, gây mê, lấy VA qua đường miệng, thường về trong ngày và hồi phục trong khoảng một tuần. Bác sĩ cân nhắc khi VA to gây ngừng thở khi ngủ, viêm tai ứ dịch kéo dài làm con nghe kém, viêm tai giữa tái lại nhiều lần, hoặc viêm VA đi viêm lại nhiều đợt mỗi năm dù đã chăm sóc đúng. Có khi bác sĩ khuyên chờ thêm vì VA thường tự nhỏ đi khi con lớn.

Đây là quyết định riêng cho từng trẻ, dựa trên mức độ ảnh hưởng tới giấc ngủ, việc nghe và sức khỏe chung của con, không phải cứ VA to là nạo. Hãy hỏi bác sĩ lợi ích, nguy cơ và nếu chờ thì theo dõi gì.

Sau nạo VA, con có thể nghẹt mũi, đau họng, đau tai, hôi miệng, giọng nói hơi khác trong vài tuần. Cho con nghỉ học khoảng một tuần, ăn uống bình thường sớm, uống nhiều nước, giảm đau bằng paracetamol. Không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi. Bất kỳ chảy máu nào ở mũi hay họng sau mổ đều cần đến cấp cứu ngay.

Chăm sóc con tại nhà

  • Nhỏ hoặc xịt nước muối sinh lý 0,9% vào mũi trước khi ngủ và khi con nghẹt mũi; hút mũi nhẹ ở cửa mũi cho trẻ nhỏ chưa biết xì.
  • Dạy trẻ lớn xì nhẹ từng bên mũi, không bịt cả hai bên rồi xì mạnh.
  • Không để ai hút thuốc trong nhà; tránh khói bếp than, khói hương, bụi.
  • Cho con uống đủ nước, ăn đủ chất, ngủ đủ giấc; rửa tay cho con trước khi ăn và sau khi đi học về.
  • Để ý giấc ngủ của con: nếu con ngáy to, có lúc ngừng thở, quay một đoạn video ngắn để bác sĩ xem.
  • Không tự dùng thuốc nhỏ mũi co mạch, thuốc nhỏ mũi pha sẵn có trộn corticoid hay kháng sinh; trẻ dưới 6 tuổi không dùng thuốc chống nghẹt mũi.
  • Đưa con khám lại theo hẹn để bác sĩ theo dõi tai và giấc ngủ.

Hiểu lầm thường gặp

Con hay ốm vặt là do VA, nạo đi là hết ốm.
Trẻ mầm non bị cảm nhiều lần trong năm là bình thường, kể cả khi không có vấn đề về VA. Nạo VA giúp khi VA gây ngừng thở khi ngủ hay biến chứng ở tai, nhưng không làm con hết bị cảm lạnh.
Nước mũi xanh, đặc lâu ngày là viêm VA mủ, phải uống kháng sinh.
Nước mũi chuyển vàng, xanh hay gặp trong cảm lạnh do virus. Bác sĩ chỉ kê kháng sinh khi khám thấy nhiễm khuẩn hoặc có biến chứng như viêm tai giữa, viêm xoang.
Nhỏ mũi bằng thuốc co mạch hằng ngày cho con dễ thở.
Thuốc nhỏ mũi co mạch không chữa được VA, dùng lâu làm mũi nghẹt hơn, và có thể gây ngộ độc ở trẻ nhỏ. Trẻ dưới 6 tuổi không dùng thuốc chống nghẹt mũi; nước muối sinh lý là đủ cho việc làm sạch mũi hằng ngày.
Trẻ ngáy là ngủ ngon, không cần lo.
Ngáy nhẹ khi đang cảm thường không sao. Nhưng ngáy to gần như đêm nào cũng vậy, kèm ngừng thở, ngủ không yên, ban ngày mệt mỏi là dấu hiệu cần cho con đi khám.

Bố mẹ hay hỏi

+Viêm VA có tự khỏi không?

Đợt viêm VA cấp thường đỡ sau khoảng một tuần như cảm lạnh. VA cũng thường nhỏ dần từ khoảng 4–6 tuổi, nên nhiều trẻ đỡ nghẹt mũi, ngáy khi lớn lên mà không cần mổ.

+Bao nhiêu tuổi thì nạo VA được?

Không có một tuổi chung cho mọi trẻ. Bác sĩ quyết định dựa trên việc VA ảnh hưởng tới giấc ngủ, tai và sức khỏe của con nhiều hay ít, chứ không chỉ dựa vào tuổi.

+Nạo VA có nguy hiểm không?

Đây là phẫu thuật thường gặp và ít biến chứng. Nguy cơ chính là chảy máu sau mổ, nên trong những ngày đầu, nếu con chảy máu mũi hay họng, nôn ra máu thì đưa con đến cấp cứu ngay.

+VA có mọc lại sau khi nạo không?

Ít gặp, nhưng có thể xảy ra. Nếu sau nạo con lại nghẹt mũi, ngáy to kéo dài, cho con khám lại tai mũi họng.

+Trẻ viêm VA có nên rửa mũi hằng ngày không?

Nhỏ hoặc xịt nước muối sinh lý khi con nghẹt mũi và trước khi ngủ giúp con dễ thở hơn. Không cần bơm rửa mạnh, nhất là với trẻ nhỏ, vì nước có thể tràn lên tai.

Nguồn tham khảo

  1. Adenoidectomy — NHS (Anh)
  2. Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị một số bệnh về tai mũi họng (QĐ 5643/QĐ-BYT), mục Viêm V.A cấp và mạn tính — Bộ Y tế, Cục Quản lý Khám, chữa bệnh
  3. Colds — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Viêm amidan ở trẻ

    Phần lớn viêm amidan ở trẻ do virus, thường kèm sổ mũi, ho, và tự đỡ sau khoảng một tuần mà không cần kháng sinh, kể cả khi amidan có chấm mủ trắng. Khi con sốt cao, đau họng nhiều, không ho, hạch cổ sưng đau, nhất là trẻ từ 5 tuổi, bác sĩ sẽ xét nghiệm tìm liên cầu khuẩn và nếu dương tính thì cho kháng sinh đủ ngày để phòng thấp tim. Cắt amidan chỉ cân nhắc khi con viêm rất nhiều đợt mỗi năm hoặc amidan to gây ngừng thở khi ngủ. Con khó thở, chảy nước dãi vì không nuốt được, không há được miệng hoặc cổ sưng một bên thì đến cấp cứu ngay.

  • Trẻ bị viêm tai giữa

    Viêm tai giữa rất hay gặp ở trẻ dưới 3 tuổi, thường xuất hiện sau vài ngày sổ mũi: con sốt, quấy khóc nhiều về đêm, kéo hoặc dụi tai. Nhiều trường hợp tự đỡ trong 3 ngày; bác sĩ sẽ quyết định cần kháng sinh ngay hay theo dõi thêm, còn bố mẹ có thể giảm đau cho con bằng paracetamol. Trẻ dưới 1 tuổi nghi viêm tai, đau cả hai tai, hoặc tai chảy mủ, cần đi khám sớm. Sưng đỏ sau tai làm vành tai vểnh ra, cổ cứng, li bì hay méo mặt thì đến cấp cứu ngay.

  • Trẻ sổ mũi, nghẹt mũi

    Sổ mũi, nghẹt mũi ở trẻ phần lớn do cảm lạnh, thường đỡ sau 7–10 ngày, có khi tới 2 tuần. Nước mũi chuyển vàng, xanh trong vài ngày là bình thường. Chăm ở nhà bằng nước muối sinh lý 0,9% nhỏ trước khi bú và trước khi ngủ; không dùng thuốc cảm, thuốc nhỏ mũi co mạch cho trẻ nhỏ khi bác sĩ chưa kê. Trẻ nghẹt mũi đến mức không bú được, thở rút lõm lồng ngực, tím tái, hoặc trẻ dưới 3 tháng sốt từ 38°C cần đi khám ngay.

  • Trẻ bị viêm xoang

    Phần lớn viêm xoang ở trẻ đi kèm cảm lạnh, do virus và tự đỡ trong khoảng 10 ngày. Nghĩ tới viêm xoang do vi khuẩn khi con nghẹt mũi, chảy mũi hoặc ho ban ngày quá 10 ngày không đỡ, khi đã đỡ rồi lại nặng lên kèm sốt, hoặc khi sốt từ 39°C kèm chảy mũi đặc 3 ngày liền; lúc đó bác sĩ mới cân nhắc kháng sinh. Vùng quanh mắt sưng đỏ, mắt lồi, nhìn mờ, đau đầu dữ dội hoặc cổ cứng là biến chứng, cần đến cấp cứu ngay.

  • Rửa mũi, hút mũi cho trẻ

    Với trẻ nhỏ, làm sạch mũi là nhỏ vài giọt nước muối sinh lý 0,9% cho dịch mềm ra rồi hút nhẹ ở cửa mũi: trẻ dưới 1 tuổi nhỏ 1 giọt mỗi bên, trẻ lớn hơn 2–3 giọt, chỉ làm khi con nghẹt mũi, thường trước khi bú và trước khi ngủ, trẻ dưới 1 tuổi không quá khoảng 4 lần một ngày. Không bơm rửa mũi mạnh bằng xi lanh hay bình áp lực cho trẻ nhỏ, và không tự pha nước muối bằng muối ăn ước chừng; dùng nước muối sinh lý đóng lọ. Trẻ lớn biết hợp tác có thể xịt rửa nhẹ. Con sặc, tím tái, ngừng thở khi đang nhỏ mũi, hoặc thở rút lõm lồng ngực thì đến cấp cứu ngay.

  • Viêm mũi dị ứng ở trẻ

    Viêm mũi dị ứng là khi niêm mạc mũi phản ứng quá mức với những thứ vô hại như mạt bụi nhà, nấm mốc, lông chó mèo, phấn hoa: con hắt hơi từng tràng, ngứa mũi, chảy nước mũi trong, nghẹt mũi, kéo dài nhiều tuần hoặc tái lại theo mùa, thường không sốt. Bệnh không nguy hiểm nhưng làm con ngủ kém, học kém tập trung; kiểm soát bằng cách tránh dị nguyên, rửa mũi nước muối, và thuốc kháng histamin loại ít gây buồn ngủ hoặc corticoid xịt mũi theo hướng dẫn của bác sĩ. Con khò khè, khó thở, hoặc sưng môi, sưng mặt kèm khó thở thì đến cấp cứu ngay.

Chủ đề khác