Tiêm phòng thương hàn cho trẻ: ai nên tiêm, mấy tuổi, bao lâu nhắc
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi
Trả lời nhanh
Ở Việt Nam, vắc xin thương hàn là vắc xin dịch vụ, không có trong Tiêm chủng mở rộng, nên bố mẹ chủ động hỏi bác sĩ khi con sống ở nơi bệnh còn lưu hành, nước sạch và vệ sinh ăn uống kém, hoặc sắp đi đến vùng có nhiều thương hàn. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, vắc xin liên hợp tiêm một mũi từ 6 tháng tuổi, vắc xin polysaccharide tiêm một mũi từ 2 tuổi và nhắc lại sau khoảng 3 năm nếu con vẫn có nguy cơ. Vắc xin giảm nguy cơ nhưng không bảo vệ hoàn toàn, nên con sốt nhiều ngày vẫn phải đi khám. Đi cấp cứu ngay nếu sau tiêm con khó thở, sưng môi mặt hoặc nổi mề đay lan nhanh.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Trong vòng vài phút đến vài giờ sau tiêm, con khó thở, thở rít, khò khè.
- Con sưng môi, mặt, lưỡi, mí mắt, hoặc nổi mề đay lan nhanh khắp người.
- Con tái nhợt, da lạnh, vã mồ hôi, mềm nhũn, li bì hoặc ngất sau tiêm.
- Con co giật sau tiêm.
- Con đã tiêm vắc xin nhưng nay sốt cao kèm đau bụng dữ dội, phân đen hoặc đỏ sẫm, nôn ra máu, hoặc li bì.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Sau tiêm, con sốt từ 39°C hoặc sốt kéo dài quá 48 giờ, hoặc chỗ tiêm sưng đỏ to dần sau 2–3 ngày, nóng, đau nhiều.
- Con sốt quá 3 ngày, hoặc sốt mỗi ngày một cao, dù đã tiêm vắc xin thương hàn.
- Gia đình sắp chuyển đến hoặc đưa con đi đến vùng có nhiều thương hàn: hỏi bác sĩ vài tuần trước chuyến đi.
- Trong nhà, trong lớp có người bị thương hàn hoặc mang vi khuẩn thương hàn.
- Mũi vắc xin polysaccharide gần nhất của con đã khoảng 3 năm mà con vẫn sống hoặc hay đến vùng có nguy cơ.
Vắc xin thương hàn phòng bệnh gì
Thương hàn do vi khuẩn Salmonella Typhi gây ra, lây qua thức ăn, nước uống, nước đá và tay bị nhiễm phân của người bệnh hoặc người mang vi khuẩn. Bệnh gây sốt tăng dần nhiều ngày, đau đầu, mệt, đau bụng, và nếu không được chữa có thể gây chảy máu ruột, thủng ruột. Vi khuẩn thương hàn ở nhiều nơi, kể cả Việt Nam, đã kháng nhiều kháng sinh cũ, nên phòng bệnh càng có ý nghĩa.
Vắc xin thương hàn chỉ phòng được thương hàn do Salmonella Typhi. Bệnh phó thương hàn do vi khuẩn họ hàng gần gây ra, triệu chứng giống hệt, nhưng các vắc xin hiện có không phòng được phần lớn các ca này. Vì vậy ăn chín, uống sôi, rửa tay vẫn quan trọng như trước.
Ai nên tiêm
Vắc xin thương hàn không có trong lịch Tiêm chủng mở rộng của Việt Nam, và cũng không phải vắc xin mọi trẻ đều cần tiêm. Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo dùng vắc xin ở những nơi thương hàn còn lưu hành, nhất là nơi có nhiều vi khuẩn kháng thuốc, cùng với cải thiện nước sạch và vệ sinh.
Bố mẹ nên hỏi bác sĩ tiêm chủng khi con sống ở vùng hay có thương hàn, nơi chưa có nước sạch, nhà vệ sinh hợp vệ sinh; khi con sắp đi du lịch, về quê hay đi học ở nước có nhiều thương hàn, như các nước Nam Á; hoặc khi trong nhà có người mang vi khuẩn. Bác sĩ sẽ dựa vào tuổi, nơi ở và chuyến đi của con để tư vấn.
Các loại vắc xin và lịch tiêm
- Vắc xin liên hợp (vắc xin thương hàn kết hợp với protein mang): tiêm một mũi từ 6 tháng tuổi. Tổ chức Y tế Thế giới ưu tiên loại này vì tạo miễn dịch tốt hơn ở trẻ nhỏ và có thể bảo vệ lâu hơn, tới khoảng 5 năm; cần nhắc lại hay không vẫn đang được nghiên cứu.
- Vắc xin polysaccharide: tiêm một mũi từ 2 tuổi, bắt đầu bảo vệ khoảng 7 ngày sau tiêm, nhắc lại mỗi 3 năm nếu con vẫn có nguy cơ.
- Vắc xin uống dạng viên nang: dành cho trẻ trên 6 tuổi, uống 3 liều cách ngày. Hỏi bác sĩ xem nơi mình tiêm có loại này hay không.
- Loại đang có ở cơ sở tiêm chủng gần nhà và giá tiêm khác nhau theo nơi. Bố mẹ hỏi trực tiếp bác sĩ tiêm chủng, mang theo sổ tiêm của con.
- Nếu tiêm để chuẩn bị cho chuyến đi, hỏi bác sĩ ít nhất vài tuần trước khi đi để con có đủ thời gian tạo miễn dịch.
Tác dụng phụ và khi nào hoãn tiêm
Vắc xin thương hàn nhìn chung an toàn. Một số trẻ đau, sưng, đỏ chỗ tiêm hoặc sốt nhẹ trong một hai ngày. Phản ứng dị ứng nặng rất hiếm nhưng có thể xảy ra với mọi vắc xin, nên con cần ở lại cơ sở tiêm ít nhất 30 phút sau tiêm để nhân viên y tế theo dõi.
Bác sĩ sẽ khám sàng lọc trước khi tiêm. Con đang sốt hoặc đang ốm nặng thì thường được hẹn tiêm khi khỏe lại. Con từng bị dị ứng nặng với một mũi vắc xin trước thì cần báo bác sĩ. Vắc xin thương hàn có thể tiêm cùng ngày với một số vắc xin khác; bác sĩ sẽ sắp xếp lịch cho con.
Đã tiêm rồi vẫn cần phòng bệnh
Vắc xin giảm rõ nguy cơ nhưng không bảo vệ hoàn toàn, và sức bảo vệ giảm dần theo thời gian. Con đã tiêm vẫn cần ăn chín, uống nước đun sôi, rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh, tránh đá lạnh, rau sống, hoa quả không gọt vỏ ở nơi không rõ vệ sinh.
Nếu con sốt quá 3 ngày, hoặc sốt mỗi ngày một cao, hãy đưa con đi khám và kể với bác sĩ con đã tiêm vắc xin thương hàn khi nào, gần đây có đi đâu xa không.
Chăm sóc con tại nhà
- Sau tiêm, cho con ngồi lại cơ sở tiêm ít nhất 30 phút rồi mới về.
- Ở nhà, theo dõi con trong 24–48 giờ: nhiệt độ, chỗ tiêm, ăn ngủ, chơi.
- Nếu con sốt hoặc đau chỗ tiêm làm con khó chịu, dùng paracetamol 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách ít nhất 4–6 giờ. Không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi.
- Không đắp lá, bôi dầu lên chỗ tiêm; có thể chườm mát nếu chỗ tiêm đau, giữ chỗ tiêm sạch, khô.
- Ghi ngày tiêm và loại vắc xin vào sổ tiêm của con, đặt lịch hẹn nhắc lại nếu bác sĩ dặn.
- Tiếp tục cho cả nhà ăn chín, uống sôi, rửa tay, kể cả khi con đã tiêm.
Hiểu lầm thường gặp
- Tiêm vắc xin thương hàn rồi thì không bao giờ bị thương hàn nữa.
- Vắc xin giảm nguy cơ nhưng không bảo vệ hoàn toàn, sức bảo vệ giảm dần sau vài năm, và vắc xin không phòng được phần lớn ca phó thương hàn. Con vẫn cần ăn uống sạch và đi khám khi sốt kéo dài.
- Vắc xin thương hàn có trong tiêm chủng miễn phí nên con đã được tiêm.
- Vắc xin thương hàn không có trong lịch Tiêm chủng mở rộng hiện hành. Nếu muốn con được tiêm, bố mẹ hỏi cơ sở tiêm chủng dịch vụ.
- Trẻ nào cũng phải tiêm vắc xin thương hàn.
- Vắc xin cần nhất với trẻ sống ở hoặc đi đến nơi bệnh còn lưu hành. Bác sĩ sẽ tư vấn theo nơi ở và chuyến đi của con.
Bố mẹ hay hỏi
+Trẻ mấy tuổi tiêm được vắc xin thương hàn?
Theo Tổ chức Y tế Thế giới, vắc xin liên hợp tiêm được từ 6 tháng tuổi, vắc xin polysaccharide từ 2 tuổi, vắc xin uống từ trên 6 tuổi. Bác sĩ tiêm chủng cho biết loại đang có và tuổi phù hợp.
+Vắc xin thương hàn tiêm mấy mũi, bao lâu nhắc lại?
Loại tiêm thường chỉ một mũi. Với vắc xin polysaccharide, nhắc lại sau khoảng 3 năm nếu con vẫn có nguy cơ; với vắc xin liên hợp, bác sĩ sẽ cho biết có cần nhắc hay không.
+Tiêm thương hàn có sốt không?
Một số trẻ sốt nhẹ, đau hoặc sưng chỗ tiêm trong một hai ngày. Con sốt cao kéo dài, chỗ tiêm sưng đỏ lan rộng thì đưa đi khám.
+Vắc xin thương hàn có miễn phí không?
Không. Vắc xin thương hàn không nằm trong Tiêm chủng mở rộng nên là vắc xin dịch vụ, giá khác nhau theo cơ sở tiêm.
+Sắp cho con đi du lịch thì tiêm thương hàn trước bao lâu?
Hỏi bác sĩ ít nhất vài tuần trước chuyến đi. Vắc xin polysaccharide bắt đầu bảo vệ khoảng 7 ngày sau tiêm, và có thể con cần thêm các vắc xin khác cho chuyến đi.
Nguồn tham khảo
- Typhoid vaccines: WHO position paper – March 2018 — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
- Typhoid fever: vaccination — NHS (Anh)
- Thông tư 52/2025/TT-BYT: danh mục bệnh, đối tượng và lịch tiêm chủng trong Chương trình tiêm chủng mở rộng — Bộ Y tế – Tiêm chủng mở rộng
- Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị một số bệnh truyền nhiễm (QĐ 5642/QĐ-BYT), mục Bệnh thương hàn — Bộ Y tế
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Bệnh thương hàn
Thương hàn là bệnh nhiễm khuẩn do vi khuẩn Salmonella Typhi, lây qua thức ăn, nước uống bị nhiễm bẩn. Dấu hiệu điển hình là sốt tăng dần qua nhiều ngày, kèm đau đầu, mệt, đau bụng, táo bón hoặc tiêu chảy. Con sốt quá 3 ngày, nhất là sốt mỗi ngày một cao, cần đi khám để bác sĩ làm xét nghiệm; bệnh chữa bằng kháng sinh do bác sĩ chọn vì vi khuẩn đã kháng nhiều thuốc cũ. Đau bụng dữ dội tăng dần, phân đen hoặc đỏ sẫm, nôn ra máu là dấu hiệu cấp cứu. Ở Việt Nam, vắc xin thương hàn là vắc xin dịch vụ, không nằm trong Tiêm chủng mở rộng.
- Tiêm chủng trước khi du học
Trước khi đi du học, con nên rà sổ tiêm chủng và đọc kỹ yêu cầu của trường, của nước sẽ đến, rồi đi tư vấn tiêm chủng ít nhất 1–2 tháng trước ngày bay, vì một số vắc xin cần nhiều mũi cách nhau vài tuần đến vài tháng. Các mũi hay được yêu cầu hoặc khuyên tiêm là sởi-quai bị-rubella đủ 2 mũi, thủy đậu, viêm gan B, não mô cầu, uốn ván-bạch hầu, cúm và HPV; một số nước còn yêu cầu xét nghiệm lao hoặc giấy chứng nhận tiêm sốt vàng. Ở nước ngoài, khi cấp cứu hãy gọi số cấp cứu của nước đó; ở Việt Nam là 115 hoặc 113.
- Lịch tiêm chủng
Trẻ ở Việt Nam được tiêm miễn phí các vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng tại trạm y tế, bắt đầu từ mũi viêm gan B trong 24 giờ đầu sau sinh, tiếp theo là các mũi lúc 2, 3, 4, 5 tháng, 9 tháng, 12 tháng và 18 tháng; chương trình nay có cả vắc xin rota, còn phế cầu và HPV đang được triển khai dần theo từng địa phương. Bố mẹ có thể tiêm thêm các vắc xin dịch vụ như cúm, thủy đậu, viêm gan A, não mô cầu, sởi-quai bị-rubella. Lịch cụ thể của con hãy theo sổ tiêm chủng hoặc ứng dụng tiêm chủng và lịch hẹn của trạm y tế. Lỡ mũi nào thì đi tiêm bù càng sớm càng tốt, không cần tiêm lại từ đầu.
- Tiêm chủng mở rộng và tiêm dịch vụ
Vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng được tiêm miễn phí tại trạm y tế, gồm viêm gan B, lao, bạch hầu, ho gà, uốn ván, Hib, bại liệt, sởi, rubella, viêm não Nhật Bản và rota; phế cầu và HPV đang được triển khai dần theo từng địa phương. Các vắc xin như cúm, thủy đậu, quai bị, viêm gan A, não mô cầu, sốt xuất huyết, tay chân miệng là vắc xin dịch vụ, bố mẹ tự trả. Cả hai đều đã được cấp phép và bảo vệ tốt; điều quan trọng nhất là con được tiêm đủ, đúng lịch, và mọi mũi đều được ghi vào sổ để không tiêm thiếu hay trùng.
- Chăm sóc sau tiêm
Sau tiêm, ở lại điểm tiêm ít nhất 30 phút, rồi về nhà để ý con thêm 24–48 giờ. Sưng, đỏ, đau chỗ tiêm và sốt nhẹ là phản ứng thường gặp, hay bắt đầu trong ngày đầu và tự hết sau vài ngày; chỉ cần chườm mát, cho con bú, uống nhiều hơn và dùng paracetamol theo cân nặng khi con sốt từ 38,5°C hoặc khó chịu. Gọi 115 hoặc 113 nếu con khó thở, sưng môi mặt, nổi mề đay khắp người, li bì hoặc co giật. Con dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C thì vẫn đưa đi khám ngay, kể cả khi vừa tiêm.
- Tiêm phòng viêm gan A
Vắc xin viêm gan A là vắc xin dịch vụ, chưa có trong chương trình tiêm chủng mở rộng. Trẻ được tiêm từ 12 tháng tuổi trở lên (có loại từ 24 tháng), thường 2 mũi cách nhau từ 6 tháng trở lên; mũi 2 muộn hơn vẫn tiêm tiếp, không phải tiêm lại từ đầu. Trẻ lớn chưa tiêm vẫn tiêm được. Con chưa tiêm mà vừa tiếp xúc gần với người bị viêm gan A thì hỏi bác sĩ ngay, vì tiêm càng sớm càng tốt trong vòng 2 tuần có thể giúp phòng bệnh. Sau tiêm, gọi 115 hoặc 113 nếu con khó thở, sưng môi mặt, nổi mề đay khắp người hoặc li bì.
Chủ đề khác