Tâm lý và cảm xúc

Con lười học, chán học: tìm nguyên nhân và cách giúp con

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Tiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi

Trả lời nhanh

Trẻ chán học hiếm khi chỉ vì lười. Thường có một lý do phía sau: bài quá sức, khó khăn đọc viết hay tính toán, thiếu ngủ, điện thoại và game, bị bắt nạt, áp lực điểm số, hoặc lo âu, trầm cảm. Bố mẹ nên hỏi chuyện con, gặp cô giáo, và đưa con đi khám khi con chán học kèm buồn bã, mất hứng thú với mọi thứ từ 2 tuần trở lên, hay kêu đau đầu, đau bụng mỗi sáng đi học. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm đau mình, hãy ở bên con và gọi 115 hoặc 113 khi con đang gặp nguy hiểm.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con nói muốn chết, muốn biến mất, viết lời từ biệt hoặc tự làm đau mình: ở bên con, không để con một mình, cất thuốc và vật sắc nhọn, gọi 115 hoặc 113 nếu con đang gặp nguy hiểm.
  • Con bị đánh, bị đe dọa hoặc bị xâm hại ở trường hay trên mạng và đang sợ hãi: đưa con đến nơi an toàn, gọi 113 nếu cần, và gọi Tổng đài 111.
  • Con uống nhầm hay uống nhiều thuốc, rượu, hoặc chất lạ: gọi 115 hoặc 113, mang theo vỏ hộp.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con chán học kèm buồn bã, cáu gắt, mất hứng thú cả với những việc con từng thích, kéo dài từ 2 tuần trở lên.
  • Con hay kêu đau đầu, đau bụng, buồn nôn vào các buổi sáng đi học, đến cuối tuần lại khỏe.
  • Con không chịu đến trường quá một tuần, hoặc trốn học mà bố mẹ không biết lý do.
  • Con cố gắng mà vẫn đọc chậm, viết sai nhiều, tính toán rất khó so với các bạn cùng lớp.
  • Con thay đổi hẳn: ít nói, bỏ bạn cũ, mất ngủ hoặc ngủ li bì, ăn kém, sút cân.
  • Con có vết bầm, đồ dùng bị mất hay hỏng nhiều lần, sợ hãi khi nhắc đến trường hoặc một nhóm bạn.

Vì sao con chán học

  • Bài quá sức hoặc hổng kiến thức từ lớp dưới: học mãi không hiểu thì con dễ bỏ cuộc và tự nhận mình dốt.
  • Khó khăn học tập: chứng khó đọc, khó khăn với con số, hay tăng động giảm chú ý (ADHD) làm con phải cố gấp nhiều lần các bạn.
  • Thiếu ngủ, học thêm kín lịch, không còn thời gian chơi và nghỉ.
  • Điện thoại, game, video ngắn: so với những thứ ấy, ngồi học thấy nặng nề và chậm hơn nhiều.
  • Chuyện ở trường: bị bắt nạt, bị bạn xa lánh, sợ một thầy cô, bị chê trước lớp.
  • Áp lực điểm số, bị so sánh với anh chị hay con nhà người ta, hoặc học theo ngành bố mẹ chọn mà con không muốn.
  • Cảm xúc: lo âu, trầm cảm, chuyện gia đình như bố mẹ hay cãi nhau, ly hôn, mất người thân.

Chán học thường ngày hay dấu hiệu của vấn đề khác

Con có lúc không muốn làm bài, ghét một môn, mong đến kỳ nghỉ là chuyện bình thường. Con vẫn chơi với bạn, vẫn vui với những việc con thích, và học lại được khi có người giúp hoặc khi bài vừa sức.

Đáng lo hơn khi chán học lan ra mọi thứ: con buồn, cáu, mệt, mất hứng thú cả với bạn bè và sở thích, ngủ và ăn thay đổi. Ở tuổi teen, trầm cảm hay biểu hiện bằng cáu gắt, thu mình, học sa sút hơn là khóc. Khi đó con cần được bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý đánh giá, không chỉ cần học thêm.

Nói chuyện với con thế nào

Chọn lúc bình thường, không phải ngay sau khi nhận điểm kém. Bắt đầu bằng điều bố mẹ thấy và mối lo của mình: "Dạo này mẹ thấy con hay mệt khi ngồi vào bàn học. Có chuyện gì làm con khó chịu không?" Rồi nghe con nói hết, đừng vội khuyên hay so sánh.

Hỏi cụ thể từng phần: môn nào khó nhất, lúc nào con thấy chán nhất, ở lớp có ai làm con buồn không. Cùng con chọn một hai việc nhỏ để thử trong tuần, như học môn khó vào lúc tỉnh táo nhất, hay bỏ bớt một buổi học thêm. Tránh gọi con là lười, vì con sẽ tin vào điều đó.

Phối hợp với nhà trường và khi nào cần đi khám

Gặp giáo viên chủ nhiệm để hỏi con ở lớp thế nào: có theo kịp bài không, chơi với ai, có bị trêu chọc không. Cô giáo thường nhận ra những điều con không kể ở nhà. Nếu con hổng kiến thức, cùng cô tìm cách bù từng phần.

Đưa con đến bác sĩ nhi khi con có dấu hiệu khó khăn đọc viết, tính toán, giảm chú ý, khi con kêu đau mỗi sáng đi học, hoặc khi con buồn chán kéo dài. Bác sĩ sẽ khám để loại trừ bệnh cơ thể, kiểm tra mắt và tai, và giới thiệu đến chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ tâm thần nhi khi cần. Khó khăn đọc viết thường được chuyên gia tâm lý giáo dục hoặc giáo viên chuyên biệt đánh giá.

Nếu em đang đọc bài này

Chán học không có nghĩa là em kém hay em hỏng. Thường có lý do: bài khó từ trước, thiếu ngủ, chuyện với bạn bè, hay em đang buồn mà chưa nói được với ai. Thử viết ra điều gì làm em thấy nặng nề nhất, rồi kể cho một người em tin: bố mẹ, anh chị, thầy cô, cô tư vấn tâm lý ở trường.

Nếu em thấy trống rỗng, mệt mỏi, chẳng muốn gì đã nhiều tuần, hoặc có lúc nghĩ đến chuyện làm hại bản thân, em có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7. Nếu em thấy mình không an toàn ngay lúc này, hãy gọi 115 hoặc 113.

Chăm sóc con tại nhà

  • Giữ giờ ngủ đủ: 9–12 giờ với trẻ 6–12 tuổi, 8–10 giờ với tuổi 13–18. Không để điện thoại trong phòng ngủ ban đêm.
  • Cùng con lập thời gian biểu có cả giờ học, giờ chơi, giờ vận động. Bắt đầu bằng phần bài dễ để con có đà.
  • Chia bài thành từng phần ngắn, nghỉ vài phút giữa các phần. Khen khi con làm xong một phần, kể cả khi chưa đúng hết.
  • Đặt giờ dùng điện thoại, game rõ ràng cùng con, và bố mẹ cũng cất điện thoại trong giờ con học, giờ ăn.
  • Nhìn lại lịch học thêm. Nếu con không còn buổi tối nào để nghỉ, cân nhắc bớt.
  • Khen sự cố gắng và tiến bộ của con thay vì chỉ khen điểm. Không so sánh con với anh chị em hay bạn bè.
  • Dành thời gian không bàn chuyện học mỗi ngày: ăn cơm cùng nhau, đi dạo, làm việc nhà cùng con.

Hiểu lầm thường gặp

Con chán học là do lười, phải phạt cho sợ.
Phần lớn trẻ chán học có lý do cụ thể, như bài quá sức, khó khăn đọc viết, bị bắt nạt hay buồn chán. Phạt nặng và quát mắng làm con sợ đến trường hơn mà không giải quyết được nguyên nhân.
Cho con học thêm nhiều hơn là con sẽ theo kịp.
Học thêm giúp khi con hổng một phần kiến thức cụ thể. Học kín lịch làm con thiếu ngủ, mệt và càng chán học.
Thưởng tiền, thưởng điện thoại theo điểm là cách tốt nhất để con chăm học.
Phần thưởng vật chất có thể có tác dụng ngắn, nhưng dễ làm con học vì quà. Khen đúng sự cố gắng và giúp con thấy mình tiến bộ giữ động lực bền hơn.
Con vẫn ôm điện thoại cả ngày được thì chắc không buồn chán gì, chỉ là lười.
Ở lì trong phòng, ôm điện thoại, bỏ bạn bè có thể là dấu hiệu trầm cảm ở tuổi teen. Hãy để ý cả giấc ngủ, ăn uống, bạn bè và tâm trạng của con.

Bố mẹ hay hỏi

+Con lười học phải làm sao?

Trước hết tìm xem vì sao con chán: hỏi chuyện con, gặp cô giáo, xem lại giấc ngủ và giờ dùng điện thoại. Nếu con buồn chán kéo dài hay cố mà vẫn không theo kịp, hãy đưa con đi khám.

+Con chán học có phải trầm cảm không?

Không phải lúc nào cũng vậy. Nhưng nếu con chán học kèm buồn hoặc cáu gắt, mất hứng thú với mọi thứ, thay đổi giấc ngủ, ăn uống từ 2 tuần trở lên, nên đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.

+Có nên đánh con khi con không chịu học không?

Không nên. Đánh con làm con sợ hãi, giấu chuyện và càng ghét học, trong khi nguyên nhân thật vẫn còn đó. Nếu bố mẹ đang quá căng thẳng, có thể gọi Tổng đài 111 để được tư vấn.

+Con kêu đau bụng mỗi sáng đi học thì sao?

Hãy cho con đi khám để loại trừ bệnh. Nếu bác sĩ không thấy bệnh, cơn đau có thể do lo lắng về trường lớp; bố mẹ cần hỏi chuyện con và phối hợp với cô giáo để con đi học lại sớm.

+Làm sao để con có động lực học?

Giúp con thấy mình làm được: bài vừa sức, chia nhỏ, khen sự cố gắng. Ngủ đủ, vận động, bớt điện thoại và một không khí gia đình ít căng thẳng cũng giúp con muốn học hơn.

Nguồn tham khảo

  1. School Avoidance: Tips for Concerned Parents — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  2. Depression in children and young people — NHS (Anh)
  3. Dyslexia in children — NHS (Anh)
  4. Recommended Amount of Sleep for Pediatric Populations — Viện Hàn lâm Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ (AASM)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Con học hay mất tập trung

    Con mất tập trung khi học thường do thiếu ngủ, điện thoại và mạng xã hội, bài vở quá sức, lo âu hoặc buồn chán. Ít hơn là các vấn đề cần bác sĩ tìm: nhìn kém, nghe kém, thiếu máu thiếu sắt, khó khăn đọc viết, tăng động giảm chú ý (ADHD) hay những cơn vắng ý thức ngắn. Nên đưa con đi khám khi tình trạng kéo dài nhiều tháng, có cả ở nhà lẫn ở lớp và làm con tụt lại rõ rệt. Đi cấp cứu ngay nếu con đột ngột lú lẫn, nói khó, đau đầu dữ dội, hoặc nói muốn chết.

  • Trẻ khó đọc, khó viết

    Rối loạn đọc (chứng khó đọc) và rối loạn viết là những rối loạn học tập khá hay gặp: con thông minh bình thường nhưng não xử lý chữ viết khác đi, nên học đọc, đánh vần, viết chính tả chậm và vất vả hơn hẳn các bạn dù đã cố gắng. Đây không phải do con lười hay kém. Nếu con đọc chậm, sai nhiều so với lớp kéo dài dù đã được kèm, hãy cho con khám mắt, đo thính lực và đi đánh giá với chuyên gia tâm lý giáo dục. Không có thuốc chữa; dạy đọc theo âm có hệ thống, điều chỉnh ở trường và giữ cho con tự tin là cách giúp hiệu quả nhất.

  • Trầm cảm ở tuổi teen

    Trầm cảm ở học sinh thường biểu hiện bằng buồn bã hoặc cáu gắt gần như cả ngày, mất hứng thú với những việc trước đây con thích, kéo dài từ 2 tuần trở lên, kèm thay đổi giấc ngủ, ăn uống, học hành. Khác với người lớn, tuổi teen hay biểu hiện bằng cáu kỉnh, thu mình, kêu mệt hơn là khóc. Trầm cảm là bệnh chữa được, và bố mẹ nên đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi thấy các dấu hiệu này. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân, hãy ở bên con, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

  • Con bị bắt nạt ở trường

    Bắt nạt là khi một hoặc nhiều bạn cố ý làm tổn thương con nhiều lần, bằng đánh, chửi, cô lập, chế giễu hoặc qua mạng. Trẻ bị bắt nạt thường không kể, nên bố mẹ cần để ý những thay đổi như sợ đi học, hay kêu đau bụng buổi sáng, đồ dùng bị mất, ít bạn hẳn đi. Khi con kể, hãy tin con, khen con đã nói ra, ghi lại sự việc và làm việc với nhà trường. Nếu con bị thương, nói đến chuyện tự làm hại bản thân, hoặc bị đe dọa tính mạng, gọi 115 hoặc 113; Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) tư vấn và hỗ trợ can thiệp.

  • Học thêm quá nhiều

    Học thêm vừa đủ, đúng chỗ con hổng có thể giúp con. Khi lịch học thêm kín đến mức con ngủ không đủ (trẻ 6–12 tuổi cần 9–12 tiếng, tuổi teen 8–10 tiếng), không còn thời gian tự làm bài, vận động và chơi, con dễ mệt mỏi, đau đầu, cáu gắt, học kém đi và có khi lo âu, trầm cảm. Theo quy định hiện hành về dạy thêm, học thêm, học thêm phải do học sinh tự nguyện và được cha mẹ đồng ý, và không tổ chức dạy thêm văn hóa cho học sinh tiểu học. Nếu con nói muốn chết hay tự làm đau mình vì áp lực học, ở bên con và gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

  • So sánh con với con nhà người ta

    Bố mẹ so sánh con với bạn học, anh chị em hay "con nhà người ta" thường vì mong con cố gắng hơn, nhưng so sánh thường xuyên dễ làm con thấy mình kém cỏi, lo âu, giấu điểm, ghen tị với anh chị em và ít muốn thử sức. Cách giúp con tiến bộ hơn là so con với chính con hôm qua, khen cụ thể sự cố gắng và cùng con đặt mục tiêu vừa sức. Nếu con thường xuyên nói mình vô dụng, mất ngủ, bỏ ăn, né tránh đi học hoặc nói đến chuyện muốn chết, hãy tìm trợ giúp ngay.

Chủ đề khác