Những thuốc không được tự cho trẻ dùng và vì sao
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 thángMầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi
Trả lời nhanh
Không tự cho trẻ dùng aspirin và thuốc có salicylat khi con dưới 16 tuổi, thuốc có codein hoặc tramadol khi con dưới 12 tuổi, thuốc ho, thuốc cảm bán sẵn và thuốc nhỏ, xịt mũi co mạch khi con dưới 6 tuổi, và thuốc cầm tiêu chảy, thuốc chống nôn cho trẻ bị tiêu chảy. Kháng sinh, corticoid, thuốc an thần, thuốc của người lớn và thuốc cam, thuốc không rõ nguồn gốc chỉ dùng khi bác sĩ kê. Ibuprofen chỉ dùng từ 6 tháng tuổi và không dùng khi có thể là sốt xuất huyết. Nếu con li bì, thở chậm, co giật hay khó thở sau khi uống thuốc, hãy gọi 115 hoặc 113 ngay.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Sau khi uống thuốc, con li bì, gọi hỏi khó đánh thức, hoặc thở chậm, thở yếu, có lúc ngừng thở.
- Con co giật, kích động, la hét hoặc nói thấy những thứ không có sau khi uống thuốc.
- Con sưng môi, sưng mặt, nổi mề đay khắp người hoặc khó thở.
- Con uống nhầm thuốc của người lớn, uống nhiều viên, hoặc nuốt dầu gió, dầu có long não: đến cấp cứu ngay, mang theo vỏ thuốc, kể cả khi con vẫn bình thường.
- Bụng con chướng căng, nôn liên tục, không đi ngoài, không đánh hơi sau khi uống thuốc cầm tiêu chảy.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con đã lỡ uống một thuốc trong danh sách dưới đây nhưng vẫn khỏe: gọi hỏi bác sĩ hoặc đưa con đi khám để được dặn cần theo dõi gì.
- Con dùng thuốc cam, thuốc nam, thuốc gia truyền nhiều tuần mà da xanh, chán ăn, đau bụng, táo bón, chậm nói hay kém tập trung: đi khám và nói rõ con đã dùng thuốc gì.
- Con dùng thuốc không rõ thành phần lâu ngày mà tăng cân nhanh, mặt tròn, phù: đi khám, mang theo thuốc.
- Bố mẹ không chắc một thuốc có dùng được cho tuổi của con không: hỏi dược sĩ trước khi mua.
Aspirin và thuốc có salicylat: không dùng dưới 16 tuổi
Aspirin có thể gây hội chứng Reye ở trẻ em, một bệnh hiếm nhưng rất nặng, tổn thương gan và não, nhất là khi trẻ đang bị cúm hay thủy đậu. Aspirin còn làm tăng nguy cơ chảy máu trong sốt xuất huyết.
Salicylat có cả trong một số gel bôi nhiệt miệng, thuốc đau dạ dày dạng bismut subsalicylat, dầu xoa có tinh dầu lộc đề (methyl salicylat). Dầu lộc đề nguyên chất rất độc: một thìa nhỏ có lượng salicylat bằng khoảng 20 viên aspirin người lớn. Hãy đọc thành phần và hỏi dược sĩ thuốc thay thế phù hợp cho trẻ.
Codein và tramadol: không dùng dưới 12 tuổi
Codein và tramadol là thuốc giảm đau, giảm ho nhóm opioid. Ở trẻ dưới 12 tuổi, cơ thể chuyển hóa hai thuốc này rất khác nhau giữa các trẻ, có trẻ chuyển ra quá nhiều morphin, gây thở chậm, thở yếu, có thể tử vong. Trẻ đến 18 tuổi vừa cắt amidan, nạo VA vì ngủ ngáy, ngừng thở khi ngủ cũng không dùng.
Codein hay có trong siro ho, viên ho, viên giảm đau của người lớn. Đọc kỹ thành phần trước khi cho con dùng bất cứ thuốc ho nào.
Thuốc ho, thuốc cảm và thuốc co mạch mũi
- Thuốc ho, thuốc cảm bán sẵn: không tự cho trẻ dưới 6 tuổi dùng. Thuốc không giúp con khỏi nhanh hơn, và đã có trẻ nhỏ ngộ độc, tử vong do quá liều hoặc dùng trùng hoạt chất.
- Thuốc kháng histamin gây buồn ngủ, có trong nhiều siro ho, thuốc cảm, thuốc dị ứng (như promethazin, diphenhydramin): promethazin không dùng cho trẻ dưới 2 tuổi vì có thể làm trẻ ngừng thở; diphenhydramin không tự cho trẻ dưới 6 tuổi dùng. Không bao giờ dùng thuốc để con ngủ.
- Thuốc nhỏ, xịt mũi co mạch (như naphazolin, oxymetazolin, xylometazolin): không dùng cho trẻ dưới 6 tuổi. Trẻ nhỏ lỡ nuốt hoặc dùng nhiều có thể li bì, thở chậm, tim đập chậm, lạnh người. Nghẹt mũi thì nhỏ nước muối sinh lý.
- Thuốc chống nghẹt mũi dạng uống (như pseudoephedrin, phenylephrin): không dùng cho trẻ dưới 6 tuổi.
- Thuốc long đờm acetylcystein, carbocistein: không dùng cho trẻ dưới 2 tuổi.
Thuốc cầm tiêu chảy và thuốc chống nôn
Theo hướng dẫn của Bộ Y tế và Tổ chức Y tế Thế giới, thuốc cầm tiêu chảy không dùng cho trẻ bị tiêu chảy. Thuốc giảm nhu động như loperamid có thể gây liệt ruột, an thần, nguy hiểm đến tính mạng ở trẻ nhỏ; các thuốc hấp phụ và thuốc phối hợp không có lợi ích thật. Trẻ bị tiêu chảy cần oresol, kẽm và tiếp tục ăn uống.
Thuốc chống nôn gây buồn ngủ làm trẻ uống oresol kém đi, nên không tự cho trẻ bị tiêu chảy dùng. Khi được bù đủ nước, trẻ thường hết nôn. Con nôn nhiều, không uống được thì cần đi khám.
Thuốc kê đơn và thuốc của người lớn
- Kháng sinh: chỉ dùng khi bác sĩ khám và kê, cho đúng người, đúng liều. Không dùng kháng sinh thừa, kháng sinh của anh chị em hay của người lớn.
- Corticoid (như prednisolon, dexamethason, methylprednisolon): làm con đỡ ho, đỡ sốt, ăn ngon trong vài ngày nên hay bị dùng sai, nhưng dùng tùy tiện có thể gây tăng cân, phù, chậm lớn, dễ nhiễm trùng. Chỉ dùng theo đơn.
- Thuốc an thần, thuốc ngủ, thuốc chống trầm cảm, thuốc tim mạch, tiểu đường của người lớn: không cho trẻ dùng, kể cả nửa viên. Một hai viên của một số thuốc này đã có thể gây ngộ độc nặng ở trẻ nhỏ.
- Ibuprofen: chỉ dùng cho trẻ từ 6 tháng tuổi, không dùng khi con sốt mà chưa loại trừ sốt xuất huyết. Naproxen, một thuốc giảm đau cùng nhóm, chỉ dùng từ 12 tuổi.
Thuốc cam, thuốc không rõ nguồn gốc và dầu xoa
Thuốc cam bôi lưỡi, rơ miệng, thuốc bột, thuốc gia truyền không nhãn, không rõ thành phần có thể chứa chì hoặc lẫn thuốc tây như corticoid. Tổ chức Y tế Thế giới đã cảnh báo chì có trong một số thuốc dân gian, thuốc thảo dược; ở Việt Nam, nhiều trẻ đã phải điều trị ngộ độc chì sau khi dùng thuốc cam. Ngộ độc chì làm trẻ thiếu máu, đau bụng, chậm phát triển trí tuệ, và nhiều khi không có dấu hiệu rõ.
Dầu gió, dầu có long não, tinh dầu bạc hà, khuynh diệp: không bôi lên mũi, mặt, ngực trẻ dưới 2 tuổi. Nuốt phải dù một lượng nhỏ long não có thể gây co giật.
Chăm sóc con tại nhà
- Trước khi cho con uống bất cứ thuốc gì, đọc thành phần và độ tuổi được dùng trên nhãn.
- Mỗi lần mua thuốc, nói với dược sĩ tuổi và cân nặng của con, và các thuốc con đang dùng.
- Mỗi lần chỉ dùng một thuốc có cùng hoạt chất; cẩn thận thuốc cảm có sẵn paracetamol.
- Không giữ lại thuốc thừa, kháng sinh thừa để dùng cho lần ốm sau.
- Cất riêng thuốc của người lớn, trên cao, có khóa hoặc chốt; nhắc ông bà, khách đến chơi cất túi thuốc.
- Khi con ốm nhẹ, ưu tiên những việc không cần thuốc: cho uống đủ nước, nhỏ nước muối, cho nghỉ ngơi, và theo dõi dấu hiệu nặng.
Hiểu lầm thường gặp
- Thuốc người lớn chia nhỏ ra là dùng được cho trẻ.
- Nhiều thuốc không có liều an toàn cho trẻ, và chia viên bằng mắt rất dễ sai liều. Chỉ dùng thuốc dành cho trẻ, theo liều bác sĩ, dược sĩ dặn.
- Siro ho cho con ngủ ngon là tốt.
- Buồn ngủ là tác dụng phụ của thuốc kháng histamin hoặc codein, có thể làm trẻ thở chậm, thở yếu. Không dùng thuốc để con ngủ.
- Thuốc nam, thuốc cam là thảo dược nên an toàn.
- Thuốc không rõ nguồn gốc có thể chứa chì hoặc lẫn thuốc tây. Chỉ dùng thuốc có nhãn, rõ thành phần, và hỏi bác sĩ trước khi cho con dùng lâu ngày.
- Aspirin hạ sốt tốt, người lớn dùng được thì trẻ cũng dùng được.
- Aspirin có thể gây hội chứng Reye ở trẻ và làm chảy máu nặng hơn trong sốt xuất huyết. Trẻ dưới 16 tuổi hạ sốt bằng paracetamol theo cân nặng.
Bố mẹ hay hỏi
+Trẻ mấy tuổi thì được dùng thuốc có codein?
Không dùng cho trẻ dưới 12 tuổi. Trẻ 12–18 tuổi có bệnh hô hấp hoặc vừa cắt amidan, nạo VA cũng không dùng. Ho ở trẻ thường không cần thuốc giảm ho.
+Trẻ dưới 6 tuổi nghẹt mũi có dùng thuốc nhỏ mũi co mạch được không?
Không. Hãy nhỏ nước muối sinh lý và hút mũi nhẹ nhàng. Nếu con khó thở, bú kém vì nghẹt mũi, đưa con đi khám.
+Trẻ bị tiêu chảy có nên uống thuốc cầm tiêu chảy?
Không. Thuốc cầm tiêu chảy có thể gây liệt ruột ở trẻ. Cho con uống oresol pha đúng, uống kẽm và tiếp tục ăn bú.
+Con lỡ uống một viên thuốc của người lớn thì làm sao?
Đến cấp cứu ngay, mang theo vỏ thuốc, kể cả khi con vẫn bình thường, vì nhiều thuốc gây ngộ độc muộn sau vài giờ. Không tự gây nôn cho con.
+Thuốc bán không cần đơn có an toàn cho trẻ không?
Không cần đơn không có nghĩa là dùng được cho mọi tuổi. Đọc độ tuổi trên nhãn, tính liều theo cân nặng và hỏi dược sĩ trước khi dùng.
Nguồn tham khảo
- A Parent's Guide to Over-the-Counter Medicines for Children — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Reye's syndrome — NHS (Anh)
- Who can and cannot take codeine — NHS (Anh)
- The treatment of diarrhoea: a manual for physicians and other senior health workers — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Thuốc ho cho trẻ
Phần lớn trẻ ho do cảm lạnh, virus và tự đỡ; thuốc ho, thuốc cảm bán sẵn không giúp con khỏi nhanh hơn và có thể gây hại. Trẻ dưới 6 tuổi không tự dùng thuốc ho, thuốc cảm; trẻ 6–12 tuổi chỉ dùng khi bác sĩ hoặc dược sĩ khuyên. Thuốc long đờm như acetylcystein, carbocistein chống chỉ định cho trẻ dưới 2 tuổi, thuốc có codein không dùng cho trẻ dưới 12 tuổi. Với trẻ từ 1 tuổi, một thìa mật ong trước khi ngủ, nước ấm và nhỏ nước muối sinh lý thường giúp dịu ho. Con thở nhanh, rút lõm lồng ngực, thở rít, tím tái, hoặc li bì sau uống thuốc thì đến cấp cứu ngay.
- Liều paracetamol, ibuprofen
Liều paracetamol cho trẻ là 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách nhau ít nhất 4–6 giờ, không quá 4 lần trong 24 giờ. Ví dụ con nặng 12 kg dùng 120–180 mg một lần; với siro loại 120 mg/5 ml là 5–7,5 ml. Luôn đọc hàm lượng mg/ml in trên chai, vì cùng một số ml nhưng chai khác nhau có lượng thuốc khác nhau. Ibuprofen chỉ dùng cho trẻ từ 6 tháng và không dùng khi có thể là sốt xuất huyết; không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi.
- Thuốc cầm tiêu chảy cho trẻ
Không nên cho trẻ uống thuốc cầm tiêu chảy. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế và Tổ chức Y tế Thế giới, các thuốc này không giúp trẻ khỏi nhanh hơn, không chống được mất nước, và loại làm giảm nhu động ruột như loperamid có thể gây liệt ruột, li bì, nguy hiểm đến tính mạng. Trẻ bị tiêu chảy cần oresol giảm áp lực thẩm thấu pha đúng, kẽm 10–14 ngày và tiếp tục ăn bú; cũng không dùng thuốc cam hay thuốc bột không rõ nguồn gốc, vì có thể có chì. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con li bì, không uống được, nôn tất cả, bụng chướng hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
- Dùng kháng sinh cho trẻ
Bố mẹ không nên tự cho con uống kháng sinh. Kháng sinh chỉ diệt vi khuẩn, không có tác dụng với virus, nguyên nhân của phần lớn các đợt sốt, ho, sổ mũi, viêm họng ở trẻ. Dùng kháng sinh không đúng làm con chịu tác dụng phụ vô ích và làm vi khuẩn kháng thuốc, đến khi con thật sự cần thì thuốc không còn tác dụng. Chỉ dùng khi bác sĩ khám và kê đơn, uống đúng liều, đúng giờ và đủ số ngày bác sĩ dặn.
- Trẻ uống nhầm thuốc, hóa chất
Khi nghi con uống nhầm thuốc hay hóa chất, lấy phần còn lại ra khỏi miệng con, giữ lại chai lọ, vỏ thuốc và đưa con đến cấp cứu ngay hoặc gọi 115 hoặc 113, kể cả khi con vẫn chơi bình thường, vì nhiều chất gây hại sau vài giờ. Không gây nôn, không cho uống sữa, nước chanh, giấm hay dầu ăn để giải độc. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con khó thở, co giật, li bì, hoặc đã nuốt chất tẩy rửa, xăng dầu, thuốc trừ sâu, thuốc diệt chuột, pin cúc áo.
- Mẹo dân gian nên tránh
Không nên cạo gió, đánh cảm, chích lể cho trẻ. Những cách này không hạ sốt, không chữa được nguyên nhân, dễ làm trầy da, nhiễm trùng, và khi con bị sốt xuất huyết có thể làm chảy máu dưới da nhiều hơn, che lấp dấu hiệu bác sĩ cần nhìn. Các mẹo khác cũng nên tránh là ủ ấm cho ra mồ hôi, lau cồn hay nước đá, xông lá, bôi dầu gió lên mũi trẻ nhỏ, cho trẻ dưới 1 tuổi ăn mật ong, nhét vật vào miệng khi co giật. Con sốt, mệt thì hạ sốt bằng paracetamol theo cân nặng, cho uống đủ nước, mặc thoáng, và đi khám khi có dấu hiệu nặng.
Chủ đề khác