Sức khỏe học đường

Học sinh cong vẹo cột sống: cách phát hiện tại nhà và khi nào khám

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Tiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi

Trả lời nhanh

Vẹo cột sống là khi cột sống cong sang một bên, hay gặp nhất ở tuổi 10–15 khi con đang lớn nhanh, thường không đau nên dễ bị bỏ qua. Bố mẹ có thể phát hiện sớm bằng cách nhìn lưng con: hai vai lệch nhau, một bên xương bả vai nhô cao, eo hai bên không đều, hoặc khi con cúi gập người thấy một bên lưng gồ lên. Khi thấy những dấu hiệu này, nên đưa con đi khám chỉnh hình. Cần đi khám ngay nếu con đau lưng kèm yếu, tê chân, hoặc tiểu tiện, đại tiện không tự chủ.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con đau lưng kèm yếu chân, tê bì chân, đi lại khó khăn.
  • Con không tự chủ được tiểu tiện, đại tiện, hoặc tê vùng mông, bẹn.
  • Đau lưng dữ dội sau ngã, tai nạn hoặc va chạm mạnh.
  • Đau lưng kèm sốt cao, con mệt lả.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Hai vai lệch nhau, một xương bả vai nhô ra, eo hai bên không cân, người nghiêng về một bên, hoặc quần áo con mặc lúc nào cũng bị lệch về một phía.
  • Khi con cúi gập người về phía trước, một bên lưng hoặc sườn gồ cao hơn bên kia.
  • Lưng còng, gù rõ mà con không tự đứng thẳng lên được.
  • Đau lưng kéo dài quá 2–4 tuần, đau về đêm làm con thức giấc.
  • Con đã được chẩn đoán vẹo cột sống và thấy cong tăng nhanh trong vài tháng.

Vẹo, gù và cong do tư thế khác nhau thế nào

Vẹo cột sống (scoliosis) là cột sống cong sang một bên, thường kèm xoay các đốt sống, nhìn từ sau thấy cột sống hình chữ C hoặc chữ S. Bác sĩ chẩn đoán vẹo khi góc cong trên phim X-quang từ 10 độ trở lên.

Gù là lưng cong ra phía sau quá mức. Phần lớn học sinh ngồi khom, gù vai là gù do tư thế: lưng mềm, khi nhắc con đứng thẳng thì thẳng lại được. Gù tư thế và vẹo cột sống thật cần được phân biệt, vì cách theo dõi và điều trị khác nhau.

Vì sao trẻ bị vẹo cột sống

Loại hay gặp nhất là vẹo cột sống vô căn tuổi thiếu niên: chưa rõ nguyên nhân, có yếu tố gia đình, gặp ở bé gái nhiều hơn và dễ tiến triển hơn ở bé gái. Đường cong hay tăng trong giai đoạn lớn nhanh của dậy thì.

Ngồi sai tư thế, mang cặp nặng hay ngủ nệm mềm làm con mỏi lưng, đau lưng, gù tư thế, nhưng theo hiểu biết hiện nay không gây ra vẹo cột sống vô căn. Vì vậy, nếu con bị vẹo, bố mẹ đừng tự trách mình. Một số ít trường hợp vẹo do dị tật đốt sống bẩm sinh hoặc bệnh thần kinh cơ, bác sĩ sẽ kiểm tra.

Kiểm tra lưng con tại nhà

  • Cho con cởi áo, đứng thẳng, hai chân sát nhau, quay lưng về phía bố mẹ trong phòng đủ sáng.
  • Nhìn xem hai vai có ngang nhau không, hai xương bả vai có nhô đều không, khoảng hở giữa tay và eo hai bên có bằng nhau không.
  • Cho con cúi gập người về phía trước, hai tay buông thẳng chạm về phía mũi chân, đầu gối thẳng. Nhìn ngang lưng từ phía sau: nếu một bên lưng hoặc sườn gồ cao hơn bên kia, nên đưa con đi khám.
  • Nên kiểm tra mỗi 6 tháng từ khoảng 10 tuổi, thường xuyên hơn khi con đang lớn nhanh.
  • Kiểm tra tại nhà chỉ để phát hiện sớm. Chẩn đoán và đo góc cong cần bác sĩ khám và chụp X-quang.

Bác sĩ sẽ làm gì

Bác sĩ chỉnh hình hoặc phục hồi chức năng sẽ khám lưng, khám thần kinh và chụp X-quang toàn bộ cột sống để đo góc cong. Hướng xử trí phụ thuộc vào góc cong và việc con còn lớn bao nhiêu nữa.

Với đường cong nhẹ, con thường chỉ cần theo dõi và chụp lại định kỳ. Bác sĩ có thể giới thiệu bài tập với chuyên viên vật lý trị liệu; hiện chưa rõ bài tập có làm đường cong đỡ hơn hay không, nhưng vận động nói chung vẫn tốt cho con. Đường cong vừa ở trẻ còn đang lớn có thể cần mang áo nẹp chỉnh hình nhiều giờ mỗi ngày để hạn chế cong thêm; nẹp không làm thẳng đường cong đã có. Đường cong nặng hoặc tiến triển nhanh có thể cần phẫu thuật. Bác sĩ sẽ quyết định cụ thể cho từng trẻ.

Giúp lưng con khỏe khi học

  • Bàn ghế vừa tầm: ngồi thì bàn chân chạm sàn, đùi song song mặt sàn, mặt bàn ngang khoảng khuỷu tay.
  • Cặp sách nặng không quá 10–15% cân nặng của con, đeo cả hai quai, chỉnh quai để cặp sát lưng.
  • Giữa các tiết, hoặc ít nhất mỗi giờ ngồi học, đứng dậy đi lại, vươn vai vài phút.
  • Vận động ít nhất 60 phút mỗi ngày; bơi, bóng chuyền, cầu lông, chạy nhảy đều tốt cho cơ lưng.
  • Hạn chế cúi xem điện thoại lâu; đặt máy tính sao cho mắt nhìn thẳng vào màn hình.

Chăm sóc con tại nhà

  • Kiểm tra lưng con theo cách cúi gập người mỗi 6 tháng, chụp ảnh lưng để so sánh.
  • Đo và ghi lại chiều cao mỗi 3–6 tháng, vì vẹo hay tăng khi con lớn nhanh.
  • Nếu con đã được chỉ định bài tập, tập cùng con đều đặn theo hướng dẫn của chuyên viên.
  • Nếu con phải đeo áo nẹp, đeo đủ số giờ bác sĩ dặn; khen ngợi và động viên con vì mang nẹp không dễ chịu.
  • Đưa con đi chụp và tái khám đúng hẹn, không tự bỏ theo dõi khi con thấy không đau.
  • Giữ cân nặng hợp lý và cho con tiếp tục chơi thể thao, trừ khi bác sĩ dặn khác.

Hiểu lầm thường gặp

Con vẹo cột sống là do ngồi học sai tư thế.
Tư thế xấu gây mỏi lưng và gù tư thế, nhưng vẹo cột sống vô căn, loại hay gặp nhất, không do tư thế gây ra. Bố mẹ không có lỗi khi con bị vẹo.
Nằm giường cứng, nằm ván là chữa được vẹo cột sống.
Loại giường không làm thay đổi đường cong cột sống. Con nên nằm nơi thoải mái để ngủ ngon.
Bị vẹo cột sống thì phải nghỉ thể dục, không được chơi thể thao.
Phần lớn trẻ vẹo cột sống vẫn chơi thể thao bình thường, vận động còn giúp cơ lưng khỏe. Hỏi bác sĩ nếu con đeo nẹp hoặc đã phẫu thuật.
Đi nắn chỉnh, bấm huyệt là thẳng lại được.
Nắn chỉnh không làm cột sống bị vẹo thẳng lại và có thể gây chấn thương nếu làm không đúng. Hãy theo hướng dẫn của bác sĩ chỉnh hình và chuyên viên vật lý trị liệu.

Bố mẹ hay hỏi

+Vẹo cột sống ở học sinh có chữa khỏi được không?

Nhiều trẻ chỉ bị cong nhẹ và không cần điều trị gì ngoài theo dõi. Với đường cong vừa ở trẻ còn lớn, áo nẹp giúp hạn chế cong thêm nhưng không làm thẳng lại. Đường cong nặng có thể cần phẫu thuật để chỉnh; bác sĩ sẽ giải thích mức cải thiện có thể đạt được.

+Bao giờ thì vẹo cột sống ngừng tăng?

Đường cong thường giữ nguyên khi con đã hết tuổi lớn. Vẫn đi khám theo hẹn, và đưa con đi khám lại nếu thấy cong nặng thêm.

+Đeo đai chống gù có chữa được vẹo cột sống không?

Đai chống gù bán sẵn không chữa được vẹo cột sống. Áo nẹp chỉnh hình cho vẹo được làm riêng theo số đo và chỉ dùng khi bác sĩ chỉ định.

+Vẹo cột sống có làm con đau lưng không?

Phần lớn vẹo cột sống ở trẻ không đau. Nếu con đau lưng nhiều, đau về đêm hoặc đau kèm tê yếu chân, cần đi khám để tìm nguyên nhân khác.

+Con bị gù khi ngồi học có phải vẹo cột sống không?

Thường là gù do tư thế, con đứng thẳng lên được khi nhắc. Kiểm tra lưng khi con cúi gập người giúp phát hiện vẹo thật; nếu nghi ngờ, hãy đưa con đi khám.

Nguồn tham khảo

  1. Scoliosis — NHS (Anh)
  2. Back pain — NHS (Anh)
  3. Backpack Safety — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  4. How can I help my child avoid back and eye strain from being on the computer? — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Đau lưng do ngồi học

    Đau lưng ở học sinh THPT và sinh viên phần lớn là đau cơ, dây chằng do ngồi lâu, ngồi khom, ít vận động, thường đỡ trong vài ngày đến vài tuần khi con đứng dậy đi lại thường xuyên, chỉnh lại góc học và tập cho cơ lưng, cơ bụng khỏe. Nằm nghỉ một chỗ làm đau lâu khỏi hơn. Đi khám sớm nếu đau quá 2 tuần dù đã đổi thói quen, đau về đêm, cứng lưng buổi sáng kéo dài, hoặc đau lan xuống chân. Đi cấp cứu ngay nếu đau lưng kèm yếu, tê chân, mất kiểm soát tiểu tiện, đại tiện, sốt cao, hoặc sau tai nạn.

  • Thể dục cho học sinh

    Theo Tổ chức Y tế Thế giới, trẻ và thiếu niên 5–17 tuổi nên vận động trung bình ít nhất 60 phút mỗi ngày ở mức vừa đến mạnh, chủ yếu là các hoạt động làm tim đập nhanh như chạy, bơi, đạp xe, nhảy dây; ít nhất 3 ngày mỗi tuần có hoạt động mạnh và bài tập cho cơ, xương. 60 phút này có thể cộng dồn từ nhiều lần ngắn trong ngày, và giờ thể dục ở trường chỉ là một phần. Con cần dừng tập và đi cấp cứu ngay nếu ngất, đau ngực, khó thở dữ dội hoặc tim đập loạn khi đang tập.

  • Tăng chiều cao tuổi dậy thì

    Chiều cao của con phần lớn do gen quyết định; phần còn lại phụ thuộc vào ngủ đủ, ăn đủ đạm, canxi và vitamin D, vận động đều và không mắc bệnh mạn tính. Tuổi dậy thì là giai đoạn con cao nhanh nhất, nhưng khi sụn tăng trưởng đã đóng (thường khoảng 15–16 tuổi ở nữ, 17–18 tuổi ở nam) thì không còn cao thêm được nữa. Thực phẩm chức năng hay thuốc tăng chiều cao không làm trẻ khỏe mạnh cao thêm. Con nên đi khám nếu cao chưa tới 4 cm mỗi năm trước tuổi dậy thì, thấp hơn hẳn bạn cùng tuổi, hoặc dậy thì quá sớm hay quá muộn.

  • Dấu hiệu dậy thì

    Bé gái thường bắt đầu dậy thì trong khoảng 8–13 tuổi, dấu hiệu đầu tiên là nhú vú. Bé trai thường bắt đầu trong khoảng 9–14 tuổi, dấu hiệu đầu tiên là tinh hoàn to lên. Nên đưa con đi khám chuyên khoa nội tiết nhi nếu dấu hiệu dậy thì xuất hiện trước 8 tuổi ở bé gái, trước 9 tuổi ở bé trai, hoặc chưa có dấu hiệu nào khi bé gái đã 13 tuổi, bé trai đã 14 tuổi.

  • Thời gian màn hình

    Tổ chức Y tế Thế giới khuyên trẻ dưới 2 tuổi không xem màn hình, trẻ 2–4 tuổi không quá 1 giờ mỗi ngày và càng ít càng tốt. Với trẻ lớn hơn, Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ khuyên không chỉ đếm số giờ mà chú ý con xem gì, dùng thế nào, và giữ thời gian không màn hình cho giấc ngủ, vận động, bữa ăn và việc học. Cách làm hiệu quả là cả nhà cùng thống nhất một kế hoạch dùng màn hình: giờ nào được dùng, chỗ nào không dùng, và tắt màn hình ít nhất 1 giờ trước khi ngủ.

Chủ đề khác