Sức khỏe học đường

Đau lưng do ngồi học lâu: cách đỡ đau và khi nào cần đi khám

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

THPT · 15–18 tuổiSinh viên · 18–24 tuổi

Trả lời nhanh

Đau lưng ở học sinh THPT và sinh viên phần lớn là đau cơ, dây chằng do ngồi lâu, ngồi khom, ít vận động, thường đỡ trong vài ngày đến vài tuần khi con đứng dậy đi lại thường xuyên, chỉnh lại góc học và tập cho cơ lưng, cơ bụng khỏe. Nằm nghỉ một chỗ làm đau lâu khỏi hơn. Đi khám sớm nếu đau quá 2 tuần dù đã đổi thói quen, đau về đêm, cứng lưng buổi sáng kéo dài, hoặc đau lan xuống chân. Đi cấp cứu ngay nếu đau lưng kèm yếu, tê chân, mất kiểm soát tiểu tiện, đại tiện, sốt cao, hoặc sau tai nạn.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Đau lưng kèm yếu một hoặc hai chân, tê bì chân, đi lại khó khăn.
  • Mất kiểm soát tiểu tiện, đại tiện, bí tiểu, hoặc tê vùng mông, bẹn, quanh hậu môn.
  • Đau lưng dữ dội sau ngã cao, tai nạn xe, va chạm mạnh khi chơi thể thao.
  • Đau lưng kèm sốt cao, rét run, người mệt lả.
  • Đau lưng dữ dội đột ngột kèm đau bụng, đau lan ra trước ngực, hoặc tiểu ra máu.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Đau quá 2 tuần dù đã đứng dậy vận động, chỉnh tư thế và tập luyện.
  • Đau về đêm, đau cả khi nằm nghỉ, làm con thức giấc.
  • Cứng lưng buổi sáng kéo dài trên 30 phút, đỡ khi vận động, nhất là kèm đau mông, đau gót chân, đau mắt đỏ.
  • Đau lan từ mông xuống mặt sau đùi, xuống quá đầu gối, kèm tê như kiến bò.
  • Đau lưng khi ưỡn người ra sau ở người chơi thể dục dụng cụ, nhảy cao, cầu lông, cử tạ.
  • Đau kèm sụt cân không rõ lý do, hoặc nhìn thấy lưng lệch, vai lệch, một bên lưng gồ lên khi cúi.

Vì sao ngồi học lâu lại đau lưng

Cột sống được giữ bởi các cơ lưng, cơ bụng và dây chằng. Khi con ngồi liền nhiều giờ, nhất là ngồi khom, rướn cổ nhìn sách hay điện thoại, các cơ này phải gồng liên tục và mỏi đi, gây đau âm ỉ vùng thắt lưng, giữa lưng, vai gáy.

Những thói quen hay gặp ở học sinh, sinh viên: học trên giường, nằm sấp làm bài, ngồi ghế không có tựa, bàn quá thấp, laptop đặt thấp khiến cúi đầu, đeo balo nặng lệch một vai, ít vận động, thiếu ngủ. Căng thẳng mùa thi cũng làm cơ co cứng và cảm giác đau tăng lên.

Loại đau này gọi là đau lưng cơ học: đau tăng khi ngồi lâu, đỡ khi đứng dậy đi lại hoặc đổi tư thế, không kèm sốt, không yếu tê chân.

Khi nào đau lưng không chỉ do tư thế

Ở tuổi teen, phần lớn đau lưng là do căng cơ, nhưng một số dấu hiệu bất thường cần được bác sĩ khám. Thoát vị đĩa đệm có thể gây đau lan xuống chân, tê, yếu chân. Gãy eo đốt sống do mỏi (thường ở người chơi thể thao hay ưỡn lưng) gây đau khi ưỡn ra sau.

Viêm cột sống dính khớp thường bắt đầu ở tuổi thiếu niên và người trẻ, với đau và cứng lưng tăng dần trong nhiều tháng, có lúc đỡ lúc nặng, thường cứng nhiều buổi sáng và đỡ khi vận động. Bệnh này dễ bị bỏ qua vì nhiều người nghĩ do ngồi học. Vẹo cột sống thường không đau, nhưng nếu thấy lưng lệch thì cũng nên khám.

Nhiễm trùng, khối u ở cột sống, sỏi thận hay viêm thận có thể gây đau lưng kèm sốt, sụt cân, đau về đêm, tiểu buốt hoặc tiểu máu. Những trường hợp này hiếm nhưng không được chờ.

Ngồi học đúng cách

  • Ghế có tựa lưng, ngồi sát vào trong để lưng dưới tựa vào ghế; có thể kê một gối nhỏ hoặc khăn cuộn ở thắt lưng.
  • Bàn chân đặt phẳng trên sàn hoặc trên bục kê, đùi gần song song mặt sàn, đầu gối ngang hoặc thấp hơn hông một chút.
  • Mặt bàn ngang khoảng khuỷu tay, hai vai thả lỏng.
  • Màn hình máy tính ngang tầm mắt, cách mắt khoảng một sải tay. Học bằng laptop lâu thì kê laptop cao lên và dùng bàn phím, chuột rời.
  • Không học trên giường, sofa hay nằm sấp làm bài. Đọc sách thì dùng giá kê để không phải cúi đầu.
  • Cứ 30–45 phút đứng dậy đi lại, vươn vai, xoay người vài phút. Hẹn giờ trên điện thoại nếu hay quên.

Tập luyện để lưng khỏe

Cách phòng và chữa đau lưng cơ học hiệu quả nhất là vận động đều. Đi bộ nhanh, bơi, đạp xe, cầu lông giúp cơ lưng dẻo dai hơn. Mỗi ngày dành 10–15 phút cho vài động tác: plank (giữ thẳng người trên khuỷu tay), cây cầu (nằm ngửa nâng hông), giãn cơ đùi sau, tư thế mèo và bò của yoga.

Với sinh viên ít vận động, nên đặt mục tiêu ít nhất 150 phút vận động vừa mỗi tuần, cộng 2 buổi tập sức cơ. Nếu đau nhiều khi tập, giảm cường độ chứ không bỏ hẳn, và hỏi bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu để được chỉ bài tập phù hợp.

Bác sĩ sẽ làm gì

Bác sĩ hỏi về tính chất cơn đau, thói quen học, thể thao, rồi khám cột sống và khám thần kinh ở chân. Với đau lưng cơ học không có dấu hiệu bất thường, thường không cần chụp phim, bác sĩ hướng dẫn tư thế, bài tập và có thể giới thiệu vật lý trị liệu.

Nếu có dấu hiệu bất thường hoặc đau kéo dài, bác sĩ có thể cho chụp X-quang, cộng hưởng từ (MRI), xét nghiệm máu. Thuốc giảm đau theo đơn, thuốc giãn cơ hay thuốc điều trị viêm cột sống do bác sĩ quyết định.

Nếu bạn là học sinh, sinh viên đang đọc bài này

Bạn không cần bàn ghế đắt tiền để hết đau lưng. Kê màn hình lên chồng sách, đặt một chiếc gối nhỏ sau lưng, và đứng dậy đi lại sau mỗi tiết học hoặc mỗi 30–45 phút ôn bài đã giúp nhiều.

Nếu đau làm bạn mất ngủ, đau lan xuống chân, hoặc sáng nào dậy lưng cũng cứng đờ cả nửa tiếng, hãy kể với bố mẹ hoặc đến trạm y tế trường. Đừng tự uống thuốc giảm đau dài ngày để cố học tiếp.

Chăm sóc con tại nhà

  • Tiếp tục đi lại, sinh hoạt nhẹ nhàng trong lúc đau; tránh nằm nghỉ một chỗ quá 1–2 ngày.
  • Chườm ấm vùng lưng 15–20 phút, vài lần mỗi ngày. Nếu đau ngay sau một cú vặn người, chườm lạnh (bọc đá trong khăn) trong 1–2 ngày đầu.
  • Nếu đau nhiều, có thể dùng paracetamol theo cân nặng hoặc ibuprofen vài ngày. Ibuprofen uống sau ăn, không dùng khi có bệnh dạ dày, đang bị hen mà chưa hỏi bác sĩ, hoặc đang sốt chưa rõ nguyên nhân. Phải dùng quá vài ngày thì đi khám.
  • Chỉnh lại góc học: ghế có tựa, màn hình ngang mắt, chân chạm sàn.
  • Balo đeo cả hai quai, chỉ mang sách cần dùng trong ngày.
  • Khi bê vật nặng như thùng sách, vali lên ký túc xá: co gối, giữ lưng thẳng, ôm vật sát người và nâng bằng sức chân; tránh vừa bê vừa vặn người.
  • Ngủ đủ giấc trên nệm chắc, đỡ được lưng; nằm nghiêng có thể kẹp gối giữa hai gối, tránh nằm sấp.

Hiểu lầm thường gặp

Đau lưng thì phải nằm nghỉ trên giường cho đến khi hết đau.
Nằm lâu làm cơ yếu đi và đau kéo dài hơn. Vận động nhẹ nhàng sớm giúp hồi phục nhanh hơn.
Trẻ tuổi mà đau lưng thì chắc bị thoái hóa cột sống.
Ở học sinh, sinh viên, đau lưng hầu hết do cơ và tư thế. Thoái hóa không phải nguyên nhân hay gặp ở tuổi này; nếu có dấu hiệu bất thường, bác sĩ sẽ tìm nguyên nhân khác.
Dán cao, xoa dầu nóng, giác hơi là chữa được đau lưng.
Những cách này có thể làm dễ chịu tạm thời nhưng không chữa nguyên nhân. Dùng cao dán, dầu nóng quá lâu còn có thể gây bỏng, kích ứng da. Đổi tư thế và tập luyện mới là phần chính.
Phải nằm ván cứng mới tốt cho cột sống.
Không cần nằm ván cứng. Nệm chắc, đỡ được lưng mà vẫn thấy dễ chịu là đủ.

Bố mẹ hay hỏi

+Ngồi học bao lâu thì nên đứng dậy?

Khoảng 30–45 phút nên đứng dậy đi lại, vươn vai vài phút. Cách này vừa đỡ mỏi lưng vừa giúp đầu óc tỉnh táo hơn.

+Đau lưng do ngồi lâu bao lâu thì khỏi?

Đau do căng cơ thường đỡ trong vài ngày và hết trong 1–2 tuần nếu đổi thói quen ngồi và vận động đều. Đau quá 2 tuần nên đi khám.

+Có nên mua đai lưng chống gù cho con không?

Đai lưng chỉ nhắc ngồi thẳng tạm thời, đeo lâu có thể làm cơ lưng lười hoạt động hơn. Tập cho cơ lưng, cơ bụng khỏe và chỉnh góc học hiệu quả hơn.

+Đau lưng kèm tê chân có nguy hiểm không?

Tê chân lan xuống quá đầu gối nên đi khám sớm vì có thể do chèn ép rễ thần kinh. Nếu kèm yếu chân hoặc rối loạn tiểu tiện, đại tiện, đi cấp cứu ngay.

+Đeo balo nặng có làm đau lưng không?

Balo nặng hoặc đeo lệch một vai làm cơ lưng, vai mỏi và đau. Nên giữ balo dưới 10–15% cân nặng, đeo cả hai quai, chỉnh quai để balo sát lưng.

Nguồn tham khảo

  1. Back pain — NHS (Anh)
  2. Back Pain – KidsDoc Symptom Checker — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  3. Backpack Safety — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  4. Ankylosing spondylitis — NHS (Anh)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Cong vẹo cột sống

    Vẹo cột sống là khi cột sống cong sang một bên, hay gặp nhất ở tuổi 10–15 khi con đang lớn nhanh, thường không đau nên dễ bị bỏ qua. Bố mẹ có thể phát hiện sớm bằng cách nhìn lưng con: hai vai lệch nhau, một bên xương bả vai nhô cao, eo hai bên không đều, hoặc khi con cúi gập người thấy một bên lưng gồ lên. Khi thấy những dấu hiệu này, nên đưa con đi khám chỉnh hình. Cần đi khám ngay nếu con đau lưng kèm yếu, tê chân, hoặc tiểu tiện, đại tiện không tự chủ.

  • Thể dục cho học sinh

    Theo Tổ chức Y tế Thế giới, trẻ và thiếu niên 5–17 tuổi nên vận động trung bình ít nhất 60 phút mỗi ngày ở mức vừa đến mạnh, chủ yếu là các hoạt động làm tim đập nhanh như chạy, bơi, đạp xe, nhảy dây; ít nhất 3 ngày mỗi tuần có hoạt động mạnh và bài tập cho cơ, xương. 60 phút này có thể cộng dồn từ nhiều lần ngắn trong ngày, và giờ thể dục ở trường chỉ là một phần. Con cần dừng tập và đi cấp cứu ngay nếu ngất, đau ngực, khó thở dữ dội hoặc tim đập loạn khi đang tập.

  • Thời gian màn hình

    Tổ chức Y tế Thế giới khuyên trẻ dưới 2 tuổi không xem màn hình, trẻ 2–4 tuổi không quá 1 giờ mỗi ngày và càng ít càng tốt. Với trẻ lớn hơn, Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ khuyên không chỉ đếm số giờ mà chú ý con xem gì, dùng thế nào, và giữ thời gian không màn hình cho giấc ngủ, vận động, bữa ăn và việc học. Cách làm hiệu quả là cả nhà cùng thống nhất một kế hoạch dùng màn hình: giờ nào được dùng, chỗ nào không dùng, và tắt màn hình ít nhất 1 giờ trước khi ngủ.

  • Cặp sách quá nặng

    Cặp sách nặng hoặc đeo sai cách hay làm con đau lưng, đau cổ, đau vai và mỏi người, nhưng theo hiểu biết hiện nay không gây ra vẹo cột sống hay bệnh cột sống lâu dài. Cặp nên nặng không quá 10–15% cân nặng của con (Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ lấy mốc tối đa 15%), tức con nặng 30 kg thì cặp không quá khoảng 3–4,5 kg; nếu con phải cúi người về trước khi đeo là cặp quá nặng. Đeo cả hai quai, chỉnh quai cho cặp sát lưng, xếp đồ nặng sát lưng và chỉ mang những gì cần cho ngày học. Đau lưng kèm tê yếu chân hoặc tiểu tiện, đại tiện không tự chủ cần đi cấp cứu ngay.

  • Đau cổ vai gáy ở học sinh

    Đau cổ vai gáy ở học sinh phần lớn là đau cơ do cúi đầu học, nhìn điện thoại lâu, đeo cặp nặng hoặc ngủ sai tư thế, và thường đỡ sau vài ngày đến vài tuần khi con vận động cổ nhẹ nhàng, chườm ấm và sửa thói quen. Nên đi khám nếu đau quá vài tuần không đỡ, uống thuốc giảm đau thông thường không đỡ, hoặc kèm tê bì, yếu tay. Đi cấp cứu ngay nếu đau cổ sau ngã, tai nạn, va chạm mạnh, hoặc cổ cứng kèm sốt, đau đầu dữ dội, nôn.

  • Tư thế dùng máy tính, điện thoại

    Khi dùng máy tính, ngồi sát vào ghế có tựa lưng, hai bàn chân đặt phẳng trên sàn, hông ngang hoặc cao hơn gối một chút, màn hình cách mắt khoảng một sải tay với mép trên ngang hoặc thấp hơn tầm mắt một chút, bàn phím ngang khuỷu tay để cẳng tay song song mặt sàn. Dùng điện thoại thì giơ máy lên gần tầm mắt thay vì cúi gập cổ, giữ cách mắt khoảng 30 cm trở lên. Dù ngồi đúng, cứ 20 phút nhìn xa 20 giây và mỗi giờ đứng dậy đi lại vài phút. Đi cấp cứu ngay nếu đau cổ, đau lưng kèm yếu, tê tay chân hoặc rối loạn tiểu tiện, đại tiện.

Chủ đề khác