Trẻ sốt cao mê sảng, nói linh tinh, hoảng hốt: khi nào là cấp cứu
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi
Trả lời nhanh
Một số trẻ khi sốt cao có lúc nói mê, nói linh tinh, hoảng sợ hoặc nói nhìn thấy những thứ không có thật (mê sảng do sốt); thường chỉ kéo dài vài phút và hết khi con được gọi tỉnh hẳn hoặc khi hạ sốt. Nhưng ở nhà bố mẹ không phân biệt chắc được với viêm não, viêm màng não. Gọi 115 hoặc 113 hay đưa con đi cấp cứu ngay nếu con không tỉnh hẳn khi gọi, vẫn lú lẫn hoặc không nhận ra bố mẹ, co giật, cổ cứng, đau đầu dữ dội, yếu tay chân, hoặc nổi chấm đỏ tím trên da. Kể cả khi con đã tỉnh táo trở lại, nên cho con đi khám trong ngày.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con khó đánh thức, gọi không tỉnh hẳn, lơ mơ hoặc li bì.
- Con vẫn lú lẫn, nói lẫn, không nhận ra bố mẹ, hoặc kích động, la hét không dỗ được, dù đã được đánh thức hẳn và đã qua vài phút.
- Con co giật, dù chỉ một lần.
- Con kêu đau đầu dữ dội, cổ cứng, sợ ánh sáng, nôn nhiều.
- Con đột ngột yếu hoặc không cử động được tay, chân, méo miệng, nói khó, đi loạng choạng.
- Trên da có chấm hoặc mảng đỏ tím không mất đi khi ấn một chiếc cốc thủy tinh lên.
- Con đang bị tay chân miệng mà hốt hoảng, giật mình chới với, run tay chân.
- Con vừa ở ngoài nắng nóng hoặc vận động mạnh, người rất nóng, da khô đỏ, lú lẫn: có thể là sốc nhiệt.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con vừa có một lúc nói linh tinh, hoảng hốt khi sốt cao nhưng đã tỉnh táo hoàn toàn, nhận ra bố mẹ: vẫn đi khám ngay trong ngày, nhất là lần đầu.
- Con mê sảng nhiều lần trong cùng một đợt sốt.
- Con sốt sau khi đi rừng, ngủ rẫy, ở vùng biên giới hay từ nước có sốt rét về: đi khám trong ngày và xin xét nghiệm sốt rét.
- Sốt cao liên tục từ 2 ngày trở lên, nhất là vào mùa sốt xuất huyết (tháng 6 đến tháng 11 ở miền Bắc, quanh năm ở miền Nam).
- Sốt kéo dài quá 3 ngày, hoặc đã hạ rồi lại sốt lại.
Mê sảng do sốt là thế nào
Khi sốt lên cao, nhất là lúc con đang ngủ hoặc vừa thức dậy, một số trẻ nói những câu không đầu không cuối, gọi tên người không có ở đó, sợ hãi, khóc thét, nói nhìn thấy con vật trên tường hay thấy đồ vật to nhỏ khác thường. Con có thể không nhận ra bố mẹ trong chốc lát.
Ở trẻ khỏe mạnh, những cơn như vậy thường ngắn, chỉ vài phút, và hết khi con được gọi tỉnh hẳn hoặc khi nhiệt độ giảm. Sau đó con nói chuyện bình thường, có khi không nhớ gì. Dù vậy, chỉ bác sĩ khám mới khẳng định được đó là mê sảng do sốt chứ không phải bệnh ở não.
Phân biệt với viêm não, viêm màng não
Viêm não và viêm màng não cũng bắt đầu bằng sốt, đau đầu, rồi con lú lẫn, thay đổi hành vi, buồn ngủ nhiều. Điều khác là tình trạng này không hết khi con đã được gọi tỉnh hay khi đã hạ sốt, và hay kèm co giật, cổ cứng, nôn, yếu tay chân, nói khó, hoặc ban đỏ tím. Ở Việt Nam còn có viêm não Nhật Bản vào mùa hè và biến chứng thần kinh của tay chân miệng ở trẻ nhỏ.
Vì vậy nguyên tắc là: con lú lẫn kéo dài, không tỉnh hẳn, hoặc có bất kỳ dấu hiệu nào ở trên thì gọi 115 hoặc 113 hay đưa đi cấp cứu ngay, không chờ hạ sốt rồi mới xem.
Phân biệt với co giật và hoảng sợ ban đêm
- Co giật do sốt: con mất ý thức, mắt trợn hoặc nhìn một chỗ, người cứng rồi giật tay chân, gọi không đáp. Khi mê sảng, con vẫn cử động, nói, nhìn quanh, chỉ là nói không đúng.
- Hoảng sợ ban đêm: hay gặp ở trẻ 3–8 tuổi, con la hét, ngồi bật dậy lúc đầu đêm dù không sốt, rồi ngủ lại, sáng không nhớ. Nếu chuyện này chỉ xảy ra khi con sốt, hãy kể với bác sĩ.
- Giật mình chới với trong tay chân miệng: con đang ngủ bỗng giật nảy người, hai tay vung lên, có khi hốt hoảng. Nếu con có loét miệng hoặc phỏng nước ở tay chân, đây là dấu hiệu nặng cần đến bệnh viện ngay.
Làm gì khi con đang mê sảng
- Giữ bình tĩnh, bật đèn, gọi tên con, nói chậm và nhẹ nhàng; ôm con nếu con chịu. Không lắc mạnh, không quát.
- Giữ con an toàn: dẹp vật cứng, sắc; không để con đứng một mình trên giường cao hay chạy ra cửa.
- Nhìn đồng hồ để biết cơn kéo dài bao lâu; nếu được, nhờ người khác quay video.
- Khi con đã tỉnh hẳn và nuốt được, mới cho uống nước và dùng thuốc hạ sốt. Không đổ thuốc hay nước vào miệng khi con chưa tỉnh vì dễ sặc.
- Đo lại nhiệt độ, nhìn da con xem có chấm đỏ tím không, hỏi con có đau đầu, đau cổ không.
- Nếu sau vài phút con vẫn không nhận ra bố mẹ, hoặc có dấu hiệu cấp cứu, gọi 115 hoặc 113 ngay.
Bác sĩ sẽ làm gì
Bác sĩ hỏi kỹ con đã nói, làm gì và trong bao lâu, sau đó khám thần kinh, cổ, da, tai họng. Phần lớn trẻ chỉ cần tìm nguyên nhân gây sốt như mọi lần. Nếu nghi viêm não hay viêm màng não, con được nhập viện, xét nghiệm máu và có thể chọc dò dịch tủy sống để chẩn đoán và điều trị sớm.
Chăm sóc con tại nhà
- Ở cạnh con nhiều hơn khi con sốt cao, nhất là ban đêm; cho con ngủ ở chỗ bố mẹ nhìn thấy.
- Cho con mặc thoáng, phòng mát, uống nhiều nước; không ủ ấm, không lau bằng nước lạnh, nước đá hay cồn.
- Nếu con khó chịu vì sốt, dùng paracetamol 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách nhau ít nhất 4–6 giờ, không quá 4 lần trong 24 giờ; tính theo cân nặng, không theo tuổi.
- Không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi; khi chưa loại trừ sốt xuất huyết, không dùng ibuprofen.
- Ghi lại giờ, con đã nói gì, làm gì, kéo dài bao lâu và nhiệt độ lúc đó để kể với bác sĩ.
- Không cho con dùng thuốc an thần, thuốc ngủ hay thuốc chống nôn khi bác sĩ chưa kê.
Hiểu lầm thường gặp
- Con nói linh tinh khi sốt là bị ma nhập, bị vía, phải cúng hay gọi hồn.
- Mê sảng là do sốt cao hoặc do bệnh ảnh hưởng đến não. Việc cần làm là theo dõi các dấu hiệu nặng và đưa con đi khám, không chờ làm lễ.
- Mê sảng do sốt thì cứ hạ sốt là xong, không cần đi khám.
- Ở nhà không phân biệt chắc được mê sảng do sốt với viêm não, viêm màng não. Con cần được bác sĩ khám, ngay lập tức nếu con không tỉnh hẳn.
- Bấm nhân trung, cạo gió, đổ nước lạnh cho con tỉnh lại.
- Những cách này không giúp con và có thể làm con hoảng hơn, sặc nước hoặc trầy da. Gọi tên con nhẹ nhàng, giữ con an toàn và đưa đi khám.
Bố mẹ hay hỏi
+Trẻ sốt cao nói mê có nguy hiểm không?
Nếu chỉ vài phút và con tỉnh táo hoàn toàn sau đó, thường không nguy hiểm, nhưng vẫn nên cho con đi khám trong ngày. Nếu con không tỉnh hẳn, vẫn lú lẫn hoặc kèm co giật, cổ cứng, đau đầu dữ dội thì gọi 115 hoặc 113 ngay.
+Sốt bao nhiêu độ thì trẻ bị mê sảng?
Không có mốc cố định; mê sảng hay gặp khi sốt cao. Điều quan trọng hơn con số là con có tỉnh lại hoàn toàn không.
+Con sốt, hoảng hốt, khóc thét lúc ngủ là bị gì?
Có thể là mê sảng do sốt hoặc giấc mơ đáng sợ. Nếu con đang bị tay chân miệng hoặc có loét miệng, phỏng nước tay chân, hốt hoảng và giật mình chới với là dấu hiệu nặng, cần đến bệnh viện ngay.
+Sau khi mê sảng con có bị ảnh hưởng não không?
Mê sảng ngắn do sốt không làm tổn thương não. Điều cần lo là nguyên nhân gây sốt, nên hãy cho con đi khám.
+Có nên đánh thức con dậy khi con đang nói mê không?
Có, hãy gọi con tỉnh hẳn để xem con có nhận ra bố mẹ, trả lời đúng không. Nếu con khó đánh thức hoặc vẫn lú lẫn, gọi 115 hoặc 113 ngay.
Nguồn tham khảo
- High temperature (fever) in children — NHS (Anh)
- Encephalitis — NHS (Anh)
- Meningitis — NHS (Anh)
- Fever (Symptom Checker) — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Con bị sốt
Trẻ được coi là sốt khi nhiệt độ từ 38°C trở lên. Phần lớn cơn sốt ở trẻ do virus và tự hết sau 2–3 ngày; điều quan trọng là theo dõi xem con có tỉnh táo, ăn uống và đi tiểu được không, chứ không chỉ nhìn con số trên nhiệt kế. Trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C, hoặc trẻ ở bất kỳ tuổi nào sốt kèm li bì, khó thở, co giật hay nổi chấm đỏ trên da, cần đi khám ngay.
- Viêm màng não
Viêm màng não là tình trạng nhiễm trùng lớp màng bọc não và tủy sống, do virus hoặc vi khuẩn. Dấu hiệu hay gặp là sốt, đau đầu dữ dội, nôn, cổ cứng, sợ ánh sáng, li bì khó đánh thức; trẻ nhỏ thường chỉ bỏ bú, quấy khóc thét, thóp phồng hoặc mềm nhũn. Nếu con có những dấu hiệu này, hoặc nổi chấm đỏ tím không mất màu khi ấn cốc thủy tinh lên, gọi 115 hoặc 113 hay đưa con đi cấp cứu ngay, không chờ đủ mọi triệu chứng. Viêm màng não do vi khuẩn có thể nặng lên trong vài giờ.
- Viêm não Nhật Bản
Viêm não Nhật Bản là bệnh do virus lây qua muỗi đốt, gặp nhiều ở trẻ dưới 15 tuổi, ở Việt Nam hay tăng vào mùa hè. Phần lớn người nhiễm không có triệu chứng, nhưng khi virus vào não, con sốt cao đột ngột, đau đầu, nôn, rồi li bì, co giật, có thể hôn mê; bệnh có thể gây tử vong hoặc để lại di chứng lâu dài. Con sốt kèm li bì, co giật, nói lẫn hay yếu liệt tay chân thì gọi 115 hoặc 113 hay đưa đi cấp cứu ngay. Cách phòng tốt nhất là tiêm đủ 3 mũi vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng từ khi con 1 tuổi.
- Sốt co giật
Sốt co giật hay gặp ở trẻ từ 6 tháng đến 5 tuổi, thường xảy ra trong ngày đầu của cơn sốt và phần lớn tự dừng trong vòng 1–2 phút. Khi con co giật, đặt con nằm nghiêng ở chỗ an toàn, không cho gì vào miệng, không giữ chặt tay chân, và bấm giờ. Gọi 115 hoặc 113 nếu cơn giật kéo dài quá 5 phút, con khó thở, tím tái, hoặc không tỉnh lại sau cơn. Lần đầu con bị sốt co giật luôn cần đưa đi khám ngay để bác sĩ tìm nguyên nhân gây sốt.
- Tay chân miệng
Tay chân miệng do virus đường ruột gây ra, hay gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, với sốt, loét miệng và phỏng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông, gối. Phần lớn trẻ tự khỏi sau 7–10 ngày, nhưng một số trẻ chuyển nặng rất nhanh, thường trong 3–5 ngày đầu. Đưa con đi viện ngay nếu con giật mình chới với, sốt cao từ 39°C khó hạ hoặc sốt quá 2 ngày, nôn nhiều, li bì, quấy khóc liên tục, đi loạng choạng, run chân tay hay thở bất thường.
- Say nắng, sốc nhiệt ở trẻ
Khi trẻ ở lâu ngoài nắng hoặc vận động mạnh lúc trời nóng, con có thể bị kiệt sức do nóng: mệt, đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, vã mồ hôi, da tái, chuột rút. Đưa con vào chỗ mát, cởi bớt quần áo, làm mát bằng khăn ướt và quạt, cho uống nước hoặc oresol từng ngụm; con thường đỡ trong 30 phút. Sốc nhiệt là cấp cứu: con lơ mơ, nói lẫn lộn, co giật, ngất, người nóng ran, nhiệt độ từ 40°C, hoặc không đỡ sau 30 phút làm mát. Gọi 115 hoặc 113 ngay và tiếp tục làm mát con trong lúc chờ.
Chủ đề khác