Trẻ đỏ hai má như bị tát (bệnh thứ năm): có nguy hiểm không, có lây không
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi
Trả lời nhanh
Hai má đỏ rực như vừa bị tát, sau vài ngày nổi ban dạng lưới ở thân mình, tay chân, thường là bệnh thứ năm (ban đỏ nhiễm khuẩn) do virus parvovirus B19. Bệnh thường nhẹ, tự khỏi, ban mờ dần trong 1–3 tuần, và khi ban đã mọc thì con không còn lây, vẫn đi học được. Cần báo bác sĩ sớm nếu con có bệnh máu như tan máu bẩm sinh (thalassemia), hồng cầu hình liềm hoặc suy giảm miễn dịch, và người mang thai từng tiếp xúc với con cũng nên báo bác sĩ sản. Con rất xanh xao, khó thở, mệt lả hay ngất thì gọi 115 hoặc 113.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con rất xanh xao, da nhợt hẳn đi, khó thở, mệt lả hoặc ngất: có thể thiếu máu nặng, gọi 115 hoặc 113.
- Trên da có chấm hoặc mảng đỏ tím không mất đi khi ấn một chiếc cốc thủy tinh lên.
- Con li bì, khó đánh thức, co giật, hoặc thở nhanh, rút lõm lồng ngực.
- Con dưới 3 tháng tuổi có nhiệt độ từ 38°C trở lên.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con có bệnh tan máu bẩm sinh (thalassemia), hồng cầu hình liềm, thiếu máu tan máu khác, đang điều trị ung thư hay bệnh làm suy giảm miễn dịch, và bắt đầu nổi ban hoặc tiếp xúc với trẻ bị bệnh: báo bác sĩ ngay trong ngày.
- Người trong nhà đang mang thai đã tiếp xúc với con: báo bác sĩ sản sớm để được tư vấn, có thể xét nghiệm máu.
- Ban kèm sốt cao, ho, đỏ mắt, chảy mũi, hoặc nổi hạch sau tai: đi khám để phân biệt với sởi, rubella.
- Sốt cao liên tục từ 2 ngày, nhất là vào mùa sốt xuất huyết, hoặc sốt kéo dài quá 3 ngày.
- Con sưng đau khớp, hoặc trông xanh xao dần, mệt hơn thay vì đỡ dần.
Bệnh thứ năm là gì
Bệnh thứ năm, còn gọi là ban đỏ nhiễm khuẩn, do virus parvovirus B19 gây ra, hay gặp ở trẻ mầm non và tiểu học. Tên gọi xuất phát từ việc nó đứng thứ năm trong danh sách các bệnh phát ban thường gặp ở trẻ ngày xưa. Virus lây qua giọt bắn khi ho, hắt hơi và qua tay chạm vào đồ vật có virus; dấu hiệu xuất hiện khoảng 4–14 ngày sau khi bị lây.
Nhiều trẻ chỉ bị rất nhẹ hoặc không có dấu hiệu gì. Sau khi khỏi, con có miễn dịch và thường không bị lại.
Diễn tiến thường gặp
- Vài ngày đầu con hơi mệt, sốt nhẹ, sổ mũi, đau họng, đau đầu, đau mỏi người, trông như cảm thường.
- Sau đó hai má đỏ rực như bị tát, ranh giới khá rõ. Trên da màu sẫm, vết đỏ khó nhận ra hơn.
- Vài ngày sau có thể nổi ban đỏ dạng lưới, hơi gồ, ở ngực, lưng, tay chân, có khi lan đến lòng bàn chân; ban có thể hơi ngứa.
- Ban mờ dần trong khoảng 1–3 tuần, có thể đậm lên lại trong vài tuần khi con nóng người như tắm nước ấm, chạy nhảy, hay căng thẳng; đó không phải là bệnh nặng lên.
- Trẻ hiếm khi đau khớp; người lớn bị bệnh này hay đau, cứng khớp hơn.
Ai cần cẩn thận hơn
Virus có thể làm số hồng cầu giảm xuống một thời gian. Trẻ khỏe mạnh thường không nhận ra điều này, nhưng trẻ có bệnh máu như tan máu bẩm sinh (thalassemia, khá phổ biến ở Việt Nam), hồng cầu hình liềm hay thiếu máu tan máu khác có thể bị thiếu máu nặng, cần nhập viện, đôi khi phải truyền máu. Trẻ suy giảm miễn dịch, đang điều trị bệnh bạch cầu hay ung thư cũng có nguy cơ biến chứng cao hơn. Những trẻ này cần báo bác sĩ ngay khi bắt đầu nổi ban hoặc biết mình đã tiếp xúc với người bệnh.
Phần lớn người mang thai bị lây không sao. Hiếm khi, nhiễm virus trong thai kỳ, nhất là những tháng đầu, gây thiếu máu nặng cho thai hoặc sảy thai. Vì vậy mẹ bầu đã tiếp xúc với trẻ bị bệnh nên báo bác sĩ sản; xét nghiệm máu có thể cho biết mẹ đã có miễn dịch từ trước hay chưa. Gia đình có con bị bệnh nên báo cho những người mang thai đã gặp con.
Phân biệt với những bệnh phát ban khác
Sởi thường sốt cao, ho, chảy mũi, đỏ mắt vài ngày rồi mới nổi ban từ sau tai, mặt lan xuống người; rubella có ban hồng nhạt kèm nổi hạch sau tai, sau gáy. Hai bệnh này phòng được bằng vắc xin và cần được bác sĩ xem. Ở Việt Nam, sốt cao kèm phát ban còn có thể là sốt xuất huyết, sốt phát ban do virus khác hoặc tay chân miệng.
Bệnh thứ năm thường được bác sĩ nhận ra qua hai má đỏ đặc trưng và ban dạng lưới; khi cần, có thể xét nghiệm máu. Không có thuốc kháng virus hay kháng sinh nào cần dùng cho bệnh này ở trẻ khỏe mạnh.
Có lây không, có phải nghỉ học không
Con lây nhiều nhất trong những ngày đầu trông như cảm, trước khi má đỏ lên, nên thường không ai biết lúc đó con đang lây. Khi ban đã mọc, con không còn lây nữa, không cần nghỉ học vì ban; nếu con còn sốt hay mệt thì cho nghỉ đến khi khỏe. Báo cho cô giáo biết để nhà trường nhắc những giáo viên, phụ huynh đang mang thai.
Rửa tay bằng xà phòng thường xuyên, che miệng khi ho hắt hơi, vứt khăn giấy đã dùng và lau sạch bề mặt hay chạm giúp hạn chế lây trong nhà và trong lớp. Hiện không có vắc xin phòng bệnh này.
Chăm sóc con tại nhà
- Cho con nghỉ ngơi, uống nhiều nước hơn bình thường; trẻ còn bú tiếp tục bú như thường.
- Nếu con sốt hay đau mỏi và khó chịu, dùng paracetamol 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách ít nhất 4–6 giờ, không quá 4 lần trong 24 giờ.
- Không dùng ibuprofen khi chưa loại trừ sốt xuất huyết, và không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi.
- Ban ngứa: mặc đồ cotton mềm, thoáng, tắm nước ấm vừa, không chà xát; ban đậm lên khi con nóng người là bình thường.
- Rửa tay cho cả nhà bằng xà phòng, để con tránh tiếp xúc gần với người mang thai và trẻ có bệnh máu trong những ngày đầu.
- Theo dõi màu da, nhịp thở, mức độ mệt của con; con xanh xao, khó thở, mệt lả thì đi cấp cứu.
Hiểu lầm thường gặp
- Má con đỏ như bị tát là do bị ai đánh hoặc dị ứng.
- Hai má đỏ rực đối xứng sau vài ngày như cảm, rồi ban dạng lưới ở tay chân, là dấu hiệu điển hình của bệnh thứ năm do virus. Nếu không chắc, hãy cho bác sĩ xem.
- Đang nổi ban thì phải cách ly, không được đi học.
- Khi ban đã mọc, con không còn lây. Con đi học lại được khi hết sốt và đủ khỏe, dù ban vẫn còn.
- Phát ban thì phải kiêng gió, kiêng tắm.
- Tắm nhanh bằng nước ấm vừa trong phòng kín gió giúp con sạch và dễ chịu. Ban có thể đậm lên một lúc khi con nóng người, rồi lại nhạt đi.
- Ban đậm lại sau vài tuần là bệnh tái phát, phải uống thuốc.
- Ban của bệnh thứ năm có thể hiện lại nhiều lần trong vài tuần khi con nóng, chạy nhảy, căng thẳng. Đó không phải bệnh nặng lên và không cần thuốc.
Bố mẹ hay hỏi
+Bệnh thứ năm có lây không?
Có, qua giọt bắn khi ho, hắt hơi, nhưng chủ yếu trong những ngày trước khi ban mọc. Khi ban đã mọc, con không còn lây nữa.
+Trẻ đỏ hai má có phải đi khám không?
Trẻ khỏe mạnh, vẫn chơi, ăn uống được thường có thể chăm ở nhà. Nên đi khám nếu con có bệnh máu hay suy giảm miễn dịch, sốt cao, ban kèm ho, đỏ mắt, hoặc bố mẹ không chắc đó là bệnh gì.
+Ban đỏ của bệnh thứ năm bao lâu thì hết?
Thường mờ dần trong 1–3 tuần, có khi lâu hơn và đậm lên lại khi con nóng người. Con không cần bôi thuốc gì cho ban.
+Mẹ đang mang thai mà con bị bệnh thứ năm thì sao?
Phần lớn thai kỳ không bị ảnh hưởng, nhiều người đã có miễn dịch từ trước. Mẹ nên báo bác sĩ sản sớm; bác sĩ có thể cho xét nghiệm máu và theo dõi thai.
+Con bị thalassemia mà nổi ban má đỏ thì làm gì?
Báo bác sĩ điều trị của con ngay trong ngày, vì virus có thể làm thiếu máu nặng lên nhanh. Con xanh xao hơn, khó thở, mệt lả thì đi cấp cứu.
Nguồn tham khảo
- Slapped cheek syndrome — NHS (Anh)
- Fifth Disease (Parvovirus B19): What Parents Need to Know — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Trẻ sốt phát ban
Sốt phát ban hay gặp ở trẻ 6 tháng đến 2 tuổi, thường do virus herpes 6 hoặc 7: con sốt cao đột ngột, thường 3–5 ngày, nhưng vẫn khá tỉnh, rồi khi hết sốt thì nổi ban hồng nhỏ ở ngực, lưng, bụng, không ngứa, tự bay sau 1–2 ngày. Bệnh tự khỏi, chỉ cần hạ sốt bằng paracetamol và cho uống đủ nước. Trẻ dưới 3 tháng sốt từ 38°C, trẻ co giật, li bì, hoặc có ban tím đỏ ấn không mất màu cần đi cấp cứu ngay; ban kèm sốt mà chưa được khám nên đi khám trong ngày để loại trừ sởi và sốt xuất huyết.
- Bệnh sởi ở trẻ
Sởi do virus gây ra, lây rất mạnh qua không khí. Bệnh bắt đầu bằng sốt cao, ho, chảy mũi, mắt đỏ chảy nước; sau 3–4 ngày sốt, ban đỏ mọc từ sau tai, mặt rồi lan xuống thân và chân. Phần lớn trẻ khỏi sau khoảng 10 ngày, nhưng trẻ dưới 5 tuổi, nhất là dưới 1 tuổi, và trẻ suy dinh dưỡng dễ bị viêm phổi, viêm tai, tiêu chảy, tổn thương mắt. Đưa con đến bệnh viện ngay nếu con thở nhanh, khó thở, li bì, co giật, không uống được, hoặc ban đã bay mà vẫn sốt cao.
- Rubella
Rubella (bệnh Ru-bê-ôn) là bệnh do virus, ở trẻ thường nhẹ: sốt nhẹ, nổi hạch sau tai, sau gáy và ban hồng mọc từ mặt rồi lan xuống người, thường tự khỏi trong khoảng một tuần. Điều đáng lo nhất là con có thể lây cho người đang mang thai, vì rubella trong những tháng đầu thai kỳ có thể gây sảy thai hoặc dị tật nặng cho thai nhi. Bệnh lây từ khoảng 1 tuần trước khi nổi ban đến vài ngày sau, nên con cần nghỉ học và tránh xa người mang thai. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con co giật, li bì, đau đầu dữ dội, cổ cứng, hoặc nổi chấm đỏ tím không mất màu khi ấn cốc thủy tinh lên.
- Trẻ bị thalassemia
Thalassemia (tan máu bẩm sinh) là bệnh di truyền làm cơ thể tạo ra huyết sắc tố không bình thường, nên con bị thiếu máu kéo dài. Thể nặng thường lộ ra từ vài tháng tuổi và cần truyền máu định kỳ cùng thuốc thải sắt suốt đời; người chỉ mang gen thường khỏe mạnh, có khi chỉ thiếu máu nhẹ và không cần điều trị. Đừng tự cho con uống sắt khi thấy con xanh xao: phải xét nghiệm trước, vì trẻ bị thalassemia dễ bị thừa sắt. Nếu con khó thở, li bì, tim đập rất nhanh, hoặc da và mắt vàng đậm kèm nước tiểu sẫm màu, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.
- Con bị sốt
Trẻ được coi là sốt khi nhiệt độ từ 38°C trở lên. Phần lớn cơn sốt ở trẻ do virus và tự hết sau 2–3 ngày; điều quan trọng là theo dõi xem con có tỉnh táo, ăn uống và đi tiểu được không, chứ không chỉ nhìn con số trên nhiệt kế. Trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C, hoặc trẻ ở bất kỳ tuổi nào sốt kèm li bì, khó thở, co giật hay nổi chấm đỏ trên da, cần đi khám ngay.
- Sốt xuất huyết
Sốt xuất huyết thường bắt đầu bằng sốt cao đột ngột 2–7 ngày, kèm đau đầu, đau người, mệt. Giai đoạn nguy hiểm nhất là từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7, thường đúng lúc con bắt đầu hạ sốt, nên hết sốt chưa có nghĩa là đã khỏi. Chỉ dùng paracetamol để hạ sốt, không dùng ibuprofen hay aspirin. Đưa con đến bệnh viện ngay nếu con li bì hoặc vật vã, đau bụng, nôn nhiều, chảy máu cam, chảy máu chân răng, tay chân lạnh, hoặc đi tiểu ít.
Chủ đề khác