Sốt và bệnh truyền nhiễm

Bệnh rubella ở trẻ: dấu hiệu, cách chăm con và bảo vệ người mang thai

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổi

Trả lời nhanh

Rubella (bệnh Ru-bê-ôn) là bệnh do virus, ở trẻ thường nhẹ: sốt nhẹ, nổi hạch sau tai, sau gáy và ban hồng mọc từ mặt rồi lan xuống người, thường tự khỏi trong khoảng một tuần. Điều đáng lo nhất là con có thể lây cho người đang mang thai, vì rubella trong những tháng đầu thai kỳ có thể gây sảy thai hoặc dị tật nặng cho thai nhi. Bệnh lây từ khoảng 1 tuần trước khi nổi ban đến vài ngày sau, nên con cần nghỉ học và tránh xa người mang thai. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con co giật, li bì, đau đầu dữ dội, cổ cứng, hoặc nổi chấm đỏ tím không mất màu khi ấn cốc thủy tinh lên.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con co giật, hoặc li bì, gọi hỏi khó đánh thức, lơ mơ, nói lẫn.
  • Con đau đầu dữ dội, cổ cứng, sợ ánh sáng, nôn nhiều.
  • Trên da có chấm hoặc mảng đỏ tím không mất màu khi ấn cạnh cốc thủy tinh lên, hoặc con chảy máu cam, chảy máu chân răng khó cầm.
  • Con thở nhanh, khó thở, môi hoặc da tím tái.
  • Con nôn tất cả, không uống được, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
  • Con dưới 3 tháng tuổi có nhiệt độ từ 38°C trở lên.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con nổi ban kèm sốt, nổi hạch sau tai hay sau gáy: gọi điện cho cơ sở y tế trước khi đến, để con không phải ngồi chờ cạnh người mang thai.
  • Trong nhà hoặc quanh con có người đang mang thai đã tiếp xúc với con: người đó cần báo ngay cho bác sĩ sản khoa, kể cả khi chưa có triệu chứng.
  • Con sốt cao, ho nhiều, mắt đỏ, chảy nước mũi rồi mới nổi ban: có thể là sởi, cần bác sĩ khám.
  • Sốt kéo dài quá 3 ngày, hoặc đã hạ rồi lại sốt lại.
  • Con đau, sưng khớp ngón tay, cổ tay, đầu gối kéo dài.
  • Con chưa tiêm mũi sởi-rubella lúc 18 tháng, hoặc bố mẹ không nhớ con đã tiêm chưa: mang sổ đến trạm y tế.

Rubella là bệnh gì, lây thế nào

Rubella do virus gây ra, có khi được gọi là sởi Đức, nhưng là một bệnh khác với sởi. Virus lây qua những giọt nhỏ khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện, và qua dùng chung cốc, thìa, khăn.

Từ lúc nhiễm đến lúc nổi ban mất khoảng 2 đến 3 tuần. Người bệnh đã lây được từ khoảng 1 tuần trước khi nổi ban, nên nhiều khi cả lớp đã tiếp xúc trước khi ai biết con bị bệnh. Có trẻ bị rubella mà không hề nổi ban, nhưng vẫn lây cho người khác.

Dấu hiệu của rubella

  • Ban màu hồng hoặc đỏ, nốt nhỏ, mọc ở mặt hoặc sau tai trước, rồi lan xuống cổ và người. Ban thường nhạt và bay trong vài ngày. Ở trẻ da sẫm, ban khó thấy hơn nhưng sờ thấy hơi ráp.
  • Hạch sưng ở sau tai, sau gáy hoặc ở cổ, sờ thấy như những hạt đậu nhỏ.
  • Sốt thường nhẹ, kèm hắt hơi, sổ mũi, đau họng, ho nhẹ, đau đầu, mắt đỏ.
  • Trẻ lớn và tuổi teen, nhất là các bạn gái, có thể đau khớp ngón tay, cổ tay, đầu gối.
  • Trẻ đã tiêm đủ vắc xin có thành phần rubella rất ít khi mắc bệnh.

Phân biệt với sởi và các bệnh sốt phát ban khác

Sởi thường sốt cao hơn, ho nhiều, chảy nước mũi, mắt đỏ chảy nước mắt vài ngày rồi mới nổi ban, và con mệt hơn hẳn. Rubella thường nhẹ, sốt ít, hạch sau tai rõ, ban nhạt và nhanh bay. Sốt phát ban do các virus khác cũng hay nổi ban sau khi hạ sốt.

Chỉ nhìn ban thì khó chắc chắn. Khi có dịch, hoặc khi trong nhà có người mang thai, bác sĩ có thể cho xét nghiệm máu để biết con có bị rubella không. Kết quả này quan trọng với người mang thai đã tiếp xúc với con.

Vì sao rubella nguy hiểm với người mang thai

Nếu người mẹ mắc rubella khi đang mang thai, nhất là trong những tháng đầu, virus có thể gây sảy thai hoặc khiến em bé sinh ra có tổn thương ở mắt, tai, tim hoặc não. Nguy cơ cao nhất khi mẹ mắc bệnh sớm trong thai kỳ.

Vì thế, khi con bị rubella, bố mẹ báo cho người thân, cô giáo, hàng xóm đang mang thai biết để họ hỏi bác sĩ. Người mang thai có ban mới, hoặc vừa tiếp xúc gần với người bị rubella, cần liên hệ bác sĩ sản khoa ngay.

Phòng rubella bằng vắc xin

  • Tiêm chủng mở rộng tiêm miễn phí vắc xin sởi-rubella khi con đủ 18 tháng tuổi; nếu lỡ thì tiêm ngay khi có thể. Trước đó, lúc 9 tháng, con được tiêm mũi sởi.
  • Ở cơ sở tiêm dịch vụ có vắc xin sởi-quai bị-rubella, thường tiêm từ 12 tháng tuổi và cần 2 mũi. Các mũi có thành phần sởi phải cách nhau ít nhất 1 tháng; mang sổ tiêm để bác sĩ sắp lịch.
  • Con gái tuổi teen và phụ nữ định có thai mà chưa tiêm hoặc không rõ đã tiêm: nên tiêm trước khi có thai ít nhất 1 tháng. Không tiêm vắc xin này khi đang mang thai.
  • Tiêm cho con cũng là bảo vệ những người không tiêm được, như em bé dưới 9 tháng và người mang thai trong nhà.

Chăm sóc con tại nhà

  • Cho con nghỉ ngơi, uống nhiều nước hơn bình thường; trẻ còn bú thì cho bú nhiều lần hơn.
  • Nếu con sốt và khó chịu, dùng paracetamol 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách ít nhất 4–6 giờ, không quá 4 lần trong 24 giờ. Không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi.
  • Cho con nghỉ học, ở nhà ít nhất 7 ngày kể từ khi nổi ban, và báo cho nhà trường biết.
  • Giữ con tránh xa người đang mang thai trong suốt thời gian này.
  • Rửa tay bằng xà phòng thường xuyên, che miệng khi ho, hắt hơi; không dùng chung cốc, thìa, khăn, chăn gối.
  • Ban không cần bôi thuốc. Con vẫn tắm được bằng nước ấm, lau khô nhanh.
  • Ghi lại ngày nổi ban và những ai đã tiếp xúc gần với con trong tuần trước đó.

Hiểu lầm thường gặp

Bị sốt phát ban phải kiêng gió, kiêng nước, không được tắm.
Kiêng tắm làm con khó chịu và bẩn da hơn. Con vẫn tắm được bằng nước ấm ở chỗ kín gió, lau khô ngay.
Rubella nhẹ nên không cần tiêm phòng.
Bệnh thường nhẹ ở trẻ, nhưng con có thể lây cho người mang thai, gây sảy thai hoặc dị tật thai nhi. Vắc xin bảo vệ cả con lẫn những người xung quanh.
Hết ban là hết lây, cho con đi học ngay.
Con vẫn có thể lây vài ngày sau khi nổi ban. Hãy cho con ở nhà ít nhất 7 ngày kể từ khi nổi ban.
Ban mọc phải để mọc hết, uống thuốc hạ sốt sẽ làm ban bị chặn lại.
Thuốc hạ sốt không làm ban mọc kém đi hay bệnh nặng hơn. Dùng paracetamol khi con sốt khó chịu là an toàn nếu đúng liều.

Bố mẹ hay hỏi

+Trẻ bị rubella bao lâu thì khỏi?

Phần lớn trẻ khỏi trong khoảng một tuần. Ban thường bay sau vài ngày, hạch sau tai có thể còn sờ thấy lâu hơn một chút.

+Trẻ bị rubella nghỉ học bao lâu?

Con nên ở nhà ít nhất 7 ngày kể từ khi nổi ban, và tránh xa người đang mang thai trong thời gian đó.

+Con bị rubella, mẹ đang mang bầu phải làm sao?

Mẹ báo ngay cho bác sĩ sản khoa, kể cả khi chưa có triệu chứng. Bác sĩ sẽ hỏi tiền sử tiêm chủng của mẹ và có thể cho xét nghiệm máu.

+Rubella có mắc lại không?

Rất hiếm. Người đã mắc rubella hoặc đã tiêm đủ vắc xin có thành phần rubella rất ít khi mắc lại.

+Trẻ bị rubella có cần uống kháng sinh không?

Không. Rubella do virus, kháng sinh không có tác dụng. Con chỉ cần nghỉ ngơi, uống đủ nước và hạ sốt khi cần.

+Con đã tiêm mũi sởi lúc 9 tháng thì có phòng được rubella không?

Chưa. Mũi 9 tháng chỉ phòng sởi. Con cần mũi sởi-rubella lúc 18 tháng trong tiêm chủng mở rộng, hoặc vắc xin sởi-quai bị-rubella dịch vụ.

Nguồn tham khảo

  1. Rubella (german measles) — NHS (Anh)
  2. Thông tư 52/2025/TT-BYT: danh mục bệnh, đối tượng và lịch tiêm chủng trong Chương trình tiêm chủng mở rộng — Bộ Y tế – Tiêm chủng mở rộng
  3. 14 Diseases You Almost Forgot About Thanks to Vaccines — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Vắc xin sởi-quai bị-rubella

    Trong chương trình tiêm chủng mở rộng, con được tiêm miễn phí vắc xin sởi lúc 9 tháng và vắc xin sởi-rubella lúc 18 tháng; chương trình chưa có thành phần quai bị. Vắc xin phối hợp sởi-quai bị-rubella (MMR) là vắc xin dịch vụ, thường tiêm từ 12 tháng tuổi, cần 2 mũi để bảo vệ lâu dài, và các mũi có thành phần sởi phải cách nhau ít nhất 1 tháng. Khoảng 7 đến 11 ngày sau tiêm, con có thể sốt và nổi ban nhẹ trong 2–3 ngày; đó là phản ứng thường gặp. Nếu con co giật, khó thở, sưng môi mặt hoặc li bì sau tiêm, đưa con đi cấp cứu ngay.

  • Bệnh sởi ở trẻ

    Sởi do virus gây ra, lây rất mạnh qua không khí. Bệnh bắt đầu bằng sốt cao, ho, chảy mũi, mắt đỏ chảy nước; sau 3–4 ngày sốt, ban đỏ mọc từ sau tai, mặt rồi lan xuống thân và chân. Phần lớn trẻ khỏi sau khoảng 10 ngày, nhưng trẻ dưới 5 tuổi, nhất là dưới 1 tuổi, và trẻ suy dinh dưỡng dễ bị viêm phổi, viêm tai, tiêu chảy, tổn thương mắt. Đưa con đến bệnh viện ngay nếu con thở nhanh, khó thở, li bì, co giật, không uống được, hoặc ban đã bay mà vẫn sốt cao.

  • Trẻ sốt phát ban

    Sốt phát ban hay gặp ở trẻ 6 tháng đến 2 tuổi, thường do virus herpes 6 hoặc 7: con sốt cao đột ngột, thường 3–5 ngày, nhưng vẫn khá tỉnh, rồi khi hết sốt thì nổi ban hồng nhỏ ở ngực, lưng, bụng, không ngứa, tự bay sau 1–2 ngày. Bệnh tự khỏi, chỉ cần hạ sốt bằng paracetamol và cho uống đủ nước. Trẻ dưới 3 tháng sốt từ 38°C, trẻ co giật, li bì, hoặc có ban tím đỏ ấn không mất màu cần đi cấp cứu ngay; ban kèm sốt mà chưa được khám nên đi khám trong ngày để loại trừ sởi và sốt xuất huyết.

  • Con bị sốt

    Trẻ được coi là sốt khi nhiệt độ từ 38°C trở lên. Phần lớn cơn sốt ở trẻ do virus và tự hết sau 2–3 ngày; điều quan trọng là theo dõi xem con có tỉnh táo, ăn uống và đi tiểu được không, chứ không chỉ nhìn con số trên nhiệt kế. Trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C, hoặc trẻ ở bất kỳ tuổi nào sốt kèm li bì, khó thở, co giật hay nổi chấm đỏ trên da, cần đi khám ngay.

  • Lịch tiêm chủng

    Trẻ ở Việt Nam được tiêm miễn phí các vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng tại trạm y tế, bắt đầu từ mũi viêm gan B trong 24 giờ đầu sau sinh, tiếp theo là các mũi lúc 2, 3, 4, 5 tháng, 9 tháng, 12 tháng và 18 tháng; chương trình nay có cả vắc xin rota, còn phế cầu và HPV đang được triển khai dần theo từng địa phương. Bố mẹ có thể tiêm thêm các vắc xin dịch vụ như cúm, thủy đậu, viêm gan A, não mô cầu, sởi-quai bị-rubella. Lịch cụ thể của con hãy theo sổ tiêm chủng hoặc ứng dụng tiêm chủng và lịch hẹn của trạm y tế. Lỡ mũi nào thì đi tiêm bù càng sớm càng tốt, không cần tiêm lại từ đầu.

  • Con ốm khi nào nên nghỉ học

    Cho con nghỉ học khi con sốt, khi con nôn hoặc tiêu chảy, khi con quá mệt không theo được lớp, hoặc khi con mắc một bệnh dễ lây như cúm, tay chân miệng, thủy đậu, sởi, đau mắt đỏ. Con đi học lại khi đã hết sốt ít nhất 24 giờ mà không cần thuốc hạ sốt, hết nôn và tiêu chảy ít nhất 48 giờ, và đã qua thời gian cách ly của từng bệnh. Sổ mũi, ho nhẹ mà con vẫn chơi, ăn bình thường và không sốt thì thường vẫn đi học được. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con li bì, khó thở, co giật hoặc nổi chấm đỏ tím không mất khi ấn.

Chủ đề khác