Sốt và bệnh truyền nhiễm

Trẻ bị quai bị cần kiêng gì, có phải nằm yên một chỗ không

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Tiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi

Trả lời nhanh

Trẻ bị quai bị chỉ cần tránh vài thứ: đồ chua và nước quả chua như cam, chanh vì làm má đau hơn, món cứng phải nhai nhiều, dùng chung cốc, thìa, khăn, và đến trường hay chỗ đông người ít nhất 5 ngày kể từ khi bắt đầu sưng má. Con không phải kiêng tắm, kiêng gió, kiêng tôm cá thịt trứng hay nằm im một chỗ: con nghỉ ngơi nhiều khi mệt, đi lại nhẹ nhàng trong nhà được. Đưa con đi viện ngay nếu con đau đầu dữ dội, cổ cứng, nôn nhiều, li bì, đau bụng trên dữ dội, hoặc bé trai đau tinh hoàn đột ngột; tinh hoàn sưng đau sau vài ngày sưng má cần đi khám trong ngày.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con đau đầu dữ dội, cổ cứng, sợ ánh sáng, nôn nhiều, hoặc li bì, lú lẫn, co giật.
  • Con đau bụng vùng trên rốn dữ dội, đau lan ra sau lưng, kèm nôn liên tục.
  • Bé trai đau tinh hoàn đột ngột và dữ dội, nhất là khi chưa sưng má hoặc đau một bên kèm nôn: cần đến cấp cứu ngay để loại trừ xoắn tinh hoàn.
  • Sưng lan xuống cổ làm con khó thở, khó nuốt cả nước bọt.
  • Con không uống được, nôn tất cả, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Tinh hoàn hoặc bìu sưng, đỏ, đau, thường xuất hiện vài ngày đến một tuần sau khi sưng má.
  • Bé gái tuổi dậy thì đau bụng dưới, hoặc con đau tai, ù tai, nghe kém ở một bên.
  • Má sưng đỏ, nóng, rất đau, có mủ chảy ra trong miệng: có thể là bệnh khác cần bác sĩ khám.
  • Con sốt cao trên 3 ngày, hoặc đã đỡ rồi lại sốt lại.
  • Con đau khi nhai nuốt đến mức ăn uống rất ít, môi khô, đi tiểu ít hơn hẳn.

Ăn uống: chỉ cần tránh vài thứ

Virus quai bị làm sưng tuyến nước bọt mang tai, nên mọi thứ làm con tiết nhiều nước bọt hoặc phải nhai mạnh đều làm má đau hơn. Đó là lý do duy nhất để tránh một số món, không phải vì món đó làm bệnh nặng thêm.

  • Tránh đồ chua: cam, chanh, bưởi, quất, me, xoài xanh, dưa muối, nước quả chua.
  • Tránh món cứng, dai, phải nhai nhiều như bánh mì giòn, thịt dai, kẹo cứng trong những ngày má còn đau.
  • Nếu con thấy đau khi ăn đồ quá nóng hoặc cay, để nguội bớt và nêm nhạt hơn.
  • Không cần kiêng tôm, cá, thịt, trứng, sữa hay rau. Con ăn món mềm, lỏng như cháo, súp, cơm nát, trứng hấp, sữa, sữa chua, chia nhiều bữa nhỏ.
  • Cho con uống nhiều nước lọc, sữa, nước canh; dùng ống hút hoặc thìa nhỏ nếu con đau khi há miệng.

Có phải nằm yên một chỗ không

Không. Nhiều gia đình bắt con, nhất là bé trai, nằm im trên giường suốt nhiều ngày vì sợ quai bị 'xuống' tinh hoàn. Viêm tinh hoàn do chính virus quai bị gây ra, và chưa có bằng chứng nằm im một chỗ giúp phòng được biến chứng này.

Con cần nghỉ ngơi nhiều hơn bình thường, ngủ khi mệt, không ép học bài. Con vẫn đi lại nhẹ nhàng trong nhà, đi vệ sinh, tắm rửa bình thường. Trong những ngày còn sốt và còn sưng, nên để con tạm dừng thể thao, chạy nhảy mạnh. Với bé trai, điều có ích hơn là mỗi ngày hỏi con có đau, sưng ở bìu không, vì nhiều con ngại không tự nói.

Không cần kiêng tắm, kiêng gió

Con vẫn tắm được bằng nước ấm, tắm nhanh trong phòng kín gió và lau khô ngay. Giữ người sạch giúp con dễ chịu hơn khi sốt và ra mồ hôi. Phòng của con nên thoáng; gió không làm quai bị nặng hơn.

Đánh răng nhẹ nhàng hai lần mỗi ngày để miệng sạch. Trẻ lớn biết súc rồi nhổ ra có thể súc miệng bằng nước muối loãng cho đỡ khô miệng.

Điều thật sự cần kiêng: tiếp xúc với người khác

Quai bị lây qua nước bọt và giọt bắn khi ho, hắt hơi, nói chuyện, từ khoảng 1–2 ngày trước khi sưng má đến ít nhất 5 ngày sau đó. Con nghỉ học và không đến chỗ đông người ít nhất 5 ngày kể từ khi bắt đầu sưng má, và đến khi hết sốt, đủ khỏe; nhiều trường ở Việt Nam đề nghị nghỉ đến khi hết sưng, bố mẹ hỏi thêm nhà trường.

Trong thời gian này con dùng cốc, thìa, bát, khăn riêng, che miệng khi ho, hắt hơi, rửa tay thường xuyên. Giữ con xa người đang mang thai và người chưa tiêm vắc xin sởi-quai bị-rubella; người trong nhà chưa tiêm hoặc không nhớ đã tiêm chưa nên hỏi bác sĩ.

Những việc không nên làm

  • Không đắp lá, bôi vôi, bôi mực tàu, bôi nghệ hay dầu nóng lên má: không làm hết sưng mà có thể gây bỏng, viêm da, nhiễm trùng.
  • Không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi.
  • Không tự cho con uống kháng sinh: kháng sinh không có tác dụng với virus quai bị.
  • Không chờ ở nhà khi bé trai đau tinh hoàn đột ngột, dữ dội: đó có thể là xoắn tinh hoàn, cần cấp cứu ngay.

Chăm sóc con tại nhà

  • Cho con nghỉ ngơi, ngủ khi mệt; đi lại nhẹ nhàng trong nhà được, tạm dừng thể thao khi còn sốt, còn sưng.
  • Cho ăn món mềm, lỏng, không chua; không kiêng thịt, cá, trứng, sữa, rau.
  • Cho uống nhiều nước, dùng ống hút hoặc thìa nhỏ nếu con đau khi há miệng.
  • Áp nhẹ khăn ấm lên má và cổ để đỡ đau.
  • Khi con đau hoặc sốt từ 38,5°C, dùng paracetamol 10–15 mg/kg/lần, cách ít nhất 4–6 giờ. Không dùng aspirin.
  • Cho con dùng cốc, thìa, khăn riêng và nghỉ học ít nhất 5 ngày kể từ khi bắt đầu sưng má.
  • Với bé trai, mỗi ngày hỏi con có đau, sưng bìu hay tinh hoàn không.

Hiểu lầm thường gặp

Bé trai bị quai bị phải nằm im một chỗ, đi lại nhiều sẽ bị 'xuống' tinh hoàn.
Viêm tinh hoàn do virus gây ra, không phải do đi lại. Con cần nghỉ ngơi và tránh vận động mạnh khi còn ốm, nhưng không phải nằm im suốt ngày. Hãy hỏi con mỗi ngày về đau, sưng bìu để đi khám kịp thời.
Bị quai bị phải kiêng tôm, cá, trứng vì đồ tanh làm sưng to hơn.
Các món này không làm quai bị nặng hơn ở trẻ không dị ứng. Con chỉ cần tránh đồ chua và món cứng vì làm má đau.
Bị quai bị phải kiêng tắm, kiêng gió.
Con vẫn tắm được bằng nước ấm, nhanh, trong phòng kín gió, lau khô ngay. Phòng thoáng tốt cho con hơn phòng đóng kín.
Đắp lá, bôi vôi hoặc mực tàu lên má cho nhanh xẹp.
Những cách này không diệt được virus và có thể gây bỏng, viêm da. Áp khăn ấm và nghỉ ngơi là đủ; má thường xẹp dần trong khoảng một tuần.

Bố mẹ hay hỏi

+Quai bị kiêng bao lâu?

Kiêng đồ chua, món cứng trong những ngày má còn đau, thường khoảng một tuần. Nghỉ học, tránh tiếp xúc với người khác ít nhất 5 ngày kể từ khi bắt đầu sưng má.

+Trẻ bị quai bị có được ăn trứng, tôm, cá không?

Có, nếu con không dị ứng. Nấu mềm, dễ nuốt như trứng hấp, cháo cá, cháo tôm để con không phải nhai nhiều.

+Trẻ bị quai bị có được tắm không?

Có. Tắm nhanh bằng nước ấm trong phòng kín gió, lau khô ngay sau khi tắm.

+Bị quai bị có được uống sữa không?

Có. Sữa, sữa chua mềm, dễ nuốt, cho con thêm năng lượng trong những ngày ăn kém.

+Bé trai bị quai bị có cần nằm một chỗ để tránh biến chứng tinh hoàn không?

Không cần nằm im một chỗ. Con nghỉ ngơi, tránh chạy nhảy, thể thao khi còn ốm, và bố mẹ đưa con đi khám trong ngày nếu bìu sưng đau, đi cấp cứu ngay nếu đau tinh hoàn đột ngột, dữ dội.

+Quai bị có cần kiêng nước lạnh, đá lạnh không?

Không bắt buộc. Nhiều trẻ thấy dễ chịu với đồ uống mát, miễn là không chua. Để chườm má, nên dùng khăn ấm.

Nguồn tham khảo

  1. Mumps — NHS (Anh)
  2. Mumps — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Quai bị ở trẻ

    Quai bị do virus gây ra, làm sưng đau tuyến nước bọt mang tai ở một hoặc hai bên má, góc hàm, kèm sốt, đau đầu, đau khi nhai nuốt. Phần lớn trẻ tự khỏi sau 1–2 tuần với nghỉ ngơi, ăn mềm, uống đủ nước và paracetamol khi đau, sốt. Đưa con đi viện ngay nếu con đau đầu dữ dội, cổ cứng, nôn nhiều, li bì, co giật, đau bụng trên dữ dội, hoặc đau tinh hoàn đột ngột; tinh hoàn sưng đau sau vài ngày sưng má cần đi khám trong ngày.

  • Viêm tinh hoàn do quai bị

    Viêm tinh hoàn là biến chứng hay gặp nhất của quai bị ở bé trai đã dậy thì, thường xuất hiện khoảng 4–6 ngày sau khi sưng má: tinh hoàn sưng to, đau, nặng, thường một bên, kèm sốt lại. Chưa có thuốc diệt virus quai bị; con cần được bác sĩ khám trong ngày, rồi nghỉ ngơi, giảm đau, nâng đỡ bìu và chườm mát. Một số trẻ bị teo tinh hoàn sau đó, nhưng vô sinh hẳn thì hiếm. Đau tinh hoàn đột ngột, dữ dội, đau kèm nôn hoặc kéo dài hơn 1 giờ phải đi cấp cứu ngay để loại trừ xoắn tinh hoàn, kể cả khi con đang bị quai bị.

  • Kiêng ăn khi con ốm

    Khi con bị thủy đậu, sởi hay ốm sốt thông thường, con không cần kiêng tôm, cá, trứng, thịt gà, thịt bò, rau muống hay sữa, trừ khi con dị ứng với món đó. Những món này không làm nốt nặng thêm hay để sẹo; sẹo thường do con gãi làm trầy và nhiễm trùng nốt. Điều quan trọng là cho con uống đủ, ăn món mềm, chia nhiều bữa nhỏ, và tắm nhanh bằng nước ấm. Nếu con không uống được, hơn 6 giờ không đi tiểu, khó thở, li bì hay co giật, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.

  • Vắc xin sởi-quai bị-rubella

    Trong chương trình tiêm chủng mở rộng, con được tiêm miễn phí vắc xin sởi lúc 9 tháng và vắc xin sởi-rubella lúc 18 tháng; chương trình chưa có thành phần quai bị. Vắc xin phối hợp sởi-quai bị-rubella (MMR) là vắc xin dịch vụ, thường tiêm từ 12 tháng tuổi, cần 2 mũi để bảo vệ lâu dài, và các mũi có thành phần sởi phải cách nhau ít nhất 1 tháng. Khoảng 7 đến 11 ngày sau tiêm, con có thể sốt và nổi ban nhẹ trong 2–3 ngày; đó là phản ứng thường gặp. Nếu con co giật, khó thở, sưng môi mặt hoặc li bì sau tiêm, đưa con đi cấp cứu ngay.

  • Xoắn tinh hoàn

    Xoắn tinh hoàn là khi thừng tinh bị xoắn lại, chặn máu nuôi tinh hoàn. Bệnh hay gặp nhất ở bé trai 12–18 tuổi, biểu hiện bằng đau bìu hoặc tinh hoàn đột ngột, dữ dội, thường một bên, hay kèm buồn nôn, nôn hoặc đau bụng dưới. Đây là cấp cứu: được mổ trong khoảng 6 giờ đầu thì phần lớn tinh hoàn giữ được, để quá 24 giờ thì rất khó cứu. Con kêu đau tinh hoàn đột ngột, hãy đưa con đến khoa cấp cứu của bệnh viện ngay, không chờ xem có đỡ không.

  • Con bị sốt

    Trẻ được coi là sốt khi nhiệt độ từ 38°C trở lên. Phần lớn cơn sốt ở trẻ do virus và tự hết sau 2–3 ngày; điều quan trọng là theo dõi xem con có tỉnh táo, ăn uống và đi tiểu được không, chứ không chỉ nhìn con số trên nhiệt kế. Trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C, hoặc trẻ ở bất kỳ tuổi nào sốt kèm li bì, khó thở, co giật hay nổi chấm đỏ trên da, cần đi khám ngay.

Chủ đề khác