Viêm tinh hoàn do quai bị: dấu hiệu, chăm sóc và có gây vô sinh không
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
THCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi
Trả lời nhanh
Viêm tinh hoàn là biến chứng hay gặp nhất của quai bị ở bé trai đã dậy thì, thường xuất hiện khoảng 4–6 ngày sau khi sưng má: tinh hoàn sưng to, đau, nặng, thường một bên, kèm sốt lại. Chưa có thuốc diệt virus quai bị; con cần được bác sĩ khám trong ngày, rồi nghỉ ngơi, giảm đau, nâng đỡ bìu và chườm mát. Một số trẻ bị teo tinh hoàn sau đó, nhưng vô sinh hẳn thì hiếm. Đau tinh hoàn đột ngột, dữ dội, đau kèm nôn hoặc kéo dài hơn 1 giờ phải đi cấp cứu ngay để loại trừ xoắn tinh hoàn, kể cả khi con đang bị quai bị.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con đau tinh hoàn hoặc bìu đột ngột, dữ dội, nhất là khi chưa sưng má, hoặc đau một bên kèm buồn nôn, nôn: cần đến cấp cứu ngay để loại trừ xoắn tinh hoàn.
- Con đau tinh hoàn kéo dài hơn 1 giờ, hoặc vẫn đau khi đã nằm nghỉ, và chưa được bác sĩ khám.
- Con đau đầu dữ dội, cổ cứng, sợ ánh sáng, nôn nhiều, li bì, lú lẫn hoặc co giật.
- Con đau bụng vùng trên rốn dữ dội, lan ra sau lưng, nôn liên tục.
- Con không uống được, nôn tất cả, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con đang bị hoặc vừa bị quai bị trong vài tuần, nay tinh hoàn hoặc bìu sưng, đỏ, đau: đi khám trong ngày.
- Con sốt lại sau khi đã đỡ sưng má, kèm đau bụng dưới hoặc đau bẹn.
- Tinh hoàn đã được khám là viêm, nhưng sau 1–2 tuần vẫn sưng đau không giảm, hoặc đau tăng lên.
- Vài tuần đến vài tháng sau, con thấy một bên tinh hoàn nhỏ hẳn đi, mềm hơn, hoặc sờ thấy cục cứng.
- Con đau rát khi tiểu, có dịch ở đầu dương vật, nhất là khi con đã có quan hệ tình dục.
Vì sao quai bị gây viêm tinh hoàn
Virus quai bị không chỉ ở tuyến nước bọt mang tai mà còn có thể đến nhiều cơ quan khác, trong đó có tinh hoàn. Quai bị là nguyên nhân virus hay gặp nhất gây viêm tinh hoàn. Biến chứng này chủ yếu gặp ở bé trai đã dậy thì và người lớn; trẻ nhỏ chưa dậy thì ít bị.
Viêm tinh hoàn thường xuất hiện khoảng 4–6 ngày sau khi bắt đầu sưng má, có khi sớm hơn hoặc muộn tới vài tuần, và đôi khi xảy ra ở trẻ không sưng má rõ. Phần lớn chỉ một bên bị; một số ít bị cả hai bên.
Dấu hiệu nhận biết
- Một bên bìu sưng to, căng, đỏ, nóng; tinh hoàn đau, nặng, đau tăng khi chạm, khi đi lại.
- Con sốt lại, có thể sốt cao, mệt, rét run, đau đầu, sau khi má đã bắt đầu đỡ sưng.
- Có khi kèm đau bẹn, đau bụng dưới, buồn nôn.
- Sưng đau thường giảm dần trong khoảng 1–2 tuần; cảm giác đau tức nhẹ có thể còn lâu hơn.
- Nhiều bạn trai ngại nói, chỉ kêu đau bụng hoặc đi lại khó; bố mẹ nên hỏi con mỗi ngày trong đợt quai bị.
Không được nhầm với xoắn tinh hoàn
Xoắn tinh hoàn cũng làm bìu sưng đau nhưng cần mổ trong vài giờ để giữ tinh hoàn. Viêm tinh hoàn do quai bị thường đau tăng dần trong một hai ngày và đi kèm đợt quai bị; xoắn thường đau đột ngột, rất dữ dội, hay kèm nôn.
Bố mẹ không thể tự phân biệt chắc chắn ở nhà. Vì vậy mọi cơn đau tinh hoàn đột ngột, dữ dội, đau kèm nôn hoặc kéo dài hơn 1 giờ đều phải đến khoa cấp cứu ngay, kể cả khi con đang bị quai bị. Bác sĩ sẽ khám và siêu âm Doppler để biết máu có đến tinh hoàn không.
Bác sĩ sẽ làm gì
Bác sĩ hỏi về đợt quai bị, khám bìu, bẹn, bụng, có thể siêu âm và thử nước tiểu. Chưa có thuốc diệt virus quai bị, và kháng sinh không có tác dụng với viêm tinh hoàn do virus. Điều trị là giảm đau, hạ sốt, nghỉ ngơi, nâng đỡ bìu và chườm mát; bác sĩ có thể kê thêm thuốc giảm đau, chống viêm phù hợp.
Sau khi khỏi, bác sĩ có thể hẹn tái khám để xem tinh hoàn có trở lại bình thường không. Nếu một bên tinh hoàn không trở lại như cũ, hoặc còn sờ thấy cục cứng, con cần được khám thêm.
Có gây vô sinh không
Đây là điều bố mẹ lo nhất. Một số bạn trai bị teo nhỏ tinh hoàn bên viêm sau vài tháng, và số lượng tinh trùng có thể giảm một thời gian. Vô sinh hẳn thì hiếm, vì thường chỉ một bên bị và tinh hoàn bên kia vẫn hoạt động bình thường. Nguy cơ cao hơn khi cả hai bên đều viêm.
Nếu con bị viêm cả hai bên, hoặc sau này lo về khả năng có con, hãy hỏi bác sĩ nam học hay tiết niệu. Nói với con những điều này một cách bình tĩnh, vì nhiều bạn trai lo lắng, xấu hổ mà không dám hỏi.
Phòng bằng vắc xin
Cách phòng tốt nhất là tiêm đủ 2 mũi vắc xin phối hợp sởi-quai bị-rubella. Chương trình Tiêm chủng mở rộng ở Việt Nam có vắc xin sởi và sởi-rubella nhưng không có thành phần quai bị, nên trẻ chỉ tiêm trong chương trình chưa được phòng quai bị; vắc xin có quai bị được tiêm tại các cơ sở tiêm dịch vụ.
Học sinh THCS, THPT chưa tiêm hoặc chỉ tiêm 1 mũi nên tiêm bù đủ 2 mũi, cách nhau ít nhất 4 tuần. Người đã tiêm đủ vẫn có thể bị quai bị, nhưng thường nhẹ hơn và ít biến chứng hơn.
Chăm sóc con tại nhà
- Cho con nằm nghỉ, hạn chế đi lại, không chơi thể thao cho đến khi hết đau.
- Nâng đỡ bìu: mặc quần lót vừa ôm, hoặc khi nằm kê một khăn gấp dưới bìu.
- Chườm mát bằng túi đá hay túi nước lạnh bọc trong khăn mỏng, mỗi lần khoảng 10–15 phút; không áp đá trực tiếp lên da, không chườm nóng, đắp lá.
- Khi con đau hoặc sốt, dùng paracetamol 10–15 mg/kg/lần, cách ít nhất 4–6 giờ, không quá 4 lần trong 24 giờ; ibuprofen chỉ dùng khi bác sĩ đồng ý. Không dùng aspirin.
- Cho con uống nhiều nước, ăn mềm, nhất là khi còn sưng má.
- Cho con nghỉ học ít nhất 5 ngày kể từ khi bắt đầu sưng má và đến khi hết sốt; không dùng chung cốc, thìa, khăn.
- Hỏi con mỗi ngày về tình trạng tinh hoàn, nhắc con báo ngay nếu đau đột ngột hoặc đau tăng.
Hiểu lầm thường gặp
- Quai bị ở con trai chắc chắn gây vô sinh.
- Phần lớn bạn trai bị viêm tinh hoàn do quai bị vẫn có con bình thường, vì thường chỉ một bên bị. Vô sinh hẳn hiếm gặp, nguy cơ cao hơn khi viêm cả hai bên.
- Đắp lá, bôi vôi, chườm nóng lên bìu sẽ đỡ sưng.
- Đắp lá, bôi vôi dễ gây bỏng, nhiễm trùng da bìu; chườm nóng làm sưng đau hơn. Chườm mát qua khăn và nâng đỡ bìu là đủ.
- Viêm tinh hoàn do quai bị phải uống kháng sinh.
- Kháng sinh không diệt được virus quai bị. Chỉ dùng kháng sinh khi bác sĩ thấy có nhiễm khuẩn kèm theo.
- Đang bị quai bị mà đau tinh hoàn thì chắc là viêm, cứ ở nhà theo dõi.
- Xoắn tinh hoàn có thể xảy ra cả lúc đang bị quai bị. Đau đột ngột, dữ dội, kèm nôn hoặc kéo dài hơn 1 giờ phải đi cấp cứu ngay.
Bố mẹ hay hỏi
+Quai bị bao lâu thì bị viêm tinh hoàn?
Thường khoảng 4–6 ngày sau khi bắt đầu sưng má, có khi muộn hơn. Trong đợt quai bị, hỏi con mỗi ngày xem có đau, sưng bìu không.
+Viêm tinh hoàn do quai bị bao lâu thì khỏi?
Sưng đau thường giảm trong khoảng 1–2 tuần. Nếu sau thời gian này vẫn sưng đau, hoặc tinh hoàn nhỏ đi, cứng lên, hãy cho con tái khám.
+Viêm tinh hoàn do quai bị có cần nhập viện không?
Phần lớn được chăm sóc tại nhà sau khi bác sĩ khám. Con cần nhập viện khi đau quá nhiều, sốt cao không hạ, nôn không ăn uống được, hoặc có dấu hiệu viêm màng não, viêm tụy.
+Đã tiêm vắc xin có bị viêm tinh hoàn do quai bị không?
Có thể, nhưng ít hơn nhiều. Tiêm đủ 2 mũi giúp phần lớn trẻ không mắc quai bị, và nếu mắc thì thường nhẹ hơn.
+Bao lâu sau viêm tinh hoàn mới biết có ảnh hưởng đến khả năng có con?
Teo tinh hoàn, nếu có, thường thấy sau vài tháng. Nếu bố mẹ hoặc con lo lắng, nhất là khi viêm cả hai bên, hãy hỏi bác sĩ tiết niệu hay nam học về việc theo dõi.
Nguồn tham khảo
- Mumps — NHS (Anh)
- Orchitis — MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ)
- Testicle pain — NHS (Anh)
- MMR (measles, mumps and rubella) vaccine — NHS (Anh)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Quai bị ở trẻ
Quai bị do virus gây ra, làm sưng đau tuyến nước bọt mang tai ở một hoặc hai bên má, góc hàm, kèm sốt, đau đầu, đau khi nhai nuốt. Phần lớn trẻ tự khỏi sau 1–2 tuần với nghỉ ngơi, ăn mềm, uống đủ nước và paracetamol khi đau, sốt. Đưa con đi viện ngay nếu con đau đầu dữ dội, cổ cứng, nôn nhiều, li bì, co giật, đau bụng trên dữ dội, hoặc đau tinh hoàn đột ngột; tinh hoàn sưng đau sau vài ngày sưng má cần đi khám trong ngày.
- Đau tinh hoàn, đau bìu
Đau tinh hoàn ở bé trai có nhiều nguyên nhân, từ va đập, viêm mào tinh hoàn, quai bị đến xoắn tinh hoàn. Đau đột ngột, dữ dội, đau kèm buồn nôn, nôn hoặc đau bụng, hay đau kéo dài hơn 1 giờ là cấp cứu: đưa con đến khoa cấp cứu của bệnh viện ngay, vì xoắn tinh hoàn cần mổ trong vài giờ. Đau âm ỉ, sưng, có cục ở bìu thì đi khám trong ngày hoặc sớm.
- Xoắn tinh hoàn
Xoắn tinh hoàn là khi thừng tinh bị xoắn lại, chặn máu nuôi tinh hoàn. Bệnh hay gặp nhất ở bé trai 12–18 tuổi, biểu hiện bằng đau bìu hoặc tinh hoàn đột ngột, dữ dội, thường một bên, hay kèm buồn nôn, nôn hoặc đau bụng dưới. Đây là cấp cứu: được mổ trong khoảng 6 giờ đầu thì phần lớn tinh hoàn giữ được, để quá 24 giờ thì rất khó cứu. Con kêu đau tinh hoàn đột ngột, hãy đưa con đến khoa cấp cứu của bệnh viện ngay, không chờ xem có đỡ không.
- Lịch tiêm chủng
Trẻ ở Việt Nam được tiêm miễn phí các vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng tại trạm y tế, bắt đầu từ mũi viêm gan B trong 24 giờ đầu sau sinh, tiếp theo là các mũi lúc 2, 3, 4, 5 tháng, 9 tháng, 12 tháng và 18 tháng; chương trình nay có cả vắc xin rota, còn phế cầu và HPV đang được triển khai dần theo từng địa phương. Bố mẹ có thể tiêm thêm các vắc xin dịch vụ như cúm, thủy đậu, viêm gan A, não mô cầu, sởi-quai bị-rubella. Lịch cụ thể của con hãy theo sổ tiêm chủng hoặc ứng dụng tiêm chủng và lịch hẹn của trạm y tế. Lỡ mũi nào thì đi tiêm bù càng sớm càng tốt, không cần tiêm lại từ đầu.
- Liều paracetamol, ibuprofen
Liều paracetamol cho trẻ là 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách nhau ít nhất 4–6 giờ, không quá 4 lần trong 24 giờ. Ví dụ con nặng 12 kg dùng 120–180 mg một lần; với siro loại 120 mg/5 ml là 5–7,5 ml. Luôn đọc hàm lượng mg/ml in trên chai, vì cùng một số ml nhưng chai khác nhau có lượng thuốc khác nhau. Ibuprofen chỉ dùng cho trẻ từ 6 tháng và không dùng khi có thể là sốt xuất huyết; không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi.
Chủ đề khác