Tiêu hóa

Trẻ bị rối loạn tiêu hóa: nhận biết, chăm sóc tại nhà và khi nào đi khám

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 thángMầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi

Trả lời nhanh

"Rối loạn tiêu hóa" là cách gọi chung khi con đi ngoài lỏng, táo bón, đầy bụng, nôn hoặc đau bụng. Ở trẻ, nguyên nhân hay gặp nhất là viêm ruột do virus, thay đổi ăn uống, dùng kháng sinh hoặc táo bón; phần lớn đỡ trong vài ngày nếu con được uống đủ nước và tiếp tục ăn bú. Không tự cho con uống kháng sinh hay thuốc cầm tiêu chảy. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con li bì, nôn hết, nôn ra dịch xanh, đau bụng dữ dội, đi ngoài ra máu nhiều hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con li bì, gọi hỏi khó đánh thức, mềm nhũn.
  • Con nôn tất cả, không uống được, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu (trẻ mới sinh: sau 48 giờ đầu, hơn 6 giờ không có tã ướt).
  • Mắt trũng, môi lưỡi khô, khóc không có nước mắt, trẻ nhỏ có thóp lõm.
  • Con nôn ra dịch màu xanh lá hoặc vàng xanh, nôn ra máu hoặc chất nâu đen như bã cà phê.
  • Đau bụng dữ dội, liên tục, bụng chướng cứng, hoặc trẻ nhỏ khóc thét từng cơn, co chân, giữa cơn lả đi.
  • Phân có nhiều máu, hoặc phân đen như bã cà phê.
  • Trẻ dưới 3 tháng nôn hoặc đi ngoài lỏng kèm nhiệt độ từ 38°C trở lên.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con dưới 6 tháng tuổi bị tiêu chảy, hoặc trẻ dưới 1 tuổi bố mẹ thấy lo.
  • Phân có vệt máu hoặc nhiều nhầy.
  • Tiêu chảy quá 7 ngày, hoặc nôn quá 2 ngày.
  • Con đi ngoài toàn nước từ 6 lần trở lên trong 24 giờ, hoặc ngừng bú, ăn uống kém hẳn khi đang ốm.
  • Đau bụng, tiêu chảy hay táo bón tái đi tái lại kèm sụt cân, chậm lớn, hoặc đánh thức con dậy lúc đêm.
  • Táo bón kéo dài quá 1 tuần dù đã đổi cách ăn uống, hoặc con són phân ra quần.

Rối loạn tiêu hóa là gì

Đây không phải tên một bệnh. Người lớn hay gọi chung là rối loạn tiêu hóa khi con đi ngoài khác thường: lỏng hơn, nhiều lần hơn, ít đi hơn, phân sống, có nhầy, kèm đầy hơi, nôn hay đau bụng. Khi đi khám, bác sĩ sẽ tìm xem cụ thể con đang bị gì để xử trí đúng.

Hãy kể cho bác sĩ rõ: con đi ngoài mấy lần một ngày, phân trông thế nào, có máu hay nhầy không, có nôn, sốt không, đã bao nhiêu ngày, con ăn uống và đi tiểu ra sao.

Nguyên nhân hay gặp

  • Viêm ruột do virus (như rota, norovirus): hay gặp nhất. Tiêu chảy thường hết trong 5–7 ngày, nôn trong 1–2 ngày.
  • Thay đổi ăn uống: mới ăn dặm, đổi sữa, ăn nhiều đồ lạ, nước ép, đồ ngọt.
  • Dùng kháng sinh: nhiều loại kháng sinh làm phân lỏng hơn trong vài ngày. Không tự dừng thuốc; báo bác sĩ nếu tiêu chảy nhiều.
  • Táo bón: con đi ít, phân cứng, đau bụng, có khi són phân lỏng ra quần dễ nhầm với tiêu chảy.
  • Ngộ độc thức ăn, nhiễm khuẩn: hay kèm sốt, phân có máu, nhiều người cùng ăn bị.
  • Ít gặp hơn và cần bác sĩ chẩn đoán: dị ứng đạm sữa bò ở trẻ nhỏ, không dung nạp lactose, giun, bệnh ruột mạn tính.

Ở trẻ nhỏ, nhiều điều bố mẹ lo lại là bình thường

Trẻ bú mẹ có thể đi ngoài sau mỗi cữ bú, phân lỏng, vàng hoặc xanh, có hạt lợn cợn. Sau khoảng 6 tuần, có bé bú mẹ vài ngày mới đi một lần mà vẫn khỏe. Trẻ nhỏ đỏ mặt, rặn một lúc trước khi đi phân mềm cũng là bình thường.

Khi mới ăn dặm, phân có thể có lợn cợn thức ăn chưa tiêu, đổi màu theo món ăn. Nếu con vẫn chơi, ăn bú được và tăng cân đều, thường không cần thuốc.

Bác sĩ sẽ làm gì

Phần lớn trẻ chỉ cần bác sĩ hỏi, khám và đánh giá mức mất nước, không cần xét nghiệm. Bác sĩ có thể cho xét nghiệm phân khi có máu, sốt cao, tiêu chảy kéo dài, hoặc xét nghiệm máu khi con mất nước nặng.

Kháng sinh chỉ dùng khi bác sĩ nghĩ có nhiễm khuẩn, như lỵ có máu trong phân. Với tiêu chảy, điều trị chính là oresol, kẽm và tiếp tục ăn bú. Với táo bón kéo dài, bác sĩ hướng dẫn ăn uống, thói quen đi vệ sinh và thuốc làm mềm phân khi cần.

Chăm sóc con tại nhà

  • Khi con đi ngoài lỏng, cho uống oresol pha đúng hướng dẫn trên gói ngay từ đầu; trẻ dưới 6 tháng thì đưa đi khám để bác sĩ hướng dẫn.
  • Tiếp tục cho bú mẹ, bú nhiều lần hơn; sữa công thức pha đúng tỷ lệ, không pha loãng.
  • Cho con ăn bình thường khi con muốn ăn, món mềm, chia nhiều bữa nhỏ; không bắt nhịn ăn.
  • Không cho uống nước ngọt có ga, nước ép đóng hộp, nước tăng lực khi con đang tiêu chảy.
  • Không tự cho con uống thuốc cầm tiêu chảy, kháng sinh hay thuốc cam không rõ nguồn gốc.
  • Rửa tay bằng xà phòng sau khi thay tã, đi vệ sinh và trước khi chuẩn bị đồ ăn; cho con nghỉ học đến khi hết nôn và tiêu chảy ít nhất 2 ngày.
  • Với táo bón: cho uống đủ nước, ăn thêm rau quả, tập ngồi bô sau bữa ăn mỗi ngày.

Hiểu lầm thường gặp

Rối loạn tiêu hóa là do nóng trong, cần cho uống men vi sinh hay thuốc mát.
Trẻ khỏe không cần uống men vi sinh hằng ngày. Với tiêu chảy, oresol, kẽm và ăn bú đủ mới là điều trị chính; men vi sinh chỉ giúp một chút trong một số trường hợp.
Đang tiêu chảy thì phải kiêng ăn, kiêng sữa cho ruột nghỉ.
Nhịn ăn làm con yếu và lâu hồi phục hơn. Tiếp tục cho bú, cho ăn món mềm như thường.
Cho uống kháng sinh để nhanh khỏi đi ngoài.
Phần lớn tiêu chảy ở trẻ do virus, kháng sinh không có tác dụng và có thể làm tiêu chảy nặng hơn. Chỉ dùng khi bác sĩ chỉ định.
Pha sữa loãng hơn cho dễ tiêu.
Sữa pha loãng làm con thiếu chất mà không giúp tiêu chảy đỡ hơn. Pha đúng tỷ lệ ghi trên hộp.

Bố mẹ hay hỏi

+Trẻ bị rối loạn tiêu hóa nên ăn gì?

Con nên ăn như bình thường với món mềm, dễ tiêu: cháo, cơm nát, canh, thịt cá nấu chín, rau quả chín. Tránh đồ chiên nhiều dầu, đồ ngọt, nước có ga khi đang tiêu chảy.

+Trẻ rối loạn tiêu hóa bao lâu thì khỏi?

Tiêu chảy do virus thường hết trong 5–7 ngày, nôn trong 1–2 ngày. Quá thời gian đó, hoặc tái đi tái lại, nên đưa con đi khám.

+Có nên cho trẻ uống men vi sinh khi rối loạn tiêu hóa không?

Không bắt buộc. Một số loại có thể giúp đợt tiêu chảy ngắn hơn một chút hoặc giảm tiêu chảy khi dùng kháng sinh, nhưng không thay được oresol và kẽm. Hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng.

+Trẻ đi ngoài phân sống có phải rối loạn tiêu hóa không?

Trẻ mới ăn dặm hay có lợn cợn thức ăn trong phân; nếu con vẫn ăn chơi tốt, tăng cân đều thì không đáng lo. Nếu kèm tiêu chảy kéo dài, sụt cân, đưa con đi khám.

+Trẻ rối loạn tiêu hóa có được đi học không?

Cho con nghỉ ở nhà đến khi đã hết nôn và tiêu chảy ít nhất 2 ngày, để con hồi phục và không lây cho bạn.

Nguồn tham khảo

  1. Diarrhoea and vomiting — NHS (Anh)
  2. Diarrhea (0-12 Months) — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  3. Constipation in children — NHS (Anh)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Trẻ bị tiêu chảy

    Trẻ bị tiêu chảy khi đi ngoài phân lỏng hoặc toàn nước từ 3 lần trở lên trong một ngày. Phần lớn do virus và tự hết trong 5–7 ngày; việc quan trọng nhất là bù đủ nước bằng oresol giảm áp lực thẩm thấu pha đúng hướng dẫn, cho con uống kẽm và vẫn cho con ăn bú bình thường. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con li bì, không uống được, nôn tất cả, mắt trũng, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.

  • Trẻ bị táo bón

    Trẻ bị táo bón khi đi ngoài ít hơn 3 lần một tuần, phân cứng, to, khó đi hoặc đau khi đi. Phần lớn táo bón ở trẻ không do bệnh, mà do uống ít nước, ăn ít rau quả, hoặc con nhịn đi vệ sinh vì sợ đau, và cải thiện khi điều chỉnh ăn uống, thói quen đi vệ sinh. Cần đưa con đi khám ngay nếu con nôn ra dịch xanh, bụng chướng căng, đau bụng dữ dội, hoặc trẻ sơ sinh táo bón ngay từ những ngày đầu sau sinh.

  • Trẻ bị nôn

    Phần lớn trẻ nôn là do viêm dạ dày ruột do virus, thường đỡ sau 1–2 ngày; việc cần làm là cho con uống oresol từng ít một để không bị mất nước. Nôn nguy hiểm khi con nôn ra dịch màu xanh lá, nôn ra máu, nôn kèm li bì, đau bụng dữ dội, đau đầu cổ cứng, hoặc nôn sau khi ngã đập đầu. Trẻ sơ sinh nôn vọt mạnh sau mỗi cữ bú cũng cần đi khám ngay.

  • Trẻ đau bụng

    Phần lớn trẻ đau bụng là do táo bón, rối loạn tiêu hóa do virus, ăn uống hoặc căng thẳng, và đỡ trong vài giờ đến vài ngày. Hai bệnh cần nhận ra sớm là viêm ruột thừa (đau quanh rốn rồi dồn xuống bụng dưới bên phải, đau tăng khi đi lại, kèm nôn, sốt nhẹ) và lồng ruột ở trẻ nhỏ (khóc thét từng cơn, co chân, giữa cơn lả đi, có thể đi ngoài phân nhầy máu). Đưa con đi cấp cứu ngay khi đau dữ dội, đau liên tục tăng dần, nôn dịch xanh, bụng cứng hoặc con li bì.

  • Men vi sinh cho trẻ

    Trẻ khỏe, ăn uống đa dạng không cần uống men vi sinh hằng ngày. Một số loại men vi sinh có thể giúp giảm tiêu chảy khi con đang dùng kháng sinh, hoặc rút ngắn một đợt tiêu chảy một chút, nhưng không thay được oresol, kẽm và việc cho con ăn uống đủ. Men vi sinh không chữa biếng ăn, táo bón hay nóng trong như quảng cáo, và không nên tự dùng cho trẻ sinh non, trẻ đang điều trị ung thư hoặc có bệnh làm suy giảm miễn dịch. Khi con tiêu chảy mà li bì, nôn hết, đi ngoài ra máu hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu, hãy đưa con đi khám ngay, đừng chờ men vi sinh có tác dụng.

  • Thuốc cầm tiêu chảy cho trẻ

    Không nên cho trẻ uống thuốc cầm tiêu chảy. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế và Tổ chức Y tế Thế giới, các thuốc này không giúp trẻ khỏi nhanh hơn, không chống được mất nước, và loại làm giảm nhu động ruột như loperamid có thể gây liệt ruột, li bì, nguy hiểm đến tính mạng. Trẻ bị tiêu chảy cần oresol giảm áp lực thẩm thấu pha đúng, kẽm 10–14 ngày và tiếp tục ăn bú; cũng không dùng thuốc cam hay thuốc bột không rõ nguồn gốc, vì có thể có chì. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con li bì, không uống được, nôn tất cả, bụng chướng hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.

Chủ đề khác