Ho, sổ mũi, viêm họng

Xử trí cơn hen cấp ở trẻ: làm gì tại nhà, khi nào gọi cấp cứu

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổi

Trả lời nhanh

Khi con lên cơn hen, cho con ngồi thẳng, giữ bình tĩnh và dùng thuốc cắt cơn qua buồng đệm đúng như kế hoạch hành động hen bác sĩ đã viết. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con không đỡ nhanh sau khi dùng thuốc theo kế hoạch, nặng lên bất cứ lúc nào, nói không hết câu, rút lõm lồng ngực, môi tím, lơ mơ, hoặc khi nhà chưa có thuốc hay kế hoạch. Kể cả khi con đã đỡ, vẫn đưa con đi khám trong vòng 2 ngày để bác sĩ xem lại thuốc dự phòng.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con đã dùng thuốc cắt cơn theo kế hoạch bác sĩ dặn mà không đỡ nhanh, vừa đỡ lại nặng lên, hoặc chưa được 4 giờ đã phải dùng lại.
  • Con khó thở đến mức chỉ nói được từng từ, không khóc thành tiếng, không ăn uống được, phải ngồi cúi người về trước để thở.
  • Phần dưới lồng ngực hoặc hõm cổ lõm vào mỗi khi hít vào, hoặc môi, lưỡi, đầu ngón tay tím tái, da tái xám.
  • Con lơ mơ, li bì, vật vã, hoặc tiếng khò khè bỗng nhỏ hẳn trong khi con vẫn thở rất mệt.
  • Trẻ dưới 1 tuổi phải dùng thuốc cắt cơn nhiều lần trong vài giờ.
  • Khó thở kèm sưng môi, sưng mặt, nổi mề đay ngay sau khi ăn, uống thuốc hoặc bị ong đốt.
  • Nhà không có thuốc cắt cơn, chưa có kế hoạch hành động hen, hoặc người lớn không chắc phải làm gì.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con đã đỡ sau cơn hen: đi khám trong vòng 2 ngày để bác sĩ xem lại thuốc dự phòng.
  • Trong những giờ đầu sau cơn, con phải dùng thuốc cắt cơn nhiều lần mới giữ được dễ chịu: cho con đi khám ngay trong ngày.
  • Con phải dùng thuốc cắt cơn nhiều hơn 2 lần một tuần, hoặc thức dậy ban đêm vì ho, khò khè.
  • Cơn hen đến kèm sốt, ho có đờm nhiều, đau ngực khi hít sâu.
  • Bình xịt sắp hết thuốc, hết hạn, hoặc bố mẹ không chắc con hít đúng cách.

Nhận ra cơn hen sớm

  • Ho tăng lên, nhất là khi con đang ngủ.
  • Khò khè, tiếng rít khi thở ra nhiều hơn, con kêu nặng ngực, hụt hơi.
  • Con mệt, ít chơi, ít chạy nhảy, bỏ ăn, bú kém.
  • Thuốc cắt cơn kém tác dụng hơn mọi khi.
  • Cơn hen ở trẻ hay đến sau một đợt cảm lạnh, cúm, khi gặp khói thuốc, khói bếp than, khi trời trở lạnh hoặc khi chạy nhảy nhiều. Khi con bắt đầu sổ mũi, hãy theo dõi sát hơn và làm theo phần dặn trong kế hoạch hành động hen.

Các bước xử trí tại nhà

  • Giữ bình tĩnh, nói nhẹ nhàng để con bớt sợ. Cho con ngồi thẳng hoặc hơi cúi về trước, nới quần áo; không ép con nằm xuống.
  • Đưa con ra khỏi chỗ có khói, bụi, mùi nồng, hoặc khỏi chỗ lạnh.
  • Dùng thuốc cắt cơn qua buồng đệm, đúng loại thuốc, đúng số nhát và khoảng cách giữa các lần như kế hoạch hành động hen. Lắc bình trước mỗi nhát, mỗi lần chỉ bấm một nhát vào buồng đệm.
  • Ở bên con suốt thời gian này, không để con một mình. Theo dõi xem con nói chuyện, thở, màu môi có đỡ dần không.
  • Nếu con không đỡ nhanh sau khi dùng thuốc theo kế hoạch, hoặc nặng lên bất cứ lúc nào, gọi 115 hoặc 113. Trong lúc chờ, tiếp tục dùng thuốc theo kế hoạch hoặc theo hướng dẫn của nhân viên y tế qua điện thoại.
  • Khi đi cấp cứu, mang theo bình xịt, buồng đệm, kế hoạch hành động hen và các thuốc con đang dùng.

Cơn hen nặng đến đâu

Cách đơn giản để bố mẹ đánh giá là nghe con nói. Con còn nói được cả câu, nằm được, chơi được là cơn nhẹ. Con chỉ nói được từng cụm ngắn, thích ngồi hơn nằm, thở nhanh có rút lõm là cơn vừa, cần được khám sớm. Con chỉ nói được từng từ, vật vã, phải ngồi để thở, rút lõm rõ là cơn nặng. Con lơ mơ, tím tái, thở chậm lại hoặc ngừng thở từng lúc là cơn nguy kịch.

Cơn vừa, nặng và nguy kịch đều cần cơ sở y tế. Với cơn nặng và nguy kịch, gọi 115 hoặc 113 thay vì tự chở con bằng xe máy.

Những điều không nên làm trong cơn hen

  • Không chờ xem con có tự đỡ không khi đã có dấu hiệu cấp cứu.
  • Không cho con uống thuốc an thần, thuốc ngủ, siro ho, thuốc long đờm hay thuốc chống dị ứng để cắt cơn. Những thuốc này không làm giãn phế quản, có thể làm con thở yếu hoặc làm cơn nặng hơn.
  • Không tự cho con uống corticoid theo đơn cũ hay thuốc không rõ nguồn gốc. Corticoid trong cơn hen do bác sĩ quyết định.
  • Không xông lá, không bôi dầu nóng lên ngực, không cạo gió. Những cách này không giúp con thở và làm chậm việc dùng đúng thuốc.
  • Không tự chạy máy khí dung với thuốc pha theo ý mình. Bình xịt qua buồng đệm hiệu quả như máy khí dung với phần lớn trẻ.

Ở bệnh viện và sau cơn hen

Tại cơ sở y tế, con có thể được thở oxy, dùng thuốc giãn phế quản qua bình xịt hoặc khí dung, và dùng corticoid khi cơn vừa hoặc nặng. Bác sĩ đo nồng độ oxy trong máu để theo dõi.

Sau cơn hen, con dễ lên cơn tiếp trong những ngày sau. Đi khám trong vòng 2 ngày để bác sĩ xem lại thuốc dự phòng, cách con hít thuốc và kế hoạch hành động hen. Nếu con chưa có kế hoạch, hãy xin bác sĩ viết một bản và đưa một bản cho nhà trường hoặc người trông con.

Chăm sóc con tại nhà

  • Luôn có thuốc cắt cơn và buồng đệm ở nhà, trong cặp con, ở trường và khi đi xa; kiểm tra hạn dùng và lượng thuốc còn lại.
  • Dán kế hoạch hành động hen ở chỗ dễ thấy, ghi rõ số nhát thuốc, khi nào gọi 115 hoặc 113.
  • Cho con dùng thuốc dự phòng đều đặn theo đơn, kể cả khi con khỏe.
  • Tập cho cả nhà, ông bà, người giúp việc cách dùng bình xịt với buồng đệm.
  • Giữ nhà không khói thuốc lá, thuốc lá điện tử, khói hương, khói bếp than.
  • Cho con tiêm vắc xin cúm hằng năm, vì cúm hay gây cơn hen nặng.

Hiểu lầm thường gặp

Lên cơn hen thì cho con uống siro ho hoặc thuốc long đờm.
Siro ho, thuốc long đờm, thuốc an thần không cắt được cơn hen và có thể làm con thở yếu hơn. Thuốc cắt cơn qua buồng đệm theo kế hoạch mới là thuốc đúng.
Đi viện chạy khí dung mới khỏi, xịt ở nhà không ăn thua.
Với phần lớn trẻ, bình xịt qua buồng đệm hiệu quả như máy khí dung và dùng ngay được. Điều quan trọng là dùng sớm, đúng cách và gọi cấp cứu khi không đỡ.
Con hết khò khè là hết cơn, không cần đi khám.
Sau cơn hen, đường thở vẫn còn viêm và con dễ lên cơn lại. Đi khám trong vòng 2 ngày để bác sĩ chỉnh thuốc dự phòng.
Tiếng khò khè nhỏ đi là con đang đỡ.
Nếu con vẫn thở rất mệt, lơ mơ mà tiếng khò khè nhỏ hẳn, có thể không khí vào phổi quá ít. Đây là dấu hiệu nguy kịch, gọi 115 hoặc 113 ngay.

Bố mẹ hay hỏi

+Trẻ lên cơn hen ban đêm phải làm sao?

Bật đèn, cho con ngồi dậy, dùng thuốc cắt cơn qua buồng đệm theo kế hoạch và ở bên con. Nếu con không đỡ nhanh hoặc nặng lên, gọi 115 hoặc 113; nếu đỡ, sáng hôm sau liên hệ bác sĩ.

+Xịt mấy nhát thì phải đi cấp cứu?

Số nhát và khoảng cách giữa các lần được bác sĩ ghi riêng cho con trong kế hoạch hành động hen. Nếu đã dùng đúng như kế hoạch mà con không đỡ nhanh, hoặc con nặng lên bất cứ lúc nào, gọi 115 hoặc 113.

+Nhà không có thuốc xịt hen thì làm gì?

Cho con ngồi thẳng, giữ bình tĩnh, đưa con ra chỗ thoáng và gọi 115 hoặc 113 ngay, hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất nếu con chưa có dấu hiệu nặng.

+Có nên cho con uống thêm nước khi lên cơn hen?

Cho con uống từng ngụm nhỏ khi con muốn và vẫn thở được. Đừng ép con ăn uống khi con đang khó thở nhiều.

+Sau cơn hen con có đi học được không?

Khi con đã hết khó thở, ăn ngủ bình thường thì đi học được. Hãy gửi thuốc cắt cơn cùng con và báo cô giáo con vừa qua cơn hen.

Nguồn tham khảo

  1. Asthma — NHS (Anh)
  2. Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị hen trẻ em dưới 5 tuổi (QĐ 4888/QĐ-BYT) — Bộ Y tế
  3. Global Strategy for Asthma Management and Prevention 2026 — Sáng kiến Toàn cầu về Hen (GINA)
  4. What is an Asthma Action Plan? — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Hen phế quản ở trẻ

    Hen phế quản (hen suyễn) là bệnh viêm mạn tính của đường thở: con khò khè, ho về đêm và gần sáng, ho hoặc khó thở khi chạy nhảy, khi cảm lạnh hay trời trở lạnh, và các triệu chứng cứ tái đi tái lại. Hen chưa chữa khỏi hẳn được nhưng kiểm soát tốt được: phần lớn trẻ dùng thuốc dự phòng dạng hít đều đặn theo đơn sẽ đi học, chơi thể thao như bạn bè. Trong cơn hen, dùng thuốc cắt cơn theo kế hoạch bác sĩ đã dặn; nếu không đỡ, con mệt đến mức nói không hết câu, môi tím hoặc lơ mơ thì gọi 115 hoặc 113 ngay.

  • Cách dùng bình xịt hen

    Trẻ dùng bình xịt hen định liều nên xịt qua buồng đệm: trẻ dưới khoảng 4 tuổi dùng buồng đệm có mặt nạ úp kín mũi miệng, trẻ lớn hơn dùng buồng đệm có ống ngậm. Mỗi lần chỉ xịt một nhát, lắc bình ngay trước mỗi nhát, rồi cho con thở 5–6 hơi qua buồng đệm; xịt thẳng vào miệng trẻ nhỏ thì phần lớn thuốc đọng lại ở miệng họng. Thuốc nào, bao nhiêu nhát, dùng khi nào do bác sĩ ghi trong kế hoạch hành động hen. Nếu con đã dùng thuốc cắt cơn theo kế hoạch mà không đỡ, nói không hết câu hoặc môi tím, gọi 115 hoặc 113 ngay.

  • Khí dung tại nhà cho trẻ

    Chỉ cho con chạy khí dung (máy xông, máy phun sương thuốc) ở nhà khi bác sĩ đã kê đúng thuốc, đúng liều và hướng dẫn cách dùng. Phần lớn đợt ho, sổ mũi, viêm tiểu phế quản ở trẻ nhỏ không cần khí dung, và với trẻ khò khè hay hen, bình xịt qua buồng đệm có mặt nạ thường hiệu quả như máy khí dung mà nhanh, gọn hơn. Không tự pha corticoid, kháng sinh, tinh dầu hay nước muối vào máy. Nếu con khó thở, rút lõm lồng ngực, tím tái hoặc đã dùng thuốc theo kế hoạch mà không đỡ, gọi 115 hoặc 113 hay đưa con đi cấp cứu ngay, không tiếp tục chạy máy ở nhà rồi chờ.

  • Trẻ thở khò khè

    Khò khè là tiếng rít cao như tiếng huýt nhỏ, nghe rõ nhất khi con thở ra, do các ống phế quản nhỏ trong phổi bị hẹp lại. Dưới 2 tuổi, nguyên nhân hay gặp nhất là viêm tiểu phế quản do virus; trên 2 tuổi, khò khè lặp đi lặp lại thường do hen. Tiếng khụt khịt, khò khè do mũi nghẹt thì mất đi sau khi nhỏ nước muối sinh lý và hút mũi. Trẻ khò khè thật sự cần được bác sĩ khám trong ngày; con rút lõm lồng ngực, tím tái, có lúc ngừng thở, hoặc khò khè đột ngột sau khi sặc hay sau khi ăn, uống thuốc, bị ong đốt thì đến cấp cứu ngay.

  • Dấu hiệu suy hô hấp ở trẻ

    Suy hô hấp là khi con phải gắng sức để thở mà vẫn không lấy đủ oxy. Dấu hiệu bố mẹ nhìn thấy được: thở nhanh, phần dưới lồng ngực lõm vào khi hít vào, cánh mũi phập phồng, thở rên, đầu gật gù theo nhịp thở, môi và lưỡi tím tái, bỏ bú, li bì hoặc vật vã. Khi thấy bất kỳ dấu hiệu nào trong số này, gọi 115 hoặc 113 hay đưa con đến cấp cứu ngay; trẻ dưới 1 tuổi nặng lên rất nhanh nên không chờ xem có đỡ không.

  • Sốc phản vệ

    Sốc phản vệ là phản ứng dị ứng toàn thân, xảy ra rất nhanh, thường chỉ vài phút sau khi con ăn một thức ăn, dùng một thuốc hoặc bị ong đốt, và có thể đe dọa tính mạng. Khi con sưng môi lưỡi, khó thở, khò khè, khàn giọng, nôn nhiều, choáng hoặc lả đi: nếu con đã được kê bút tiêm adrenalin thì tiêm ngay, rồi gọi 115 hoặc 113. Cho con nằm xuống, kê cao chân (khó thở thì cho ngồi dậy từ từ), và không để con đứng dậy hay đi lại, kể cả khi con có vẻ đã đỡ.

Chủ đề khác