Dấu hiệu suy hô hấp ở trẻ: nhận biết sớm và xử trí khi chờ cấp cứu
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 thángMầm non · 1–5 tuổi
Trả lời nhanh
Suy hô hấp là khi con phải gắng sức để thở mà vẫn không lấy đủ oxy. Dấu hiệu bố mẹ nhìn thấy được: thở nhanh, phần dưới lồng ngực lõm vào khi hít vào, cánh mũi phập phồng, thở rên, đầu gật gù theo nhịp thở, môi và lưỡi tím tái, bỏ bú, li bì hoặc vật vã. Khi thấy bất kỳ dấu hiệu nào trong số này, gọi 115 hoặc 113 hay đưa con đến cấp cứu ngay; trẻ dưới 1 tuổi nặng lên rất nhanh nên không chờ xem có đỡ không.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Phần dưới lồng ngực hoặc hõm trên xương ức lõm vào mỗi khi con hít vào (rút lõm lồng ngực).
- Cánh mũi phập phồng, đầu gật gù theo mỗi nhịp thở, hoặc con thở rên ừ ừ cuối mỗi lần thở ra.
- Môi, lưỡi, bên trong miệng tím tái, hoặc da tái xám, nổi vân.
- Con thở rít khi đang nằm yên, hoặc có những lúc ngừng thở.
- Con không bú, không uống được, không khóc thành tiếng, không nói hết câu vì mệt.
- Con li bì, khó đánh thức, mềm nhũn, hoặc vật vã, kích thích, không dỗ được.
- Trẻ dưới 2 tháng tuổi thở từ 60 lần/phút trở lên khi nằm yên, đếm lại vẫn nhanh.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con ho kèm thở nhanh nhưng chưa có rút lõm, tím tái hay bỏ bú: đi khám trong ngày.
- Con dưới 3 tháng tuổi, từng sinh non, có bệnh tim, bệnh phổi hay hen mà bị ho, khó thở, kể cả nhẹ.
- Con vừa qua một cơn khó thở, kể cả khi đã đỡ hẳn.
- Con bú hoặc ăn ít hơn một nửa so với bình thường vì mệt khi thở.
- Bố mẹ thấy con thở khác hẳn mọi ngày, dù chưa chắc là dấu hiệu nào.
Suy hô hấp là gì
Khi phổi hoặc đường thở bị bệnh, con phải thở nhanh hơn, mạnh hơn để lấy đủ oxy. Giai đoạn đầu, con vẫn bù được bằng cách gắng sức: bố mẹ thấy con thở nhanh, ngực lõm vào, cánh mũi phập phồng. Đây gọi là khó thở, hay suy hô hấp khi cơ thể không còn bù đủ.
Trẻ nhỏ có đường thở hẹp, cơ hô hấp chóng mệt, nên có thể chuyển từ gắng sức sang kiệt sức rất nhanh. Khi con thở chậm lại, yếu đi hay lả ra sau một thời gian thở vất vả, đó không phải là đỡ mà có thể là con đã mệt lả. Vì vậy, thấy con gắng sức để thở là đưa đi ngay.
Nhìn con thở trong 1 phút
- Vén áo, để con nằm yên hoặc bế con, không khóc. Nhìn cả ngực, bụng, cổ và mặt con.
- Đếm nhịp thở trọn 1 phút: dưới 2 tháng từ 60 lần, 2–12 tháng từ 50 lần, 1–5 tuổi từ 40 lần là thở nhanh.
- Nhìn phần dưới lồng ngực, ngay dưới xương sườn, và hõm ở cổ ngay trên xương ức: chỗ đó lõm vào mỗi khi con hít vào là rút lõm.
- Nhìn cánh mũi có phập phồng, đầu có gật gù theo nhịp thở không.
- Lắng nghe: thở rên ừ ừ khi thở ra, thở rít khi hít vào, khò khè.
- Nhìn môi, lưỡi và bên trong miệng con: màu tím hoặc xám là con thiếu oxy. Với trẻ da sẫm, nhìn lòng bàn tay, lòng bàn chân, lợi và lưỡi.
- Để ý con có bú, có khóc to, có nhìn theo bố mẹ không, hay lơ mơ, lả đi.
Những bệnh hay gây suy hô hấp ở trẻ
- Viêm phổi, viêm tiểu phế quản: hay gặp nhất ở trẻ dưới 2 tuổi, thường bắt đầu bằng sổ mũi, ho, sốt.
- Cơn hen nặng: khò khè, ho, phải ngồi dậy để thở, dùng thuốc cắt cơn không đỡ.
- Viêm thanh quản cấp (bệnh croup), viêm nắp thanh quản: ho ông ổng, khàn tiếng, thở rít, có khi chảy dãi, không nuốt được.
- Hóc dị vật: đang ăn hay chơi thì sặc, ho dữ dội, rồi khó thở.
- Phản vệ: khó thở đột ngột kèm sưng môi, mề đay sau khi ăn, uống thuốc hoặc bị ong đốt.
- Ở trẻ sơ sinh: sinh non, nhiễm trùng, bệnh tim bẩm sinh, hít phải sữa khi sặc.
- Ngộ độc thuốc làm con thở chậm, thở yếu, như thuốc ho có codein, thuốc an thần, thuốc nhỏ mũi co mạch.
Trong lúc chờ cấp cứu
- Gọi 115 hoặc 113. Nếu tự đưa con đi, nhờ người khác lái xe để bố mẹ ngồi sau theo dõi con.
- Bế con ở tư thế con thấy dễ thở nhất, thường là ngồi thẳng hoặc hơi nghiêng về trước. Không ép con nằm ngửa.
- Giữ con bình tĩnh, nói nhẹ nhàng; khóc và sợ hãi làm con thở khó hơn.
- Nếu mũi nghẹt nhiều, nhỏ nước muối sinh lý và hút nhẹ ở cửa mũi.
- Không ép con ăn uống khi đang thở rất mệt, vì con dễ sặc.
- Không cho uống thuốc ho, thuốc an thần, không xông hơi nóng, không cạo gió hay bôi dầu lên ngực rồi chờ.
- Nếu con có kế hoạch xử trí hen bác sĩ đã dặn, dùng thuốc cắt cơn theo đúng kế hoạch trong lúc chờ. Nếu con hóc dị vật, làm theo hướng dẫn sơ cứu hóc dị vật. Nếu con ngừng thở, bắt đầu ép tim thổi ngạt.
Ở bệnh viện con được làm gì
Nhân viên y tế đánh giá ngay đường thở, nhịp thở, đo nồng độ oxy bằng kẹp ở ngón tay hay ngón chân. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, trẻ có độ bão hòa oxy từ 90% trở xuống cần được thở oxy. Con có thể được hút đờm, thở oxy qua ống mũi, khí dung thuốc giãn phế quản hoặc adrenalin tùy nguyên nhân.
Sau khi con ổn định, bác sĩ tìm nguyên nhân bằng X-quang ngực, xét nghiệm máu và điều trị theo bệnh. Bố mẹ mang theo sổ khám, sổ tiêm chủng và các thuốc con đã dùng.
Chăm sóc con tại nhà
- Khi con ốm ho, sốt, đếm nhịp thở trọn 1 phút khi con ngủ, vài lần mỗi ngày, và nhìn phần dưới lồng ngực.
- Nhỏ nước muối sinh lý 0,9% và hút nhẹ mũi trước khi bú để trẻ nhỏ không phải thở vất vả vì mũi nghẹt.
- Cho bú ít một, nhiều lần; để ý số tã ướt mỗi ngày.
- Không để ai hút thuốc trong nhà, tránh khói bếp than, khói hương.
- Cất thuốc ho, thuốc an thần, thuốc nhỏ mũi của người lớn lên cao, ngoài tầm tay trẻ.
- Lưu số 115 và 113 trong điện thoại của cả nhà, kể cả ông bà, người giúp việc.
Hiểu lầm thường gặp
- Con thở mệt thì cạo gió, bôi dầu nóng lên ngực rồi theo dõi thêm.
- Cạo gió hay bôi dầu không làm phổi lấy được thêm oxy, và tinh dầu bạc hà, long não có thể làm trẻ nhỏ khó thở hơn. Con đang gắng sức để thở cần được đưa đi cấp cứu ngay.
- Con thở chậm lại, nằm im là đã đỡ.
- Sau một thời gian thở vất vả, trẻ có thể mệt lả, thở yếu đi và nằm im. Nếu con lơ mơ, khó đánh thức hay môi tím, đó là dấu hiệu nặng hơn, cần cấp cứu ngay.
- Chỉ khi môi tím mới là nguy hiểm.
- Tím tái là dấu hiệu muộn. Rút lõm lồng ngực, thở rên, cánh mũi phập phồng hay bỏ bú đã là lý do để đi cấp cứu, trước khi con bị tím.
Bố mẹ hay hỏi
+Làm sao biết trẻ bị suy hô hấp?
Nhìn con thở trong 1 phút: thở nhanh vượt ngưỡng theo tuổi, ngực lõm vào khi hít vào, cánh mũi phập phồng, thở rên, môi tím, bỏ bú hay li bì đều là dấu hiệu khó thở nặng, cần đưa con đi cấp cứu.
+Trẻ sơ sinh bị suy hô hấp có biểu hiện gì?
Trẻ sơ sinh có thể thở nhanh từ 60 lần/phút, thở rên, rút lõm ngực, có lúc ngừng thở, tím quanh môi, bú kém hoặc bỏ bú, người lạnh hoặc sốt. Thấy những dấu hiệu này, đưa con đến viện ngay.
+Có nên cho con thở máy khí dung ở nhà khi con khó thở không?
Chỉ dùng khi bác sĩ đã kê đúng thuốc cho con, ví dụ trong kế hoạch xử trí hen. Nếu con khó thở nặng, đừng chạy máy ở nhà rồi chờ; gọi 115 hoặc 113 hay đưa con đi cấp cứu.
+Con hết khó thở rồi có cần đi khám không?
Có. Sau một cơn khó thở, kể cả khi con đã đỡ, nên cho con đi khám để bác sĩ tìm nguyên nhân và dặn bố mẹ cách xử trí nếu cơn đó quay lại.
Nguồn tham khảo
- Pocket book of hospital care for children (Triage, emergency signs) — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
- IMCI distance learning course (kèm IMCI Chart Booklet) — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
- Breathing Trouble — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Bronchiolitis — NHS (Anh)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Trẻ thở nhanh, thở gấp
Đếm nhịp thở trọn 1 phút khi con nằm yên, không khóc. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, con thở nhanh khi: dưới 2 tháng từ 60 lần/phút, 2–12 tháng từ 50 lần/phút, 1–5 tuổi từ 40 lần/phút; trẻ trên 5 tuổi, từ 30 lần/phút thường được coi là nhanh. Con ho hoặc khó thở mà thở nhanh cần đi khám trong ngày vì có thể là viêm phổi. Trẻ dưới 2 tháng thở từ 60 lần/phút, hoặc trẻ nào thở nhanh kèm rút lõm lồng ngực, tím tái, thở rên, bỏ bú thì đến cấp cứu ngay.
- Viêm phổi ở trẻ em
Dấu hiệu quan trọng nhất của viêm phổi ở trẻ là ho hoặc khó thở kèm thở nhanh. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, trẻ dưới 2 tháng thở từ 60 lần/phút, trẻ 2–12 tháng từ 50 lần/phút, trẻ 1–5 tuổi từ 40 lần/phút là thở nhanh; đếm trọn 1 phút khi con nằm yên. Trẻ ho mà thở nhanh cần đi khám trong ngày. Rút lõm lồng ngực, tím tái, bỏ bú, li bì, co giật, hoặc bất kỳ trẻ dưới 2 tháng nào thở nhanh, cần đến viện ngay.
- Viêm tiểu phế quản ở trẻ
Viêm tiểu phế quản là bệnh do virus, chủ yếu là virus hợp bào hô hấp (RSV), hay gặp ở trẻ dưới 2 tuổi: bắt đầu như sổ mũi, sau 2–3 ngày con ho, khò khè, thở nhanh, bú khó. Bệnh thường nặng nhất vào ngày 3–5 và phần lớn trẻ được chăm ở nhà; kháng sinh, thuốc giãn phế quản hay corticoid thường không giúp gì. Con rút lõm lồng ngực, có lúc ngừng thở, tím tái, bỏ bú, hoặc thở từ 70 lần/phút trở lên thì đến cấp cứu ngay; trẻ dưới 3 tháng, trẻ sinh non hay có bệnh tim phổi cần đi khám sớm ngay từ khi mới ho.
- Hen phế quản ở trẻ
Hen phế quản (hen suyễn) là bệnh viêm mạn tính của đường thở: con khò khè, ho về đêm và gần sáng, ho hoặc khó thở khi chạy nhảy, khi cảm lạnh hay trời trở lạnh, và các triệu chứng cứ tái đi tái lại. Hen chưa chữa khỏi hẳn được nhưng kiểm soát tốt được: phần lớn trẻ dùng thuốc dự phòng dạng hít đều đặn theo đơn sẽ đi học, chơi thể thao như bạn bè. Trong cơn hen, dùng thuốc cắt cơn theo kế hoạch bác sĩ đã dặn; nếu không đỡ, con mệt đến mức nói không hết câu, môi tím hoặc lơ mơ thì gọi 115 hoặc 113 ngay.
- Hóc dị vật
Nếu con còn ho được, khóc được, nói được, hãy để con tự ho và ở sát bên con; không vỗ, không móc họng. Nếu con không ho ra tiếng, không khóc, không thở được: trẻ dưới 1 tuổi thì vỗ lưng 5 lần rồi ấn ngực 5 lần; trẻ từ 1 tuổi thì vỗ lưng 5 lần rồi ấn bụng (thủ thuật Heimlich) 5 lần, lặp lại đến khi dị vật ra. Gọi 115 hoặc 113 ngay, và nếu con lả đi, bất tỉnh thì bắt đầu ép tim thổi ngạt.
- Trẻ sơ sinh tím tái
Môi, lưỡi, trong miệng, mặt hoặc thân mình của trẻ sơ sinh chuyển tím hay xám là dấu hiệu thiếu oxy: gọi 115 hoặc 113, hoặc đưa con đến cấp cứu ngay, kể cả khi màu tím đã đỡ. Chỉ riêng bàn tay, bàn chân hơi tím trong vài giờ đầu sau sinh hoặc khi con bị lạnh, trong lúc môi lưỡi vẫn hồng, con thở êm và bú tốt, thường hết khi được ủ ấm. Nếu con ngừng thở hoặc không phản ứng, gọi cấp cứu và bắt đầu thổi ngạt, ép tim ngay.
Chủ đề khác