Trẻ sơ sinh tím môi, tím tái: khi nào bình thường, khi nào gọi cấp cứu
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 tháng
Trả lời nhanh
Môi, lưỡi, trong miệng, mặt hoặc thân mình của trẻ sơ sinh chuyển tím hay xám là dấu hiệu thiếu oxy: gọi 115 hoặc 113, hoặc đưa con đến cấp cứu ngay, kể cả khi màu tím đã đỡ. Chỉ riêng bàn tay, bàn chân hơi tím trong vài giờ đầu sau sinh hoặc khi con bị lạnh, trong lúc môi lưỡi vẫn hồng, con thở êm và bú tốt, thường hết khi được ủ ấm. Nếu con ngừng thở hoặc không phản ứng, gọi cấp cứu và bắt đầu thổi ngạt, ép tim ngay.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Môi, lưỡi, lợi, trong miệng, mặt hoặc thân mình tím, xám hay tái nhợt, kể cả khi chỉ xuất hiện trong chốc lát.
- Con có cơn ngừng thở, thở ngáp cá, hoặc lả đi, mềm nhũn, không phản ứng: gọi 115 hoặc 113 và bắt đầu thổi ngạt, ép tim.
- Con tím khi bú hoặc sau sặc sữa mà không ho, không khóc ra tiếng được: sơ cứu như hóc dị vật ở trẻ dưới 1 tuổi và gọi 115 hoặc 113.
- Con thở nhanh từ 60 lần mỗi phút trở lên khi nằm yên, thở rên, rút lõm lồng ngực, cánh mũi phập phồng.
- Da lạnh, ẩm, nổi vân tím như mạng lưới, hoặc nhiệt độ dưới 36°C dù đã ủ ấm; hoặc con dưới 3 tháng sốt từ 38°C.
- Con co giật, hoặc tím kèm li bì, bỏ bú.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Bàn tay, bàn chân con vẫn tím sau khi đã ủ ấm, hoặc hay tím tay chân khi con không lạnh.
- Con bú mệt, bú ngắt quãng để thở, vã mồ hôi khi bú, chậm tăng cân.
- Bác sĩ nói tim con có tiếng thổi, hoặc con chưa được đo nồng độ oxy trong máu để sàng lọc tim bẩm sinh trước khi ra viện.
- Con ho, khò khè, sổ mũi kèm bú kém hơn bình thường.
Tím ở đâu thì đáng lo
Tím ở trung tâm là khi môi, lưỡi, mặt trong miệng, lợi, mặt hoặc thân mình tím, xám. Đây là dấu hiệu máu thiếu oxy và luôn cần cấp cứu ở trẻ sơ sinh. Cách xem nhanh nhất là nhìn lưỡi và mặt trong miệng của con dưới ánh sáng tốt. Với trẻ da sẫm màu, nhìn thêm lòng bàn tay, lòng bàn chân, lợi và mặt trong mí mắt.
Tím đầu chi là khi chỉ bàn tay, bàn chân hơi tím, còn môi, lưỡi và thân mình vẫn hồng. Hiện tượng này hay gặp trong vài giờ đầu sau sinh, hoặc khi con bị lạnh, ví dụ ngay sau khi tắm. Nếu con thở êm, bú tốt, ủ ấm một lúc là hồng lại. Bố mẹ không chắc đó là kiểu tím nào thì cứ coi như tím trung tâm và đưa con đi ngay.
Vì sao trẻ sơ sinh bị tím
- Bệnh đường thở và phổi: sặc sữa, hóc, viêm phổi, viêm tiểu phế quản, nghẹt mũi nặng ở trẻ chỉ thở bằng mũi.
- Cơn ngừng thở: hay gặp hơn ở trẻ sinh non. Ho gà ở trẻ dưới 3 tháng có thể không có tiếng rít, mà sau cơn ho con khó thở, tím hoặc xám đi.
- Tim bẩm sinh: một số bệnh tim làm máu thiếu oxy đi nuôi cơ thể, con tím môi, bú mệt, vã mồ hôi, chậm lên cân.
- Nhiễm trùng nặng, sốc, hạ thân nhiệt: da tái, lạnh, nổi vân tím, con li bì.
- Co giật: trong cơn con có thể tím môi, mắt trợn, giật tay chân hoặc chỉ ngừng thở.
Làm gì trong lúc chờ cấp cứu
- Gọi 115 hoặc 113 ngay. Nói rõ con bao nhiêu ngày tuổi, tím ở đâu, con còn thở không, và địa chỉ nhà.
- Đặt con nằm ngửa trên mặt phẳng, giữ ấm, không lắc con.
- Nếu con không thở hoặc chỉ thở ngáp cá, không phản ứng: thổi ngạt 5 lần qua miệng và mũi con, rồi ép tim 30 lần xen 2 lần thổi ngạt. Hai bàn tay ôm vòng quanh ngực con, ép bằng hai ngón cái ở nửa dưới xương ức, lún khoảng một phần ba bề dày ngực, nhịp 100–120 lần mỗi phút, làm đến khi nhân viên cấp cứu tới hoặc con thở lại.
- Nếu con vừa sặc hoặc hóc, không ho, không khóc ra tiếng: đặt con nằm sấp dọc cẳng tay, đầu thấp, vỗ lưng 5 lần, rồi lật ngửa ấn ngực 5 lần bằng hai ngón cái, lặp lại.
- Không cạo gió, bôi dầu, chích máu, xoa bóp tay chân hay cho con uống gì. Những việc này không đưa oxy vào máu và làm mất thời gian.
- Nếu tự đưa con đi, một người lái xe, một người ngồi sau theo dõi nhịp thở và màu môi của con.
Bác sĩ sẽ làm gì
Bác sĩ đo nồng độ oxy trong máu bằng một kẹp nhỏ ở tay hoặc chân con, cho thở oxy nếu cần, nghe tim phổi, có thể chụp X-quang ngực, siêu âm tim và xét nghiệm máu để tìm nguyên nhân.
Thông tư 12/2026/TT-BYT của Bộ Y tế khuyến khích sàng lọc dị tật tim bẩm sinh cho trẻ sơ sinh. Nhiều nơi sinh đo oxy máu cho con trước khi ra viện. Hãy hỏi lại kết quả; một số bệnh tim không gây tím rõ trong những ngày đầu.
Giảm nguy cơ cho con
- Bế con đầu cao khi bú, cho ợ hơi, không cho bú khi con nằm ngửa hẳn, không chống bình.
- Cho con ngủ nằm ngửa, trên mặt phẳng chắc, trong cũi hoặc nôi riêng cạnh giường bố mẹ, không ngủ chung giường.
- Giữ ấm vừa đủ, không ủ quá kín. Giữ nhà không có khói thuốc.
- Tiêm chủng đúng lịch, tránh cho người đang ho, sốt bế con.
- Bố mẹ, ông bà nên học sơ cứu hóc và ép tim cho trẻ dưới 1 tuổi.
Chăm sóc con tại nhà
- Nếu chỉ bàn tay, bàn chân hơi tím mà môi, lưỡi hồng, con thở êm và bú tốt: mặc thêm tất, bao tay, bế con áp vào người, xem lại sau 10–15 phút. Vẫn tím, hoặc môi lưỡi bắt đầu tím, thì đi khám ngay.
- Tập nhìn màu môi, lưỡi của con dưới ánh sáng ban ngày khi con khỏe, để dễ nhận ra khi có thay đổi.
- Biết cách đếm nhịp thở: đếm số lần bụng con phồng lên trong trọn 1 phút khi con nằm yên.
- Lưu số 115 và 113 trong điện thoại, dán địa chỉ nhà ở chỗ dễ thấy cho người trông trẻ.
- Sau khi con được khám và về nhà, theo dõi sát và đi tái khám đúng hẹn.
Hiểu lầm thường gặp
- Trẻ tím tái là bị cảm gió, cạo gió hoặc bôi dầu là khỏi.
- Tím ở môi, lưỡi là dấu hiệu thiếu oxy do bệnh ở phổi, tim hoặc đường thở. Cạo gió, bôi dầu không giúp gì và làm chậm việc cấp cứu.
- Con tím một lúc rồi hồng lại thì không sao.
- Cơn tím thoáng qua có thể là cơn ngừng thở, co giật hoặc bệnh tim, và có thể lặp lại nặng hơn. Đưa con đi khám ngay dù con đã hồng lại.
- Ủ con thật kín, thật ấm là hết tím.
- Ủ ấm chỉ giúp với tím tay chân do lạnh. Tím môi, lưỡi do thiếu oxy không hết khi ủ, còn ủ quá nóng làm tăng nguy cơ đột tử ở trẻ sơ sinh.
Bố mẹ hay hỏi
+Trẻ sơ sinh bị tím tay chân có sao không?
Bàn tay, bàn chân hơi tím trong vài giờ đầu hoặc khi con lạnh, trong khi môi lưỡi hồng và con khỏe, thường hết khi ủ ấm. Nếu ủ ấm rồi vẫn tím, hoặc môi lưỡi cũng tím, đưa con đi khám ngay.
+Trẻ sơ sinh tím môi khi khóc có nguy hiểm không?
Môi tím ở trẻ sơ sinh, kể cả chỉ khi khóc, cần được khám ngay vì có thể do bệnh tim hoặc thiếu oxy. Đưa con đến cấp cứu, không chờ xem có lặp lại không.
+Trẻ sơ sinh tím tái khi bú phải làm sao?
Ngừng cho bú, bế con dựng đứng hoặc nằm sấp đầu thấp và xem con có thở, ho, khóc được không. Con không ho, không thở được thì vỗ lưng, ấn ngực và gọi 115 hoặc 113; con đã hồng lại cũng nên đi khám vì tím khi bú có thể do bệnh tim, phổi.
+Làm sao biết con có bị tim bẩm sinh không?
Bác sĩ nghe tim, đo oxy máu và siêu âm tim khi nghi ngờ. Ở nhà, để ý con tím môi, bú mệt, vã mồ hôi khi bú, thở nhanh và chậm tăng cân, và hỏi lại kết quả sàng lọc tim lúc ra viện.
+Con da sẫm màu thì nhìn tím ở đâu?
Nhìn lưỡi, mặt trong miệng, lợi, mặt trong mí mắt, lòng bàn tay và lòng bàn chân; ở những chỗ này màu xám, tím dễ thấy hơn.
Nguồn tham khảo
- When to get urgent medical help for babies and children under 5 — NHS (Anh)
- Congenital heart disease — NHS (Anh)
- Pocket book of hospital care for children (2013) — WHO
- Paediatric basic life support guidelines (2025) — Resuscitation Council UK
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Trẻ sơ sinh sặc sữa
Phần lớn lần sặc sữa là nhẹ: con ho, đỏ mặt, sữa trào ra miệng mũi rồi tự thở lại. Lúc này dừng cho bú, bế con nghiêng người, mặt hơi cúi xuống cho sữa chảy ra, lau sạch miệng mũi và để con tự ho, ở sát bên con. Nếu con không ho, không khóc ra tiếng, không thở được, tím tái hoặc mềm nhũn: gọi 115 hoặc 113 ngay, vỗ lưng 5 lần rồi ấn ngực 5 lần, lặp lại; con bất tỉnh thì bắt đầu thổi ngạt và ép tim.
- Hóc dị vật
Nếu con còn ho được, khóc được, nói được, hãy để con tự ho và ở sát bên con; không vỗ, không móc họng. Nếu con không ho ra tiếng, không khóc, không thở được: trẻ dưới 1 tuổi thì vỗ lưng 5 lần rồi ấn ngực 5 lần; trẻ từ 1 tuổi thì vỗ lưng 5 lần rồi ấn bụng (thủ thuật Heimlich) 5 lần, lặp lại đến khi dị vật ra. Gọi 115 hoặc 113 ngay, và nếu con lả đi, bất tỉnh thì bắt đầu ép tim thổi ngạt.
- Viêm tiểu phế quản ở trẻ
Viêm tiểu phế quản là bệnh do virus, chủ yếu là virus hợp bào hô hấp (RSV), hay gặp ở trẻ dưới 2 tuổi: bắt đầu như sổ mũi, sau 2–3 ngày con ho, khò khè, thở nhanh, bú khó. Bệnh thường nặng nhất vào ngày 3–5 và phần lớn trẻ được chăm ở nhà; kháng sinh, thuốc giãn phế quản hay corticoid thường không giúp gì. Con rút lõm lồng ngực, có lúc ngừng thở, tím tái, bỏ bú, hoặc thở từ 70 lần/phút trở lên thì đến cấp cứu ngay; trẻ dưới 3 tháng, trẻ sinh non hay có bệnh tim phổi cần đi khám sớm ngay từ khi mới ho.
- Lịch khám trẻ sơ sinh
Ngoài lần khám trước khi ra viện, trẻ sơ sinh nên được khám lại trong vòng 2–3 ngày sau khi ra viện (nhất là khi ra viện trước 72 giờ tuổi), rồi khoảng 1–2 tuần, 1 tháng và 6 tuần tuổi; sau đó khám theo các mốc tiêm chủng và lúc 6, 9, 12, 18, 24 tháng. Lịch cụ thể theo hẹn của nơi sinh và trạm y tế. Không chờ đến lịch hẹn nếu con dưới 3 tháng mà sốt từ 38°C hoặc người lạnh dưới 36°C, bú kém hay bỏ bú, li bì, thở nhanh, tím tái, co giật, hoặc vàng da lan xuống lòng bàn tay, bàn chân: đưa con đi cấp cứu ngay.
- Nhiệt độ phòng và quần áo cho bé
Phòng của bé nên mát vừa phải: người lớn mặc áo mỏng thấy dễ chịu là được. Hướng dẫn của Anh lấy mốc 16–20°C; ở Việt Nam mùa nóng, nếu dùng điều hòa thì để mát nhẹ và không cho hơi lạnh thổi thẳng vào bé. Mặc cho bé nhiều hơn người lớn khoảng một lớp, sờ gáy hoặc ngực thấy ấm và khô là vừa, tay chân hơi mát là bình thường. Bé quá nóng làm tăng nguy cơ đột tử khi ngủ; bé dưới 3 tháng có nhiệt độ từ 38°C, hoặc người lạnh, li bì, bỏ bú thì đưa đi khám ngay.
- Chăm sóc trẻ sinh non tại nhà
Trẻ sinh non (sinh trước 37 tuần) về nhà cần được giữ ấm, ôm da kề da càng nhiều giờ càng tốt, bú mẹ thường xuyên hơn trẻ đủ tháng, ngủ ngửa trong cũi hoặc nôi riêng, và đi tái khám đúng hẹn, kể cả khám mắt và nghe. Phát triển của con được tính theo tuổi hiệu chỉnh đến khoảng 2 tuổi. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con có lúc ngừng thở, tím tái, li bì, bỏ bú, sốt từ 38°C hoặc người lạnh dưới 36°C dù đã ủ ấm.
Chủ đề khác