Bệnh Whitmore ở trẻ: dấu hiệu, khi nào cần đến viện và cách phòng
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi
Trả lời nhanh
Bệnh Whitmore (melioidosis) do một loại vi khuẩn sống trong đất, bùn và nước bẩn gây ra, hay gặp hơn sau mưa lớn, ngập lụt. Bệnh ít gặp và hầu như không lây từ người sang người, nhưng có thể nặng nhanh, nhất là ở người có bệnh đái tháo đường, bệnh gan, thận, phổi mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch. Con sốt sau khi tiếp xúc bùn đất, nước lũ, có vết thương sưng mủ không lành, hay sưng đau vùng mang tai, cần đi khám sớm và kể cho bác sĩ chuyện tiếp xúc đó. Sốt không hạ, khó thở, li bì hay tay chân lạnh thì đến cấp cứu ngay.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con thở nhanh, thở khó, đau ngực, môi hoặc da tím tái.
- Con li bì, lơ mơ, gọi hỏi khó đánh thức, hoặc co giật.
- Tay chân lạnh, da tái hoặc nổi vân tím, con mệt lả.
- Sốt cao liên tục không hạ dù đã dùng thuốc hạ sốt đúng liều, kèm con mệt nhiều, không chơi được.
- Con nôn tất cả mọi thứ, không uống được, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
- Trên da có chấm hoặc mảng đỏ tím không mất đi khi ấn một chiếc cốc thủy tinh lên.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con sốt trong vòng 3 tuần sau khi lội nước lũ, chơi bùn đất, tắm ao hồ, nhất là khi con có bệnh đái tháo đường hoặc bệnh mạn tính khác: đi khám trong ngày.
- Vết xước, vết thương trên da sưng nóng đỏ, chảy mủ, hoặc mãi không lành.
- Con sưng đau một bên vùng mang tai hay hạch ở cổ, da đỏ, có khi mềm như có mủ bên trong, kèm sốt.
- Con ho có đờm, sốt kéo dài, gầy sút hoặc ra mồ hôi đêm.
- Con nổi nhọt, áp xe nhiều nơi hoặc nổi đi nổi lại.
- Con đã được uống kháng sinh mà vẫn sốt sau 2–3 ngày.
Bệnh Whitmore là gì
Bệnh Whitmore, tên quốc tế là melioidosis, do vi khuẩn Burkholderia pseudomallei gây ra. Vi khuẩn sống tự nhiên trong đất, bùn và nước bề mặt, gặp nhiều ở Đông Nam Á và Bắc Úc. Ở Việt Nam, năm nào cũng có ca bệnh rải rác, thường tăng sau mưa lớn, bão lũ.
Bệnh có nhiều biểu hiện khác nhau nên dễ bị nhầm với bệnh khác: có người chỉ bị nhiễm trùng da, có người bị viêm phổi, áp xe trong gan, lách, hoặc nhiễm khuẩn huyết. Bệnh có thể diễn biến nặng và nguy hiểm đến tính mạng nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời. Hiện chưa có vắc xin phòng bệnh.
Con có thể nhiễm bệnh như thế nào
Vi khuẩn vào cơ thể chủ yếu qua vết trầy xước, vết thương hở khi da tiếp xúc với đất, bùn, nước bẩn. Con cũng có thể nhiễm do hít phải bụi hay giọt nước có vi khuẩn, hoặc dùng nguồn nước, thức ăn bị ô nhiễm. Thời gian từ lúc nhiễm đến khi phát bệnh thường từ 1 đến 21 ngày, có khi lâu hơn nhiều.
Bệnh hầu như không lây từ người sang người, nên không cần cách ly con với anh chị em. Những người dễ mắc và dễ bị nặng là người có bệnh đái tháo đường, bệnh gan, thận, phổi mạn tính, suy giảm miễn dịch, và người thường xuyên tiếp xúc đất bùn, nước bẩn. Trẻ khỏe mạnh cũng có thể mắc, nhưng ít gặp hơn.
Ở trẻ em, bệnh thường biểu hiện ra sao
Ở trẻ em, bệnh hay biểu hiện ở da và vùng tuyến mang tai hơn là ở phổi: vết thương mưng mủ lâu lành, áp xe dưới da, hoặc sưng đau, có mủ ở một bên vùng mang tai, kèm sốt. Hạch ở cổ cũng có thể sưng. Viêm phổi và nhiễm khuẩn huyết vẫn có thể gặp ở trẻ, tuy không thường xuyên như ở người lớn.
Sưng vùng mang tai một bên dễ làm bố mẹ nghĩ là quai bị. Khác với quai bị, chỗ sưng do Whitmore thường đỏ, đau nhiều, có thể có mủ, và sốt kéo dài. Nếu con sưng mang tai mà da đỏ, ấn đau nhiều hoặc sốt nhiều ngày, nhất là sau khi tiếp xúc bùn đất, nên đưa con đi khám.
Bác sĩ sẽ làm gì
Để chẩn đoán chắc chắn, bác sĩ cần cấy tìm vi khuẩn trong máu, mủ, đờm hoặc dịch khác, có khi phải làm nhiều lần. Siêu âm, chụp phim giúp tìm ổ áp xe trong gan, lách hay ở phổi. Khi đi khám, hãy kể rõ con đã lội nước, chơi bùn đất, tắm ao hồ hay bị thương ở đâu, khi nào; chi tiết này giúp bác sĩ nghĩ đến bệnh sớm hơn.
Vi khuẩn này kháng tự nhiên với nhiều kháng sinh thông dụng, nên kháng sinh tự mua ở hiệu thuốc thường không có tác dụng và còn làm chậm chẩn đoán. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, người bệnh thường phải dùng kháng sinh đường tĩnh mạch ít nhất 2 tuần, sau đó uống kháng sinh thêm nhiều tháng để bệnh không tái phát. Loại thuốc và thời gian do bác sĩ quyết định; bố mẹ cần cho con uống đủ, tái khám đúng hẹn, không tự dừng thuốc khi con đã đỡ.
Phòng bệnh cho con, nhất là sau mưa lũ
- Hạn chế để con lội nước ngập, chơi bùn đất, tắm hoặc bơi ở ao hồ, kênh rạch, vùng nước đọng nghi bị ô nhiễm, nhất là khi con có vết thương hở.
- Trẻ em và thiếu niên không tham gia dọn dẹp bùn đất sau lũ; việc này để người lớn làm, có ủng, găng tay.
- Cho con đi giày, ủng khi phải đi qua chỗ đất ẩm ướt, bùn lầy.
- Rửa sạch vết xước bằng nước sạch và xà phòng, che kín vết thương; nếu vết thương dính bùn đất, rửa sạch ngay.
- Rửa tay cho con bằng xà phòng sau khi tiếp xúc đất, bùn, nước bẩn và trước khi ăn.
- Dùng nước sạch để ăn uống, sinh hoạt; ăn chín, uống chín.
- Con có bệnh đái tháo đường hoặc bệnh mạn tính: giữ bệnh nền ổn định theo hướng dẫn của bác sĩ và đặc biệt cẩn thận với vết thương trên da.
Chăm sóc con tại nhà
- Khi con sốt, dùng paracetamol 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách ít nhất 4–6 giờ, không quá 4 lần trong 24 giờ. Không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi.
- Cho con uống nhiều nước, ăn mềm, chia nhiều bữa; theo dõi con có đi tiểu đều không.
- Ghi lại giờ và nhiệt độ mỗi lần đo, ngày con tiếp xúc bùn đất, nước lũ, để kể cho bác sĩ.
- Giữ vết thương sạch, khô, băng kín; không nặn mủ, không đắp lá hay bôi thuốc không rõ nguồn gốc lên vết thương.
- Nếu con đã được chẩn đoán bệnh Whitmore, cho con dùng thuốc đủ ngày theo đơn và tái khám đúng hẹn, kể cả khi con đã khỏe.
Hiểu lầm thường gặp
- Bệnh Whitmore là vi khuẩn ăn thịt người, mắc là không qua khỏi.
- Bệnh có thể nặng, nhưng nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng, đủ thời gian, nhiều người khỏi bệnh. Điều quan trọng là đi khám sớm khi có dấu hiệu và kể rõ chuyện tiếp xúc bùn đất.
- Người nhà bị Whitmore thì con cũng sẽ bị lây.
- Bệnh lây chủ yếu từ đất, bùn, nước có vi khuẩn, hầu như không lây giữa người với người. Gia đình chăm sóc người bệnh bình thường, rửa tay sạch là đủ.
- Vết thương mưng mủ thì tự mua kháng sinh uống vài ngày là khỏi.
- Vi khuẩn Whitmore kháng nhiều kháng sinh thông dụng, và vết thương mưng mủ còn có nhiều nguyên nhân khác. Tự uống kháng sinh dễ làm bệnh kéo dài và khó chẩn đoán; hãy để bác sĩ khám và chọn thuốc.
- Sưng mang tai thì chắc là quai bị, ở nhà chờ tự khỏi.
- Quai bị thường sưng hai bên, không mưng mủ. Sưng một bên, da đỏ, đau nhiều, sốt kéo dài có thể là nhiễm trùng do vi khuẩn, trong đó có Whitmore, và cần đi khám.
Bố mẹ hay hỏi
+Bệnh Whitmore có lây không?
Bệnh hầu như không lây từ người sang người. Con chỉ nhiễm khi vi khuẩn từ đất, bùn, nước bẩn vào qua vết thương, đường thở hoặc đường ăn uống.
+Trẻ bị Whitmore có chữa được không?
Có. Bệnh cần kháng sinh đặc hiệu do bác sĩ chỉ định, thường dùng đường tĩnh mạch rồi uống tiếp nhiều tháng. Điều trị sớm và đủ thời gian giúp con khỏi và tránh tái phát.
+Có vắc xin phòng bệnh Whitmore không?
Hiện chưa có vắc xin. Cách phòng là hạn chế để da con tiếp xúc đất bùn, nước bẩn, che kín vết thương và rửa tay sạch.
+Con bị đái tháo đường có cần đặc biệt lo bệnh Whitmore không?
Trẻ có đái tháo đường dễ mắc và dễ bị nặng hơn, nhất là khi đường huyết chưa ổn định. Sau mưa lũ, giữ con tránh xa bùn nước bẩn, và nếu con sốt hay có vết thương mưng mủ thì đưa đi khám sớm.
+Sau lũ, con chỉ lội nước một lần có sao không?
Phần lớn trẻ lội nước không bị bệnh. Hãy rửa sạch chân tay, vết xước bằng xà phòng, rồi theo dõi con trong khoảng 3 tuần; nếu con sốt hoặc vết thương sưng mủ thì đi khám và kể lại chuyện lội nước.
Nguồn tham khảo
- Bộ Y tế khuyến cáo phòng bệnh Whitmore — Cục Quản lý Khám, chữa bệnh – Bộ Y tế
- Cảnh báo các bệnh truyền nhiễm sau mưa lớn, ngập úng liên tục nhiều nơi — Báo Điện tử Chính phủ
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Sốt kéo dài ở trẻ
Phần lớn cơn sốt ở trẻ hết trong 2–4 ngày; sốt quá 3 ngày, hoặc đã hạ rồi lại sốt lại, cần đi khám để tìm nguyên nhân. Hay gặp nhất là nhiều đợt nhiễm virus nối tiếp nhau, hoặc một nhiễm trùng chưa được phát hiện như nhiễm trùng tiểu, viêm phổi, viêm tai. Sốt từ 5 ngày cần nghĩ đến bệnh Kawasaki nếu kèm mắt đỏ, môi đỏ nứt, bàn tay bàn chân sưng đỏ; ở Việt Nam còn cần nghĩ đến sốt xuất huyết, thương hàn, sốt mò, lao. Đi cấp cứu ngay nếu con li bì, khó thở, co giật, có chấm đỏ tím trên da, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
- Nhiễm trùng máu
Nhiễm trùng máu (nhiễm trùng huyết, nhiễm khuẩn huyết) là khi cơ thể phản ứng quá mức với một ổ nhiễm trùng, làm tổn thương các cơ quan; bệnh có thể nặng lên trong vài giờ. Ở trẻ nhỏ, dấu hiệu là thở nhanh hoặc khó thở, da môi tái, xám, tím hoặc nổi vân, sờ người rất nóng hoặc lạnh, khóc yếu hay khóc the thé, li bì khó đánh thức, bỏ bú, nôn liên tục, ít đi tiểu, đôi khi nổi ban không mất màu khi ấn cốc thủy tinh. Con có một trong những dấu hiệu này, hoặc bố mẹ thấy con khác hẳn và rất lo, hãy gọi 115 hoặc 113 hay đưa con đi cấp cứu ngay. Được dùng kháng sinh sớm là điều quyết định.
- Áp xe da ở trẻ
Áp xe da là một ổ mủ nằm dưới da do nhiễm khuẩn: cục sưng đỏ, nóng, đau, sau vài ngày mềm ở giữa và có thể chảy mủ. Ổ nhỏ đôi khi tự vỡ và lành, nhưng nhiều ổ cần bác sĩ chích tháo mủ; bố mẹ không tự nặn hay chích. Cho con đi khám trong ngày khi cục sưng to lên, đau nhiều, đỏ lan ra xung quanh, ở mặt, hoặc con sốt. Đi cấp cứu ngay nếu con sốt cao kèm li bì, thở nhanh, da tái lạnh, hoặc có vệt đỏ chạy dài từ ổ áp xe.
- Vết đứt tay, trầy xước
Với vết đứt hay trầy xước nhỏ: lấy gạc hoặc khăn sạch ấn chặt liên tục khoảng 10 phút, không mở ra xem giữa chừng; khi máu cầm thì rửa bằng nước sạch, xà phòng quanh vết thương, rồi che bằng băng gạc sạch. Đưa con đi khám trong ngày nếu vết rách toác miệng, sâu, dài hơn khoảng 1 cm, ở mặt hoặc lòng bàn tay, bẩn đất cát, do đinh gỉ hay súc vật cắn, hoặc con chưa tiêm đủ mũi uốn ván. Gọi 115 hoặc 113 khi máu phun thành tia hoặc vẫn chảy sau 10 phút ấn chặt.
- Quai bị ở trẻ
Quai bị do virus gây ra, làm sưng đau tuyến nước bọt mang tai ở một hoặc hai bên má, góc hàm, kèm sốt, đau đầu, đau khi nhai nuốt. Phần lớn trẻ tự khỏi sau 1–2 tuần với nghỉ ngơi, ăn mềm, uống đủ nước và paracetamol khi đau, sốt. Đưa con đi viện ngay nếu con đau đầu dữ dội, cổ cứng, nôn nhiều, li bì, co giật, đau bụng trên dữ dội, hoặc đau tinh hoàn đột ngột; tinh hoàn sưng đau sau vài ngày sưng má cần đi khám trong ngày.
- Dấu hiệu tiểu đường ở trẻ
Bốn dấu hiệu chính của tiểu đường ở trẻ là đi tiểu nhiều (cả ban đêm, có khi đái dầm trở lại), khát và uống nước nhiều, mệt mỏi, và sụt cân dù ăn vẫn ngon. Ở tiểu đường type 1, các dấu hiệu này xuất hiện nhanh, trong vài ngày đến vài tuần. Nếu con có các dấu hiệu này, hãy đưa con đi đo đường huyết ngay trong ngày. Nếu con kèm nôn, đau bụng, thở nhanh sâu, hơi thở có mùi lạ hoặc li bì, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.
Chủ đề khác