Tiêu hóa

Trẻ bị kiết lỵ: dấu hiệu, khi nào đi khám và chăm sóc tại nhà

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi

Trả lời nhanh

Kiết lỵ (lỵ) là tiêu chảy có máu nhìn thấy được lẫn trong phân, thường kèm nhầy, đau quặn bụng, mót rặn và sốt; phần lớn do vi khuẩn lỵ (Shigella). Trẻ bị tiêu chảy có máu cần được bác sĩ khám trong ngày, vì thường cần kháng sinh do bác sĩ chọn; trong lúc đó cho con uống oresol pha đúng hướng dẫn và tiếp tục ăn bú. Đến cấp cứu ngay nếu con li bì, co giật, bụng chướng đau, không uống được, hơn 6 giờ không đi tiểu, hoặc trẻ dưới 2 tháng tuổi đi ngoài ra máu.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con li bì, gọi hỏi khó đánh thức, mềm nhũn, hoặc co giật.
  • Con không uống được, nôn tất cả, mắt trũng, môi khô, véo da bụng rồi buông ra da trở về rất chậm.
  • Hơn 6 giờ không đi tiểu.
  • Bụng chướng căng, đau nhiều khi chạm vào.
  • Trẻ dưới 2 tháng tuổi đi ngoài phân có máu, hoặc trẻ dưới 2 tuổi khóc thét từng cơn kèm phân nhầy máu đỏ sẫm: có thể là lồng ruột.
  • Con xanh xao, dễ bầm tím, nước tiểu ít hẳn hoặc màu hồng, nâu sau một đợt tiêu chảy có máu.
  • Đau đầu kèm cổ cứng, hoặc lú lẫn, nói lẫn lộn.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Bất kỳ lần tiêu chảy nào có máu lẫn trong phân: đi khám trong ngày.
  • Con sốt cao, đau quặn bụng, mót rặn đi nhiều lần mà mỗi lần ra ít phân nhầy máu.
  • Con dưới 1 tuổi, suy dinh dưỡng, hoặc vừa bị sởi trong 6 tuần qua mà tiêu chảy có máu.
  • Đã uống kháng sinh 2 ngày mà con vẫn sốt, phân vẫn nhiều máu, chưa ăn được: quay lại khám.
  • Tiêu chảy kéo dài quá 7 ngày, hoặc có máu trong phân tái đi tái lại.
  • Có khối đỏ lòi ra ở hậu môn sau những lần rặn.

Thế nào là kiết lỵ

Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, tiêu chảy có máu trong phân là lỵ. Con đi ngoài nhiều lần, phân lỏng, có máu đỏ nhìn thấy được lẫn trong phân, thường có nhầy. Con hay đau quặn bụng, mót rặn, mỗi lần đi chỉ ra một ít, có thể sốt, mệt, bỏ ăn.

Nhiều nhà gọi phân có nhầy mà không có máu là kiết lỵ. Phân nhầy đơn thuần hay gặp khi con bị tiêu chảy do virus hoặc khi con đang mọc răng, chảy nước dãi nhiều; con vẫn cần được theo dõi như tiêu chảy thông thường. Vài vệt máu đỏ tươi dính bên ngoài phân cứng thường do nứt kẽ hậu môn, không phải lỵ.

Vì sao con bị lỵ

Khoảng 6 trên 10 ca lỵ ở trẻ do vi khuẩn lỵ (Shigella), và đây cũng là nguyên nhân của hầu hết các ca nặng. Một số do các vi khuẩn khác như Campylobacter, Salmonella, E. coli. Lỵ do amip ít gặp ở trẻ em, chỉ khoảng 3 trên 100 ca.

Vi khuẩn lây qua phân: tay bẩn, thức ăn, nước uống không sạch, đồ chơi. Chỉ cần một lượng rất nhỏ vi khuẩn lỵ vào miệng là đủ gây bệnh, nên bệnh dễ lây trong nhà và ở nhà trẻ. Con thường ốm sau 1–7 ngày kể từ khi nhiễm.

Ở cơ sở y tế con sẽ được làm gì

Bác sĩ khám xem con có mất nước không, khám bụng, hỏi về ăn uống và người xung quanh. Có thể con được xét nghiệm phân, nhưng kết quả cấy phân mất ít nhất 2 ngày nên bác sĩ chủ yếu dựa vào khám để quyết định điều trị.

Lỵ do vi khuẩn thường cần kháng sinh đường uống trong vài ngày. Vi khuẩn lỵ đã kháng nhiều loại kháng sinh cũ, nên loại thuốc phải do bác sĩ chọn theo tình hình kháng thuốc ở địa phương. Thuốc diệt amip chỉ dùng khi xét nghiệm thấy amip hoặc khi đã thử hai loại kháng sinh phù hợp mà không đỡ.

Trẻ dưới 1 tuổi, trẻ mất nước lúc đến khám, trẻ vừa bị sởi và trẻ không đỡ cần được khám lại sau 2 ngày. Dấu hiệu đỡ là hết sốt, ít máu hơn, đi ngoài ít lần hơn và con ăn được. Trẻ dưới 2 tháng tuổi, trẻ suy dinh dưỡng nặng, trẻ li bì, bụng chướng đau hoặc co giật cần điều trị ở bệnh viện.

Biến chứng cần để ý

  • Mất nước: biến chứng hay gặp nhất. Theo dõi số lần đi tiểu, nước mắt, môi miệng của con.
  • Co giật: hay gặp khi con sốt cao; một số ít trẻ bị lỵ nặng có biểu hiện ở não như đau đầu, li bì, lú lẫn, cổ cứng.
  • Sa trực tràng: một khối đỏ lòi ra ở hậu môn sau khi rặn nhiều.
  • Hội chứng tan máu urê huyết cao: hiếm nhưng nặng, thường xuất hiện sau đợt tiêu chảy có máu, con xanh xao, dễ bầm tím, tiểu rất ít.
  • Suy dinh dưỡng: lỵ làm con bỏ ăn và sụt cân nhanh, nên con cần được cho ăn đủ cả trong lúc ốm và sau khi khỏi.

Phòng lỵ cho con

Rửa tay bằng xà phòng cho cả bố mẹ và con sau khi đi vệ sinh, thay tã và trước khi chuẩn bị đồ ăn, trước khi ăn. Cho con ăn chín, uống nước đun sôi; rửa rau quả bằng nước sạch.

Khi con đang bị lỵ, giặt riêng quần áo, khăn dính phân bằng nước nóng, lau bồn cầu, vòi nước, tay nắm cửa mỗi ngày. Cho con nghỉ học đến khi hết tiêu chảy ít nhất 48 giờ.

Chăm sóc con tại nhà

  • Cho con uống oresol giảm áp lực thẩm thấu pha đúng lượng nước ghi trên gói, từng thìa nhỏ hoặc từng ngụm, ngay từ lần đi ngoài đầu tiên; con nôn thì chờ 5–10 phút rồi cho uống lại chậm hơn.
  • Tiếp tục cho bú mẹ, bú nhiều lần hơn; trẻ đã ăn dặm thì ăn món mềm quen thuộc, chia nhiều bữa nhỏ.
  • Cho con uống kẽm 10–14 ngày theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ, như với các đợt tiêu chảy khác.
  • Uống kháng sinh đúng loại, đúng giờ và đủ số ngày bác sĩ kê; không tự dùng kháng sinh còn thừa trong nhà.
  • Không cho con uống thuốc cầm tiêu chảy, thuốc giảm đau bụng hay thuốc làm giảm số lần đi ngoài.
  • Hạ sốt bằng paracetamol 10–15 mg/kg/lần, cách 4–6 giờ khi con sốt cao, khó chịu.
  • Ghi lại số lần đi ngoài, có máu hay không, số lần đi tiểu, lượng nước con uống để kể với bác sĩ khi khám lại.

Hiểu lầm thường gặp

Lá mơ lông, trứng gà nướng lá mơ chữa được kiết lỵ, không cần đi khám.
Chưa có bằng chứng các món này diệt được vi khuẩn lỵ. Con có thể ăn như một món ăn bình thường, nhưng tiêu chảy có máu vẫn cần được bác sĩ khám trong ngày.
Phải kiêng ăn cho ruột nghỉ thì mới mau khỏi.
Kiêng ăn làm con suy dinh dưỡng nhanh và lâu hồi phục. Con cần tiếp tục bú, ăn món mềm, chia nhỏ bữa; con ăn lại được là dấu hiệu bệnh đang đỡ.
Cho uống thuốc cầm tiêu chảy để con bớt đi ngoài.
Thuốc cầm tiêu chảy giữ vi khuẩn lại trong ruột, có thể làm bệnh nặng hơn. Không dùng thuốc này khi phân có máu.
Hết máu trong phân là ngừng kháng sinh được.
Dùng đủ số ngày bác sĩ kê để vi khuẩn được diệt hết; ngừng sớm dễ khiến bệnh tái lại và vi khuẩn kháng thuốc.

Bố mẹ hay hỏi

+Trẻ bị kiết lỵ bao lâu thì khỏi?

Khi được điều trị đúng, phần lớn trẻ đỡ sau 2–3 ngày và khỏi trong khoảng một tuần. Nếu sau 2 ngày dùng kháng sinh con chưa đỡ, hãy quay lại khám.

+Phân có nhầy mũi nhưng không có máu có phải kiết lỵ không?

Thường không. Phân nhầy hay gặp khi con bị tiêu chảy do virus. Cho con uống oresol, ăn bú bình thường và đi khám nếu thấy máu, sốt cao, hoặc con mệt, uống kém.

+Kiết lỵ có lây không?

Có, lây rất dễ qua tay và đồ ăn dính phân. Rửa tay bằng xà phòng, giặt riêng đồ bẩn bằng nước nóng và cho con nghỉ học đến khi hết tiêu chảy 48 giờ.

+Con bị kiết lỵ nên ăn gì?

Món mềm, dễ tiêu, con quen ăn như cháo, cơm nát, thịt cá băm, chuối; không cần kiêng món nào. Tránh nước ngọt có ga và nước ép đóng hộp vì nhiều đường làm tiêu chảy nặng hơn.

+Có tự mua thuốc chữa lỵ ở hiệu thuốc cho con được không?

Không nên. Vi khuẩn lỵ đã kháng nhiều loại kháng sinh, và tiêu chảy có máu ở trẻ nhỏ đôi khi là bệnh ngoại khoa như lồng ruột. Hãy để bác sĩ khám và kê đơn.

Nguồn tham khảo

  1. Dysentery — NHS (Anh)
  2. Pocket book of hospital care for children, 2nd ed. (mục 5.4 Dysentery) — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
  3. Shigellosis — MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ)
  4. Stools - Blood In — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Trẻ bị tiêu chảy

    Trẻ bị tiêu chảy khi đi ngoài phân lỏng hoặc toàn nước từ 3 lần trở lên trong một ngày. Phần lớn do virus và tự hết trong 5–7 ngày; việc quan trọng nhất là bù đủ nước bằng oresol giảm áp lực thẩm thấu pha đúng hướng dẫn, cho con uống kẽm và vẫn cho con ăn bú bình thường. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con li bì, không uống được, nôn tất cả, mắt trũng, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.

  • Trẻ đi ngoài ra máu

    Phần lớn trẻ đi ngoài thấy vài vệt máu đỏ tươi trên mặt phân hoặc trên giấy lau là do nứt kẽ hậu môn khi đi phân to, cứng; con vẫn cần được bác sĩ xem trong vòng một ngày. Tiêu chảy lẫn máu thường do nhiễm khuẩn và cần đi khám trong ngày. Đi cấp cứu ngay nếu ra nhiều máu, phân đen như hắc ín, nôn ra máu, con lả đi, hoặc trẻ nhỏ khóc thét từng cơn kèm phân nhầy máu.

  • Pha oresol cho trẻ

    Pha cả gói oresol với đúng lượng nước đun sôi để nguội ghi trên gói (có gói 200 ml, có gói 1 lít), đong bằng dụng cụ có vạch, không chia nhỏ gói, không thêm đường, sữa hay nước ngọt, và chỉ dùng trong 24 giờ. Sau mỗi lần đi ngoài lỏng, trẻ dưới 2 tuổi uống khoảng 50–100 ml, trẻ 2–10 tuổi khoảng 100–200 ml, trẻ lớn hơn uống theo nhu cầu, từng thìa hoặc từng ngụm nhỏ. Pha đặc hơn hướng dẫn có thể gây co giật, tổn thương não. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con li bì, không uống được, nôn tất cả, mắt trũng hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.

  • Trẻ mất nước

    Trẻ nhỏ mất nước nhanh khi nôn, tiêu chảy, sốt hoặc không chịu bú, uống. Dấu hiệu sớm là đi tiểu ít, nước tiểu sẫm màu, khát, uống háo hức, môi khô, quấy hơn bình thường; khi đó cho con uống oresol giảm áp lực thẩm thấu pha đúng hướng dẫn, trẻ bú mẹ thì cho bú nhiều hơn. Đưa con đi cấp cứu ngay khi con li bì, khó đánh thức, mắt trũng sâu, khóc không có nước mắt, thóp lõm, véo da bụng về rất chậm, tay chân lạnh, không uống được, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.

  • Thuốc cầm tiêu chảy cho trẻ

    Không nên cho trẻ uống thuốc cầm tiêu chảy. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế và Tổ chức Y tế Thế giới, các thuốc này không giúp trẻ khỏi nhanh hơn, không chống được mất nước, và loại làm giảm nhu động ruột như loperamid có thể gây liệt ruột, li bì, nguy hiểm đến tính mạng. Trẻ bị tiêu chảy cần oresol giảm áp lực thẩm thấu pha đúng, kẽm 10–14 ngày và tiếp tục ăn bú; cũng không dùng thuốc cam hay thuốc bột không rõ nguồn gốc, vì có thể có chì. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con li bì, không uống được, nôn tất cả, bụng chướng hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.

  • Lồng ruột

    Lồng ruột là khi một đoạn ruột chui vào lòng đoạn ruột kế tiếp, gây tắc ruột; bệnh hay gặp nhất ở trẻ dưới 2 tuổi, nhiều nhất từ 6 tháng đến 1 tuổi. Dấu hiệu điển hình là con đang chơi bỗng khóc thét từng cơn, co chân lên bụng, vài phút sau nín, lả đi, rồi lại khóc tiếp, thường kèm nôn; muộn hơn mới đi ngoài phân nhầy lẫn máu. Khi nghi lồng ruột, đưa con đến cấp cứu ngay, không chờ có máu trong phân, không cho uống thuốc giảm đau hay thuốc xổ.

Chủ đề khác