Bệnh mạn tính và bẩm sinh

Chuẩn bị cho con trước khi mổ, gây mê: nhịn ăn, nói chuyện, sau mổ

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 thángMầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổi

Trả lời nhanh

Việc quan trọng nhất trước khi con được gây mê là nhịn ăn uống đúng giờ bệnh viện dặn: dạ dày phải trống để con không hít thức ăn vào phổi khi ngủ mê, nhưng nhịn quá lâu cũng làm con mệt, khát và hạ đường huyết. Nhiều bệnh viện nhi dùng mốc: thức ăn đặc 6 giờ, sữa mẹ khoảng 4 giờ với bé nhỏ, nước trong đến 1 giờ trước gây mê, nhưng mỗi nơi có thể khác, nên hãy làm theo đúng hướng dẫn của bệnh viện con mổ. Báo bác sĩ gây mê nếu con đang sốt, ho, sổ mũi, có răng lung lay, dị ứng thuốc, hoặc trong nhà có người từng gặp vấn đề khi gây mê. Sau mổ, nếu con khó thở, môi tím, chảy máu vết mổ không cầm, li bì khó đánh thức hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu, hãy gọi 115 hoặc 113 hoặc đến cấp cứu ngay.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Sau mổ con thở nhanh, thở rít, khó thở, rút lõm lồng ngực, môi hoặc da tím tái.
  • Vết mổ chảy máu thấm đẫm băng, ấn nhẹ 10 phút vẫn không cầm; sau mổ amidan con khạc, nôn ra máu tươi.
  • Con li bì, gọi hỏi khó đánh thức, lơ mơ ngày càng nặng hoặc co giật.
  • Con nôn tất cả mọi thứ, không uống được, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
  • Sưng môi, mặt, lưỡi, nổi mẩn khắp người kèm khó thở hoặc choáng sau khi dùng thuốc.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con sốt từ 38°C trở lên sau mổ, hoặc vết mổ ngày càng đỏ, sưng, nóng, đau, chảy dịch đục hay có mùi.
  • Con đau nhiều dù đã dùng thuốc giảm đau theo đơn.
  • Con buồn nôn, nôn kéo dài quá ngày đầu, hoặc bỏ ăn uống.
  • Mấy ngày trước mổ con sốt, ho, sổ mũi, tiêu chảy hoặc tiếp xúc với người bị thủy đậu, sởi: gọi cho bệnh viện để hỏi có nên lùi lịch mổ không.
  • Bố mẹ lỡ cho con ăn uống trong giờ phải nhịn: báo ngay với điều dưỡng hoặc bác sĩ gây mê, không giấu.

Vì sao phải nhịn ăn uống trước gây mê

Khi con ngủ mê, phản xạ ho và nuốt tạm thời không còn. Nếu dạ dày còn thức ăn, thức ăn có thể trào lên họng và chảy vào phổi, gây tổn thương phổi, có khi nặng đến mức phải nằm hồi sức. Vì vậy con phải nhịn đúng giờ; nếu con đã ăn uống trong giờ cấm, cuộc mổ có kế hoạch thường sẽ được lùi lại.

Nhiều bệnh viện nhi dùng các mốc gần giống nhau: thức ăn đặc, kể cả kẹo, kẹo mút, ngừng 6 giờ trước gây mê. Với bé nhỏ (dưới 6 tháng hoặc dưới 1 tuổi, tùy nơi), sữa mẹ và sữa công thức thường được bú đến khoảng 4 giờ trước, có nơi cho sữa mẹ đến 3 giờ; trẻ lớn hơn thì mọi loại sữa tính như thức ăn, ngừng 6 giờ. Nước trong thường được uống đến khoảng 1 giờ trước, có nơi cho nhấp từng ngụm nhỏ đến sát giờ. Nước trong là thứ nhìn xuyên qua được: nước lọc, nước quả lọc không bã, nước đường loãng; không phải sữa, không có ga. Không nhai kẹo cao su, không ngậm kẹo trong lúc nhịn.

Các mốc này khác nhau giữa các bệnh viện và tùy loại mổ, nên giờ mà bệnh viện dặn bố mẹ là giờ phải theo. Hỏi thật rõ: mấy giờ con ăn bữa cuối, mấy giờ bú lần cuối, được uống nước đến mấy giờ. Đừng tự bắt con nhịn lâu hơn "cho chắc"; trẻ nhịn quá lâu dễ mệt, quấy, mất nước và hạ đường huyết.

Khám trước gây mê: những điều cần kể với bác sĩ

  • Mọi thuốc con đang dùng, kể cả thuốc hen, thuốc chống động kinh, thuốc nam, thực phẩm chức năng. Bác sĩ sẽ dặn thuốc nào uống tiếp vào sáng mổ, thuốc nào ngừng; đừng tự bỏ thuốc.
  • Con từng dị ứng thuốc, thức ăn, nhựa latex, băng dính; từng gây mê và có vấn đề gì không.
  • Bố mẹ, anh chị em ruột từng gặp phản ứng nặng khi gây mê, như sốt rất cao trong lúc mổ.
  • Con có ho, sổ mũi, sốt, khò khè trong vài tuần gần đây; con bị hen, ngáy to hoặc ngừng thở khi ngủ, bệnh tim, bệnh máu, động kinh, tiểu đường.
  • Con có răng sữa lung lay: ống thở có thể chạm vào răng.
  • Con gái đã có kinh: bác sĩ có thể hỏi riêng về khả năng có thai; đây là câu hỏi thường quy để giữ an toàn.

Nói với con thế nào

Giải thích ngắn, thật, theo tuổi con: bác sĩ sẽ cho con ngủ một giấc đặc biệt để con không thấy đau trong lúc chữa, khi xong con sẽ tỉnh dậy và bố mẹ ở đó. Tránh nói "cho con ngủ" theo kiểu dễ làm con nghĩ đến chuyện không tỉnh lại; hãy nói rõ con sẽ tỉnh dậy sau khi xong.

Trẻ có thể được gây mê bằng mặt nạ thở khí hoặc thuốc qua kim truyền; trước khi đặt kim, nhiều nơi bôi kem gây tê để con đỡ đau. Thường một người bố hoặc mẹ được đi cùng con vào phòng gây mê đến lúc con ngủ, rồi ra ngoài ngay khi được nhắc. Hãy hỏi trước để chuẩn bị cho con, và mang theo món đồ chơi, chăn quen. Trẻ lớn và tuổi teen nên được hỏi bác sĩ trực tiếp, kể cả những điều con ngại nói trước bố mẹ.

Con nhìn nét mặt bố mẹ để đoán mức nguy hiểm. Bố mẹ giữ bình tĩnh, nói chuyện nhẹ nhàng, sẽ giúp con nhiều hơn mọi lời trấn an.

Sau khi con tỉnh

Khi mới tỉnh, con có thể lơ mơ, khát, đau họng, khàn tiếng do ống thở, run, buồn nôn, quấy khóc dữ, không nhận ra bố mẹ trong ít phút. Phần lớn những điều này hết trong vài phút đến vài giờ. Con thường được ăn uống lại khi đã tỉnh hẳn và thấy muốn ăn, theo lời dặn của khoa; bắt đầu bằng nước, rồi món mềm.

Thuốc gây mê có thể còn tác dụng khoảng 24 giờ. Trong ngày đầu, luôn có người lớn ở cạnh con; trẻ lớn không đi xe đạp, xe điện, không bơi, không leo trèo. Dùng thuốc giảm đau đúng đơn bác sĩ kê; paracetamol tính theo cân nặng (10–15 mg/kg/lần, cách 4–6 giờ) nếu bác sĩ cho dùng; không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi, và chỉ dùng ibuprofen khi bác sĩ mổ đồng ý.

Gây mê có ảnh hưởng đến não con không

Đây là nỗi lo rất hay gặp. Với trẻ khỏe mạnh, một cuộc gây mê ngắn do bác sĩ gây mê nhi thực hiện là an toàn; biến chứng nặng rất hiếm. Những ca mổ cần thiết không nên trì hoãn vì lo lắng này. Nếu con cần gây mê nhiều lần hoặc kéo dài khi còn rất nhỏ, hãy hỏi bác sĩ về lợi ích, nguy cơ và thời điểm mổ phù hợp.

Chăm sóc con tại nhà

  • Ghi ra giấy giờ ăn bữa cuối, giờ bú cuối, giờ uống nước cuối theo đúng lời bệnh viện dặn; đặt báo thức nếu cần cho con uống nước trước giờ cấm.
  • Cất đồ ăn, kẹo ra khỏi tầm tay con trong giờ nhịn; dặn cả ông bà, anh chị.
  • Tắm, gội cho con hôm trước; cắt móng tay, tẩy sơn móng, tháo khuyên tai, vòng.
  • Mang theo mọi thuốc con đang dùng, sổ khám, kết quả xét nghiệm và món đồ chơi quen.
  • Ngày mổ và tối hôm đó, luôn có một người lớn ở bên con; cho con nghỉ ngơi, uống nước từng ngụm nhỏ rồi ăn món mềm khi con muốn.
  • Theo dõi vết mổ, nhiệt độ, số lần đi tiểu, và gọi bệnh viện khi có điều bác sĩ đã dặn.

Hiểu lầm thường gặp

Nhịn càng lâu càng an toàn, cứ cho con nhịn từ tối hôm trước.
Nhịn quá lâu làm trẻ khát, mệt, mất nước và hạ đường huyết. Nhiều bệnh viện khuyến khích uống nước trong đến gần giờ gây mê; hãy theo đúng giờ bệnh viện dặn.
Uống một chút sữa hay ăn cái kẹo thì không sao.
Sữa và kẹo được tính như thức ăn. Nếu con đã ăn uống trong giờ cấm, hãy báo ngay cho bác sĩ; giấu đi có thể khiến con gặp nguy hiểm khi gây mê.
Gây mê một lần làm con chậm phát triển, kém thông minh.
Một cuộc gây mê ngắn ở trẻ khỏe mạnh được coi là an toàn. Đừng trì hoãn ca mổ cần thiết vì nỗi lo này; nếu con phải gây mê nhiều lần khi còn rất nhỏ, hãy bàn với bác sĩ.

Bố mẹ hay hỏi

+Trẻ phải nhịn ăn bao lâu trước khi gây mê?

Thường thức ăn đặc 6 giờ, sữa mẹ khoảng 4 giờ, nước trong đến khoảng 1 giờ trước gây mê, nhưng mỗi bệnh viện có thể khác. Làm đúng giờ bệnh viện dặn và hỏi lại nếu chưa rõ.

+Con đang ho, sổ mũi có mổ được không?

Hãy báo bệnh viện trước ngày mổ. Với cảm nhẹ, nhiều trẻ vẫn mổ được; nếu con sốt, ho nhiều, khò khè, bác sĩ gây mê có thể lùi lịch vài tuần để an toàn hơn.

+Sáng ngày mổ con có được uống thuốc hằng ngày không?

Thường là có, nhất là thuốc hen, thuốc chống động kinh, với một ngụm nước nhỏ; nhưng bác sĩ sẽ dặn riêng từng thuốc. Đừng tự ngừng hay tự uống khi chưa hỏi.

+Bao lâu sau gây mê con được ăn lại?

Khi con đã tỉnh hẳn và muốn ăn, thường bắt đầu bằng vài ngụm nước rồi đến món mềm, trừ khi bác sĩ mổ dặn khác, ví dụ sau mổ bụng.

+Sau gây mê con quấy khóc dữ, không nhận ra mẹ có sao không?

Hay gặp ở trẻ nhỏ khi vừa tỉnh và thường hết trong ít phút đến dưới một giờ. Ôm con, nói nhẹ nhàng; báo điều dưỡng nếu con khó thở hoặc lơ mơ ngày càng nhiều.

Nguồn tham khảo

  1. General anaesthetic — NHS (Anh)
  2. Starvation guidelines (paediatric anaesthesia) — NHS (Anh) – Bristol Royal Hospital for Children
  3. Anaesthesia: for patients and families — NHS (Anh) – Alder Hey Children's Hospital

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Chuẩn bị khi con phải nằm viện

    Khi con phải nằm viện, bố mẹ cần chuẩn bị ba thứ: giấy tờ (thẻ bảo hiểm y tế, giấy tờ tùy thân của con, sổ khám và kết quả cũ, danh sách thuốc con đang dùng), đồ dùng cho vài ngày, và một lời giải thích ngắn, thật để con biết điều gì sẽ xảy ra. Thường có ít nhất một người nhà được ở cùng con; bố mẹ ở bên càng nhiều càng giúp con bình tĩnh. Trong lúc nằm viện, nếu con khó thở, tím tái, co giật, li bì khó đánh thức, chảy máu không cầm hoặc bố mẹ thấy con khác hẳn, hãy báo ngay điều dưỡng hoặc bác sĩ trực, đừng chờ đến giờ khám.

  • Có nên cắt amidan cho con

    Phần lớn trẻ viêm amidan không cần cắt, vì amidan thường nhỏ dần khi con lớn và nhiều trẻ tự bớt viêm. Bác sĩ cân nhắc cắt khi con viêm amidan rất nhiều đợt, mỗi đợt nặng đến mức phải nghỉ học (thường dùng mốc từ 7 đợt trong 1 năm, từ 5 đợt mỗi năm trong 2 năm liền, hoặc từ 3 đợt mỗi năm trong 3 năm liền), khi amidan to gây ngừng thở khi ngủ, hoặc khi con bị áp xe quanh amidan hơn một lần. Sau cắt amidan, chảy máu có thể xảy ra bất cứ lúc nào trong 2 tuần đầu; thấy con nhổ hay nôn ra máu đỏ tươi, cục máu, hoặc khó thở thì đến cấp cứu ngay.

  • Viêm ruột thừa ở trẻ

    Viêm ruột thừa điển hình bắt đầu bằng đau âm ỉ quanh rốn, sau vài giờ dồn xuống bụng dưới bên phải và đau liên tục, tăng khi đi lại, ho, nhảy hoặc ngồi xe qua ổ gà; con chán ăn, buồn nôn hoặc nôn, sốt nhẹ. Ở trẻ nhỏ và có khi ở cả trẻ lớn, dấu hiệu không rõ như vậy. Con đau bụng liên tục hơn 2 giờ, tăng dần, hoặc đau kèm nôn, sốt, bỏ ăn thì cần đi khám cấp cứu ngay, không chờ đau khu trú bên phải; trong lúc chờ, không cho con ăn uống, không tự cho uống thuốc giảm đau hay thuốc nhuận tràng.

  • Có nên cắt bao quy đầu cho con

    Phần lớn bé trai không cần cắt bao quy đầu: bao quy đầu chưa kéo lên được là bình thường và tự tách dần, có khi đến tuổi dậy thì. Chỉ nên cắt khi có lý do y khoa do bác sĩ ngoại nhi hay tiết niệu xác định, như hẹp có sẹo gây tiểu khó, viêm bao quy đầu hay nhiễm trùng tiểu lặp lại, nghẹt bao quy đầu nhiều lần, khi kem bôi và các cách khác không hiệu quả. Sau mổ, dương vật thường lành trong 4–6 tuần; đưa con đi khám ngay khi chảy máu không cầm, sốt, sưng đỏ lan rộng, có mủ hoặc hơn 6 giờ không tiểu được.

  • Trẻ sợ đi khám, sợ tiêm

    Sợ kim tiêm rất thường gặp: ít nhất hai phần ba trẻ em sợ tiêm, và nỗi sợ thường giảm khi được chuẩn bị đúng cách. Bố mẹ nên nói thật với con trước buổi khám bằng lời nhẹ nhàng, cùng con lên kế hoạch (ngồi trong lòng bố mẹ, đọc truyện, thổi bong bóng, thở chậm), bình tĩnh trong lúc tiêm, và không dọa "không ngoan thì bác sĩ tiêm". Đừng vì con sợ mà bỏ hay hoãn mũi tiêm: hãy nói với nhân viên y tế để được giúp. Sau tiêm, ở lại điểm tiêm ít nhất 30 phút; gọi nhân viên y tế ngay hoặc gọi 115 hoặc 113 nếu con khó thở, sưng môi mặt, nổi mề đay khắp người, ngất không tỉnh lại nhanh. Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7) có thể tư vấn khi bố mẹ lo về tâm lý của con.

  • Liều paracetamol, ibuprofen

    Liều paracetamol cho trẻ là 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách nhau ít nhất 4–6 giờ, không quá 4 lần trong 24 giờ. Ví dụ con nặng 12 kg dùng 120–180 mg một lần; với siro loại 120 mg/5 ml là 5–7,5 ml. Luôn đọc hàm lượng mg/ml in trên chai, vì cùng một số ml nhưng chai khác nhau có lượng thuốc khác nhau. Ibuprofen chỉ dùng cho trẻ từ 6 tháng và không dùng khi có thể là sốt xuất huyết; không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi.

Chủ đề khác