Bệnh đậu mùa khỉ ở trẻ: dấu hiệu, cách chăm sóc và phòng lây
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi
Trả lời nhanh
Đậu mùa khỉ (mpox) là bệnh do virus, lây chủ yếu khi tiếp xúc gần với da, vết ban, dịch cơ thể của người bệnh, kể cả qua quan hệ tình dục, và qua quần áo, chăn, khăn dùng chung. Ai cũng có thể mắc; trẻ thường bị lây từ người trong nhà. Bệnh bắt đầu bằng sốt, nổi hạch, đau đầu, rồi nổi ban chuyển dần thành mụn nước, mụn mủ, đóng vảy, thường tự khỏi sau 2–4 tuần. Con nổi ban như vậy kèm sốt hoặc hạch, nhất là khi đã tiếp xúc người bệnh trong 21 ngày trước, cần liên hệ cơ sở y tế để được khám và hướng dẫn cách ly; khó thở, lơ mơ, co giật hay không uống được là dấu hiệu cấp cứu.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con thở nhanh, thở khó, đau ngực.
- Con lơ mơ, lú lẫn, li bì khó đánh thức, hoặc co giật.
- Con không uống được vì đau miệng, nôn tất cả mọi thứ, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
- Ban mọc ở mắt hoặc sát mắt, con đau mắt, đỏ mắt nhiều, sợ ánh sáng hoặc nhìn mờ.
- Tay chân lạnh, da tái hoặc nổi vân tím, con mệt lả.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con nổi ban dạng mụn nước, mụn mủ không rõ nguyên nhân kèm sốt, nổi hạch, đau đầu hoặc đau mỏi người: gọi trước cho cơ sở y tế để được hướng dẫn đến khám.
- Trong 21 ngày qua con đã tiếp xúc gần với người được chẩn đoán hoặc nghi mắc đậu mùa khỉ.
- Các nốt ban sưng đỏ, nóng, đau lan rộng, chảy mủ đục, hoặc con sốt lại sau khi đã đỡ.
- Con bị chàm, bệnh làm giảm miễn dịch, hoặc con còn nhỏ, và có dấu hiệu nghi đậu mùa khỉ.
- Con ở tuổi thiếu niên có vết loét, mụn nước ở vùng sinh dục, hậu môn hoặc miệng.
Đậu mùa khỉ là bệnh gì, lây thế nào
Đậu mùa khỉ là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus đậu mùa khỉ gây ra, được Bộ Y tế xếp vào nhóm B. Bệnh vốn có ở châu Phi, từ năm 2022 lan ra nhiều nước, và Việt Nam đã ghi nhận ca bệnh.
Virus lây từ người sang người chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp với da, vết ban, dịch cơ thể của người bệnh, bao gồm quan hệ tình dục; qua giọt bắn khi tiếp xúc gần, mặt đối mặt kéo dài; qua quần áo, chăn ga, khăn tắm người bệnh đã dùng; và từ mẹ sang con khi mang thai. Người bệnh có thể lây từ khi bắt đầu có dấu hiệu cho đến khi các vảy bong hết, da lành. Bệnh không chọn ai: trẻ em thường bị lây khi sống cùng hoặc chăm sóc gần người bệnh trong nhà.
Dấu hiệu bệnh
Từ khi nhiễm đến lúc có dấu hiệu thường 6–13 ngày, có thể từ 5 đến 21 ngày. Lúc đầu con sốt, nổi hạch ở cổ, nách, bẹn, kèm đau đầu, mệt, đau cơ, đau họng. Khoảng 1–3 ngày sau khi sốt, ban xuất hiện, hay ở mặt, lòng bàn tay, lòng bàn chân, có thể ở miệng, mắt, vùng sinh dục, hậu môn.
Ban tiến triển lần lượt: nốt phẳng, sẩn cứng, mụn nước, mụn mủ, rồi đóng vảy và bong, có khi để lại sẹo. Mỗi nốt rộng khoảng 0,5–1 cm, số lượng từ vài nốt đến rất nhiều. Phần lớn người bệnh tự khỏi sau 2–4 tuần. Trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người có bệnh làm giảm miễn dịch dễ bị nặng hơn: nhiễm khuẩn các nốt ban, viêm phổi, viêm não, tổn thương mắt.
Phân biệt với thủy đậu, tay chân miệng
- Đậu mùa khỉ: ban thường cùng một giai đoạn trên một vùng da, hay ở mặt, lòng bàn tay, lòng bàn chân, kèm nổi hạch; ban kéo dài 2–4 tuần.
- Thủy đậu: ban mọc thành nhiều đợt nên có nốt mới, nốt cũ cùng lúc, nhiều ở mặt và thân mình, ngứa; thường không nổi hạch rõ; khỏi trong 1–2 tuần.
- Tay chân miệng: nốt nhỏ hơn, khoảng 2–3 mm, ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, gối, mông, kèm loét miệng; ban hết dưới 7 ngày.
- Chỉ xét nghiệm mẫu lấy từ nốt ban mới khẳng định được đậu mùa khỉ, nên bố mẹ không tự đoán bệnh qua hình ảnh trên mạng.
Khi con nghi mắc: làm gì để không lây
Gọi trước cho trạm y tế, trung tâm y tế hoặc bệnh viện để được hướng dẫn đưa con đến khám, che kín các nốt ban bằng quần áo dài, đeo khẩu trang cho người lớn đi cùng và cho con nếu con từ 2 tuổi trở lên. Kể với nhân viên y tế những người con đã tiếp xúc gần trong 3 tuần qua. Đừng tự mua thuốc bôi, thuốc uống cho con.
Phần lớn trẻ được chăm sóc tại nhà theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Trong thời gian còn ban, con ở phòng riêng nếu được, dùng khăn, bát đũa, chăn gối riêng, nghỉ học cho đến khi bác sĩ cho đi học lại. Người chăm sóc nên là một người cố định, đeo khẩu trang, đeo găng khi chạm vào nốt ban, rửa tay bằng xà phòng sau mỗi lần chăm con. Hạn chế để con tiếp xúc gần với trẻ nhỏ khác, phụ nữ mang thai và người có bệnh làm giảm miễn dịch.
Hiện không có thuốc đặc hiệu dùng rộng rãi; điều trị chủ yếu là giảm sốt, giảm đau, giữ nốt ban sạch, uống đủ nước và xử trí biến chứng. Vắc xin đậu mùa khỉ không có trong Tiêm chủng mở rộng; nếu gia đình có người tiếp xúc gần với người bệnh, hãy hỏi nhân viên y tế về tư vấn phòng bệnh.
Nếu em đang đọc bài này
Nếu em thấy vết loét, mụn nước ở miệng, vùng sinh dục hay hậu môn, hoặc em từng có quan hệ tình dục hay tiếp xúc thân mật với người có những vết như vậy, hãy nói với bố mẹ, người lớn em tin hoặc đi khám. Nhân viên y tế khám để chữa bệnh và giữ kín thông tin của em; không ai nên trách móc em vì một bệnh nhiễm trùng.
Trong lúc chờ khám, tạm ngừng mọi tiếp xúc thân mật, không dùng chung khăn, quần áo, và rửa tay thường xuyên.
Chăm sóc con tại nhà
- Khi con sốt hoặc đau, dùng paracetamol 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách ít nhất 4–6 giờ, không quá 4 lần trong 24 giờ. Không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi.
- Tắm nhẹ cho con bằng nước sạch, thấm khô; để nốt ban khô thoáng, không chích, không nặn, không bóc vảy.
- Cắt ngắn móng tay để con không gãi làm vỡ nốt và nhiễm khuẩn.
- Nếu con có nốt trong miệng, cho ăn đồ mềm, nguội, uống nhiều nước bằng thìa hoặc ống hút.
- Giặt riêng quần áo, chăn ga, khăn của con bằng nước nóng và xà phòng; không giũ đồ bẩn để tránh phát tán.
- Lau bề mặt con hay chạm vào bằng chất tẩy rửa thông thường; người chăm sóc rửa tay sau mỗi lần chăm con.
Hiểu lầm thường gặp
- Đậu mùa khỉ chỉ gặp ở một nhóm người nhất định.
- Bất kỳ ai tiếp xúc gần với người bệnh đều có thể mắc, kể cả trẻ em trong gia đình. Kỳ thị chỉ làm người có dấu hiệu ngại đi khám, khiến bệnh lây rộng hơn.
- Đậu mùa khỉ lây qua không khí như cúm, đi ngoài đường là có thể bị.
- Bệnh lây chủ yếu qua tiếp xúc gần và kéo dài: da chạm da, dịch từ nốt ban, đồ dùng chung. Rửa tay, không dùng chung đồ cá nhân và tránh tiếp xúc gần với người có ban nghi ngờ là cách phòng hiệu quả.
- Con nổi mụn nước là thủy đậu, không cần đi khám.
- Nhiều bệnh gây mụn nước giống nhau. Nếu con có ban kèm sốt, nổi hạch, hoặc đã tiếp xúc với người bệnh, hãy gọi cơ sở y tế để được khám và xét nghiệm.
- Kiêng tắm, kiêng gió thì ban mau lặn.
- Giữ da sạch giúp hạn chế nhiễm khuẩn nốt ban. Con được tắm nhẹ bằng nước sạch, thấm khô, mặc đồ thoáng.
Bố mẹ hay hỏi
+Trẻ em có bị đậu mùa khỉ không?
Có. Trẻ thường bị lây khi sống cùng hoặc chăm sóc gần người bệnh trong nhà. Trẻ nhỏ có nguy cơ bị nặng hơn người lớn khỏe mạnh, nên cần được nhân viên y tế theo dõi.
+Bệnh đậu mùa khỉ bao lâu thì khỏi?
Phần lớn tự khỏi sau 2–4 tuần. Con hết lây khi các vảy đã bong hết và da bên dưới đã lành.
+Có vắc xin đậu mùa khỉ cho trẻ không?
Vắc xin đậu mùa khỉ không có trong Tiêm chủng mở rộng. Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo tiêm cho người có nguy cơ cao, không tiêm đại trà; nếu gia đình có người tiếp xúc gần với người bệnh, hãy hỏi nhân viên y tế.
+Con mắc đậu mùa khỉ có phải đi viện không?
Phần lớn trẻ được chăm sóc tại nhà theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Trẻ có dấu hiệu nặng như khó thở, lơ mơ, ban ở mắt, không ăn uống được cần nhập viện.
+Con bị đậu mùa khỉ bao giờ đi học lại được?
Khi các vảy đã bong hết, da lành và nhân viên y tế xác nhận con không còn lây. Trong thời gian này con nghỉ học và hạn chế tiếp xúc gần.
Nguồn tham khảo
- Mpox — NHS (Anh)
- Bộ Y tế ban hành hướng dẫn chẩn đoán, điều trị và phòng bệnh đậu mùa khỉ — Cổng thông tin điện tử tỉnh Hà Tĩnh
- Tăng cường phòng, chống bệnh đậu mùa khỉ (kèm khuyến cáo của Bộ Y tế) — Sở Y tế Hà Tĩnh
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Thủy đậu
Thủy đậu do virus gây ra, lây rất mạnh, với sốt nhẹ và nốt phỏng nước ngứa mọc thành nhiều đợt khắp người. Ở trẻ khỏe mạnh bệnh thường nhẹ, khỏi sau 1–2 tuần. Hạ sốt bằng paracetamol, không dùng ibuprofen hay aspirin khi con bị thủy đậu. Đưa con đi khám ngay nếu con khó thở, li bì, co giật, đi loạng choạng, hoặc nốt sưng đỏ, đau, có mủ lan rộng.
- Tay chân miệng
Tay chân miệng do virus đường ruột gây ra, hay gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, với sốt, loét miệng và phỏng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông, gối. Phần lớn trẻ tự khỏi sau 7–10 ngày, nhưng một số trẻ chuyển nặng rất nhanh, thường trong 3–5 ngày đầu. Đưa con đi viện ngay nếu con giật mình chới với, sốt cao từ 39°C khó hạ hoặc sốt quá 2 ngày, nôn nhiều, li bì, quấy khóc liên tục, đi loạng choạng, run chân tay hay thở bất thường.
- Trẻ sốt phát ban
Sốt phát ban hay gặp ở trẻ 6 tháng đến 2 tuổi, thường do virus herpes 6 hoặc 7: con sốt cao đột ngột, thường 3–5 ngày, nhưng vẫn khá tỉnh, rồi khi hết sốt thì nổi ban hồng nhỏ ở ngực, lưng, bụng, không ngứa, tự bay sau 1–2 ngày. Bệnh tự khỏi, chỉ cần hạ sốt bằng paracetamol và cho uống đủ nước. Trẻ dưới 3 tháng sốt từ 38°C, trẻ co giật, li bì, hoặc có ban tím đỏ ấn không mất màu cần đi cấp cứu ngay; ban kèm sốt mà chưa được khám nên đi khám trong ngày để loại trừ sởi và sốt xuất huyết.
- Phòng lây bệnh ở nhà trẻ
Trẻ ở nhà trẻ, mẫu giáo hay lây bệnh cho nhau vì chơi gần, dùng chung đồ chơi và hay đưa tay lên miệng; ốm nhiều trong năm đầu đi lớp là chuyện thường gặp. Những việc có tác dụng nhất là tiêm đủ và đúng lịch, rửa tay bằng xà phòng khoảng 20 giây, dạy con ho hắt hơi vào khuỷu tay, dùng bình nước và khăn riêng, và cho con nghỉ khi ốm: nghỉ khi sốt và thêm 24 giờ sau khi hết sốt mà không cần thuốc, nghỉ 48 giờ sau lần nôn hay tiêu chảy cuối cùng, nghỉ theo thời gian cách ly của tay chân miệng, thủy đậu, sởi. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con li bì, khó thở, co giật, nổi chấm đỏ tím không mất khi ấn, hoặc bị tay chân miệng mà giật mình chới với.
- Bệnh lây qua đường tình dục tuổi teen
Bệnh lây qua đường tình dục như chlamydia, lậu, giang mai, sùi mào gà (HPV), mụn rộp sinh dục, trùng roi, HIV và viêm gan B có thể lây qua quan hệ đường âm đạo, hậu môn hay miệng mà không dùng bao cao su. Nhiều bệnh không có triệu chứng, nên chỉ xét nghiệm mới biết chắc; phần lớn chữa được hoặc kiểm soát được nếu phát hiện sớm. Cách phòng là bao cao su mọi lần, tiêm vắc xin HPV và viêm gan B, và xét nghiệm khi có bạn tình mới. Nếu vừa quan hệ không được bảo vệ hoặc bị xâm hại, đến cơ sở y tế ngay: thuốc dự phòng HIV phải bắt đầu trong vòng 72 giờ.
Chủ đề khác