Ho, sổ mũi, viêm họng

Trẻ bị viêm xoang mạn tính: nguyên nhân, điều trị và chăm sóc lâu dài

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Tiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi

Trả lời nhanh

Viêm xoang mạn tính là khi nghẹt mũi, chảy mũi, ho hay nặng mặt kéo dài quá 12 tuần. Ở trẻ, nguyên nhân hay gặp là viêm mũi dị ứng, VA to và khói thuốc trong nhà; điều trị chính là rửa mũi nước muối đều đặn và xử lý nguyên nhân, thuốc xịt mũi hay kháng sinh do bác sĩ quyết định, phẫu thuật hiếm khi cần. Nên khám tai mũi họng khi triệu chứng quá 12 tuần, chỉ ở một bên, hoặc viêm nhiều đợt trong năm. Mí mắt sưng đỏ, mắt lồi, nhìn mờ, đau đầu dữ dội hay cổ cứng là biến chứng, cần đến cấp cứu ngay.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Mí mắt hoặc vùng quanh mắt sưng đỏ, đau, con khó mở mắt.
  • Mắt lồi ra, nhìn mờ, nhìn đôi, hoặc đau khi đảo mắt.
  • Đau đầu dữ dội và tăng dần, cổ cứng, nôn nhiều, hoặc sợ ánh sáng.
  • Con lơ mơ, nói lẫn, li bì, hoặc co giật.
  • Vùng trán sưng phồng, ấn đau, kèm sốt.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Nghẹt mũi, chảy mũi, chảy dịch xuống họng hoặc ho kéo dài quá 12 tuần.
  • Viêm xoang nhiều đợt trong năm, hoặc kèm viêm tai giữa, viêm phổi tái đi tái lại.
  • Triệu chứng chỉ ở một bên mũi hay một bên mặt, chảy máu mũi một bên, hoặc nước mũi có mùi hôi.
  • Con mất ngửi kéo dài, ngủ ngáy to, ngủ há miệng, có lúc ngừng thở khi ngủ.
  • Đang trong một đợt kéo dài thì nặng lên: sốt lại, đau má, đau răng hàm trên, nước mũi đặc như mủ.
  • Con có hen mà gần đây khó kiểm soát hơn cùng lúc với nghẹt mũi kéo dài.

Khi nào gọi là viêm xoang mạn tính

Xoang là các hốc rỗng trong xương mặt, thông với mũi qua những lỗ rất nhỏ. Khi niêm mạc mũi sưng kéo dài, lỗ thông bị bít, dịch ứ lại và xoang viêm. Viêm xoang cấp thường đi kèm cảm lạnh và hết trong vòng 4 tuần. Khi triệu chứng kéo dài quá 12 tuần, bác sĩ gọi là viêm xoang mạn tính.

Ở trẻ, triệu chứng thường nhẹ hơn đợt cấp nhưng dai dẳng: nghẹt mũi, chảy mũi đặc hoặc dịch chảy xuống họng, ho nhiều khi nằm và lúc mới dậy, hắng giọng, hơi thở hôi, giảm ngửi. Trẻ lớn có thể kêu nặng mặt, đau quanh mắt, đau đầu. Con mệt, ngủ không ngon, học kém tập trung là điều bố mẹ hay thấy.

Vì sao con bị viêm xoang kéo dài

  • Viêm mũi dị ứng: hắt hơi, ngứa mũi, dụi mắt, nước mũi trong, nặng lên theo mùa hay khi gặp bụi nhà, lông thú. Đây là nguyên nhân rất hay gặp ở trẻ tuổi đi học.
  • VA to ở trẻ nhỏ: ngủ ngáy, thở miệng, nói giọng mũi; VA chứa vi khuẩn và chặn dịch thoát ra phía sau mũi.
  • Khói thuốc lá, khói bếp than, khói hương và bụi mịn trong không khí làm niêm mạc mũi luôn bị kích ứng.
  • Cảm lạnh nối nhau liên tục, nhất là khi con đi học ở lớp đông.
  • Ít gặp hơn: lệch vách ngăn, dị vật trong mũi, trào ngược dạ dày, hen.
  • Hiếm gặp nhưng cần nghĩ tới khi viêm xoang rất nặng hoặc kèm viêm phổi tái phát, chậm lớn: suy giảm miễn dịch, rối loạn lông chuyển, xơ nang. Polyp mũi rất hiếm ở trẻ, nên khi thấy polyp bác sĩ sẽ tìm thêm nguyên nhân.

Bác sĩ sẽ làm gì

Bác sĩ tai mũi họng hỏi về diễn biến, dị ứng, giấc ngủ, khói thuốc trong nhà, rồi khám và thường nội soi mũi để nhìn niêm mạc, dịch mủ, VA, polyp. Chụp X-quang xoang thông thường ít giúp chẩn đoán ở trẻ; chụp cắt lớp chỉ dùng khi nghi biến chứng, khi điều trị đúng mà không đỡ, hoặc trước khi tính đến can thiệp. Khi nghi dị ứng, con có thể được làm test dị ứng.

Điều trị nền là rửa mũi nước muối đều đặn và xử lý nguyên nhân. Nếu con có viêm mũi dị ứng, bác sĩ có thể kê corticoid xịt mũi dùng hằng ngày trong nhiều tuần đến vài tháng; loại thuốc xịt này tác dụng tại chỗ, khác với corticoid uống, nhưng chỉ dùng theo đơn. Kháng sinh chỉ dùng khi có đợt nhiễm khuẩn rõ, loại và số ngày do bác sĩ quyết định; uống kháng sinh kéo dài hay nhiều đợt liên tiếp không được khuyên dùng thường quy.

Với trẻ nhỏ có VA to và viêm xoang kéo dài dù đã điều trị đúng, nạo VA thường là bước can thiệp đầu tiên. Phẫu thuật nội soi xoang chỉ cân nhắc ở số ít trẻ không đỡ sau điều trị đầy đủ hoặc có biến chứng.

Viêm xoang mạn và việc học

Nghẹt mũi kéo dài làm con ngủ không sâu, sáng dậy mệt, đau đầu, khó tập trung trong lớp. Trẻ lớn có thể ngại vì hay hắng giọng, khụt khịt, hơi thở có mùi. Bố mẹ nên giải thích với con đây là bệnh chữa được, cùng con lập thói quen rửa mũi buổi sáng và buổi tối, và báo cô giáo nếu con cần mang theo nước muối.

Học sinh tự mua thuốc xịt mũi co mạch ở hiệu thuốc là chuyện hay gặp. Dùng quá vài ngày làm mũi nghẹt trở lại nặng hơn khi ngừng thuốc, và con dễ phụ thuộc vào lọ thuốc. Không dùng loại này cho trẻ dưới 6 tuổi; trẻ lớn chỉ dùng ngắn ngày khi bác sĩ hoặc dược sĩ hướng dẫn.

Chăm sóc con tại nhà

  • Rửa mũi bằng nước muối sinh lý 0,9% mỗi sáng và tối, thêm lần nữa sau khi đi ngoài đường bụi; trẻ lớn dùng bình rửa mũi áp lực nhẹ, cúi đầu về trước, thở bằng miệng, xì nhẹ từng bên sau khi rửa.
  • Dùng nước muối pha sẵn đóng chai hoặc nước đã đun sôi để nguội pha đúng hướng dẫn; không dùng nước máy chưa đun sôi để rửa mũi. Rửa sạch, để khô bình rửa sau mỗi lần dùng.
  • Nếu con có viêm mũi dị ứng: giặt chăn ga bằng nước nóng hằng tuần, hút bụi, hạn chế thú bông trên giường, không để thú cưng vào phòng ngủ.
  • Không ai hút thuốc trong nhà; tránh khói hương, khói bếp than; theo dõi chỉ số bụi mịn và cho con đeo khẩu trang những ngày ô nhiễm.
  • Dùng thuốc xịt mũi theo đơn đều đặn mỗi ngày, xịt hướng ra phía ngoài mũi, không hướng vào vách ngăn; không tự ngừng khi thấy đỡ vài ngày.
  • Cho con uống đủ nước, ngủ đủ, vận động đều; nếu đau đầu hay đau mặt, dùng paracetamol 10–15 mg/kg/lần, cách nhau 4–6 giờ.

Hiểu lầm thường gặp

Viêm xoang mạn thì phải uống kháng sinh thật dài mới khỏi.
Ở trẻ, viêm xoang kéo dài thường do dị ứng, VA hay khói bụi. Rửa mũi đều và xử lý nguyên nhân quan trọng hơn kháng sinh; kháng sinh chỉ dùng khi bác sĩ thấy có đợt nhiễm khuẩn.
Corticoid xịt mũi rất hại, làm con chậm lớn.
Corticoid xịt mũi dùng liều thấp, tác dụng tại chỗ, được dùng cho trẻ khi bác sĩ kê và theo dõi. Bố mẹ có lo lắng gì thì hỏi bác sĩ, đừng tự ngừng.
Xông hơi lá, nhỏ tỏi hay nước lá vào mũi chữa được viêm xoang.
Xông hơi nóng dễ gây bỏng; nhỏ dịch tỏi, nước lá vào mũi có thể làm bỏng rát niêm mạc và nhiễm khuẩn. Nước muối sinh lý sạch là đủ để làm sạch mũi.
Viêm xoang là phải mổ mới hết.
Phần lớn trẻ đỡ với điều trị nội khoa và xử lý nguyên nhân. Phẫu thuật xoang chỉ dành cho số ít trẻ không đỡ sau điều trị đầy đủ hoặc có biến chứng.

Bố mẹ hay hỏi

+Viêm xoang mạn tính ở trẻ có chữa khỏi được không?

Nhiều trẻ đỡ rõ khi được rửa mũi đều đặn, kiểm soát dị ứng và tránh khói thuốc; xoang và VA cũng thay đổi khi con lớn. Bệnh có thể tái lại theo mùa, nên con cần khám định kỳ với bác sĩ tai mũi họng.

+Con bị viêm xoang có nên rửa mũi hằng ngày không?

Có. Rửa mũi bằng nước muối sinh lý sáng và tối là điều trị nền, an toàn khi dùng lâu dài nếu dùng nước sạch và bình rửa được vệ sinh.

+Viêm xoang có gây đau đầu, ảnh hưởng học tập không?

Có thể. Con có thể nặng đầu, đau quanh mắt, ngủ không sâu nên mệt và kém tập trung. Đau đầu dữ dội, tăng dần hoặc kèm nôn, cổ cứng thì cần đi cấp cứu.

+Có cần chụp phim xoang cho con không?

Thường không cần ngay. Bác sĩ chẩn đoán chủ yếu bằng diễn biến và nội soi mũi; chụp cắt lớp chỉ dùng khi nghi biến chứng hoặc trước khi tính đến can thiệp.

+Con bị viêm xoang có đi bơi được không?

Thường vẫn được nếu con khỏe. Nước bể bơi có clo có thể làm mũi kích ứng; rửa mũi bằng nước muối sau khi bơi và nghỉ bơi khi đang có đợt cấp, sốt.

Nguồn tham khảo

  1. Sinusitis (sinus infection) — NHS (Anh)
  2. Sinusitis — Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (MedlinePlus)
  3. Sinus Pain or Congestion (KidsDoc Symptom Checker) — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  4. Nasal polyps — NHS (Anh)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Trẻ bị viêm xoang

    Phần lớn viêm xoang ở trẻ đi kèm cảm lạnh, do virus và tự đỡ trong khoảng 10 ngày. Nghĩ tới viêm xoang do vi khuẩn khi con nghẹt mũi, chảy mũi hoặc ho ban ngày quá 10 ngày không đỡ, khi đã đỡ rồi lại nặng lên kèm sốt, hoặc khi sốt từ 39°C kèm chảy mũi đặc 3 ngày liền; lúc đó bác sĩ mới cân nhắc kháng sinh. Vùng quanh mắt sưng đỏ, mắt lồi, nhìn mờ, đau đầu dữ dội hoặc cổ cứng là biến chứng, cần đến cấp cứu ngay.

  • Viêm mũi dị ứng ở trẻ

    Viêm mũi dị ứng là khi niêm mạc mũi phản ứng quá mức với những thứ vô hại như mạt bụi nhà, nấm mốc, lông chó mèo, phấn hoa: con hắt hơi từng tràng, ngứa mũi, chảy nước mũi trong, nghẹt mũi, kéo dài nhiều tuần hoặc tái lại theo mùa, thường không sốt. Bệnh không nguy hiểm nhưng làm con ngủ kém, học kém tập trung; kiểm soát bằng cách tránh dị nguyên, rửa mũi nước muối, và thuốc kháng histamin loại ít gây buồn ngủ hoặc corticoid xịt mũi theo hướng dẫn của bác sĩ. Con khò khè, khó thở, hoặc sưng môi, sưng mặt kèm khó thở thì đến cấp cứu ngay.

  • Trẻ bị viêm VA

    VA là khối mô nhỏ nằm ở phía sau mũi, giúp cơ thể chống nhiễm trùng; nó to nhất ở tuổi mầm non và thường bắt đầu nhỏ dần từ khoảng 4–6 tuổi. Khi VA bị viêm hoặc to quá mức, con nghẹt mũi kéo dài, thở bằng miệng, ngủ ngáy, nói giọng mũi, hay chảy mũi và dễ bị viêm tai giữa. Phần lớn trẻ chỉ cần làm sạch mũi bằng nước muối sinh lý và điều trị từng đợt khi bác sĩ khám; nạo VA chỉ cân nhắc khi con ngừng thở khi ngủ, viêm tai ứ dịch làm nghe kém, hoặc viêm đi viêm lại rất nhiều lần. Con khó thở, rút lõm lồng ngực, hoặc chảy máu mũi, họng sau nạo VA thì đến cấp cứu ngay.

  • Rửa mũi, hút mũi cho trẻ

    Với trẻ nhỏ, làm sạch mũi là nhỏ vài giọt nước muối sinh lý 0,9% cho dịch mềm ra rồi hút nhẹ ở cửa mũi: trẻ dưới 1 tuổi nhỏ 1 giọt mỗi bên, trẻ lớn hơn 2–3 giọt, chỉ làm khi con nghẹt mũi, thường trước khi bú và trước khi ngủ, trẻ dưới 1 tuổi không quá khoảng 4 lần một ngày. Không bơm rửa mũi mạnh bằng xi lanh hay bình áp lực cho trẻ nhỏ, và không tự pha nước muối bằng muối ăn ước chừng; dùng nước muối sinh lý đóng lọ. Trẻ lớn biết hợp tác có thể xịt rửa nhẹ. Con sặc, tím tái, ngừng thở khi đang nhỏ mũi, hoặc thở rút lõm lồng ngực thì đến cấp cứu ngay.

  • Thuốc nhỏ mũi co mạch

    Không dùng thuốc nhỏ mũi, xịt mũi co mạch (chống nghẹt mũi) cho trẻ dưới 6 tuổi; với trẻ nhỏ, nước muối sinh lý 0,9% là đủ. Trẻ từ 6 tuổi chỉ dùng khi bác sĩ hoặc dược sĩ khuyên, đúng loại dành cho trẻ em, đúng liều trên tờ hướng dẫn và chỉ trong vài ngày, vì dùng quá 5 ngày làm mũi nghẹt nặng hơn. Nếu sau khi nhỏ thuốc, hoặc uống nhầm thuốc, con li bì, da tái lạnh, thở chậm hay ngừng thở từng lúc, gọi 115 hoặc 113 ngay.

  • Bụi mịn PM2.5 và trẻ em

    PM2.5 là bụi nhỏ đến mức đi sâu vào phổi, làm trẻ dễ ho, viêm đường hô hấp và lên cơn hen; trẻ em nhạy cảm hơn người lớn vì hít nhiều không khí hơn so với cân nặng và phổi còn đang lớn. Tổ chức Y tế Thế giới khuyên PM2.5 trung bình 24 giờ không quá 15 microgam/m³, trong khi ngày chỉ số VN_AQI ở mức 100 đã tương đương khoảng 50 microgam/m³. Từ mức kém (101–150) giảm vận động mạnh ngoài trời cho con; từ mức xấu (151–200) cho con ở trong nhà, đóng cửa, ra ngoài thì đeo khẩu trang lọc bụi mịn vừa mặt nếu con từ 2 tuổi. Con khó thở, môi tím, hoặc cơn hen không đỡ sau khi dùng thuốc: gọi 115 hoặc 113.

Chủ đề khác