Trẻ dùng corticoid (uống, bôi, xịt) có hại không: khi nào an toàn
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổi
Trả lời nhanh
Corticoid do bác sĩ kê, dùng đúng loại, đúng liều, đúng số ngày là thuốc an toàn và có khi cứu sống con, ví dụ trong cơn hen nặng, hội chứng thận hư hay chàm nặng. Dạng xịt, hít và bôi đúng cách đưa vào cơ thể lượng thuốc rất nhỏ nên ít tác dụng phụ; tác dụng phụ nặng như chậm lớn, béo mặt, tăng huyết áp, loãng xương chủ yếu gặp khi uống hoặc tiêm liều cao kéo dài. Điều nguy hiểm là corticoid tự mua hoặc giấu trong sản phẩm: kem trộn, kem bôi 3 trong 1 bôi mọi vết mẩn, thuốc nam, thuốc bắc, siro ăn ngon không rõ nguồn gốc. Không tự ngừng corticoid đã uống lâu ngày; nếu con đang hoặc vừa ngừng dùng mà nôn nhiều, lả đi, lơ mơ, hãy gọi 115 hoặc 113 ngay.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con đang uống corticoid lâu ngày, hoặc vừa ngừng thuốc (kể cả thuốc nam nghi có trộn corticoid), mà nôn nhiều, đau bụng, mệt lả, chóng mặt, lơ mơ hoặc ngất.
- Con đang uống corticoid liều cao mà sốt cao, li bì, thở nhanh, da tái lạnh.
- Sau khi dùng thuốc, con sưng môi, lưỡi, mặt, khó thở, thở rít hoặc nổi mẩn khắp người.
- Con đang dùng corticoid mà nôn ra máu, đi ngoài phân đen như bã cà phê.
- Con uống nhầm một lượng lớn thuốc corticoid của người lớn hoặc nuốt phải kem bôi: đến cấp cứu, mang theo vỏ thuốc.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con đang uống corticoid mà tiếp xúc người bị thủy đậu, zona hoặc sởi, dù con chưa có triệu chứng: báo bác sĩ trong ngày.
- Con dùng corticoid nhiều tuần mà mặt tròn ra, béo bụng, rạn da, mọc nhiều lông, hoặc chậm cao hẳn so với bạn.
- Con hay đau đầu, nhìn mờ, khát nhiều, tiểu nhiều, hoặc thay đổi tâm trạng nhiều khi đang dùng thuốc.
- Da chỗ bôi thuốc mỏng đi, có vệt đỏ, giãn mạch, đổi màu, hoặc mẩn lan rộng hơn sau khi bôi.
- Con đã dùng thuốc nam, thuốc bắc, siro không rõ nguồn gốc trong thời gian dài và nay muốn ngừng.
- Mắt con mờ dần, chói mắt, sau thời gian nhỏ mắt hoặc uống corticoid kéo dài.
Corticoid là thuốc gì, dùng khi nào
Corticoid (còn gọi là steroid, corticosteroid) là thuốc giống hormon cơ thể tự tiết ra, có tác dụng giảm viêm, giảm sưng mạnh và làm dịu phản ứng quá mức của hệ miễn dịch. Thuốc khác hẳn loại steroid đồng hóa mà một số người dùng trái phép để tăng cơ.
Ở trẻ, bác sĩ hay kê corticoid cho hen phế quản, viêm mũi dị ứng, chàm (viêm da cơ địa), viêm thanh quản cấp (ho ông ổng), hội chứng thận hư, một số bệnh tự miễn, phản ứng dị ứng nặng. Trong cơn hen nặng hay viêm thanh quản nặng, một đợt corticoid ngắn có thể giúp con tránh phải nằm viện, có khi cứu sống con.
Ở Việt Nam, corticoid uống và tiêm là thuốc phải có đơn của bác sĩ. Loại thuốc, liều và thời gian dùng do bác sĩ quyết định cho từng bệnh.
Mỗi dạng thuốc an toàn đến đâu
- Xịt, hít (hen) và xịt mũi (viêm mũi dị ứng): lượng thuốc vào máu rất ít, chỉ bằng một phần nhỏ so với dạng uống. Tác dụng phụ ít gặp và nhẹ: nấm miệng, khàn tiếng (súc miệng sau khi hít), kích ứng mũi, đôi khi chảy máu cam. Corticoid hít có thể làm chậm tăng chiều cao một chút trong năm đầu, nhưng trẻ vẫn đạt chiều cao bình thường khi trưởng thành; hen không kiểm soát mới ảnh hưởng chiều cao nhiều hơn.
- Bôi da: loại nhẹ hoặc vừa, bôi lớp mỏng đúng vùng da, đúng số ngày bác sĩ dặn là an toàn. Dùng loại mạnh, bôi diện rộng, bôi lên mặt, vùng bẹn, hoặc kéo dài không theo dõi có thể làm da mỏng, có vệt đỏ, giãn mạch, đổi màu da, và hiếm hơn là ngấm vào máu gây tác dụng phụ toàn thân.
- Uống hoặc tiêm, đợt ngắn vài ngày: có thể làm con ăn nhiều hơn, khó ngủ, cáu gắt, nổi mụn, đau dạ dày; các tác dụng này hết khi ngừng thuốc.
- Uống hoặc tiêm kéo dài, từ khoảng 2 tuần trở lên hoặc nhiều đợt liên tiếp: có thể gây tăng cân, mặt tròn, chậm lớn, tăng huyết áp, tăng đường máu, loãng xương, đục thủy tinh thể, tăng nhãn áp, loét dạ dày và dễ nhiễm trùng. Bác sĩ dùng liều thấp nhất có hiệu quả, đo chiều cao, huyết áp và theo dõi định kỳ.
- Nhỏ mắt: chỉ dùng khi bác sĩ mắt kê và hẹn khám lại, vì có thể gây tăng nhãn áp, đục thủy tinh thể và làm nặng một số bệnh nhiễm trùng mắt.
Vì sao corticoid tự mua và corticoid giấu trong sản phẩm lại nguy hiểm
Corticoid làm đỡ ngứa, đỡ sưng, đỡ ho, ăn ngon miệng rất nhanh, nên bị trộn trái phép vào nhiều sản phẩm bán theo lời mách bảo: kem trộn, kem dưỡng trắng, cao bôi "gia truyền", thuốc nam, thuốc bắc trị hen, viêm mũi, chàm, dị ứng, đau khớp, siro hay cốm ăn ngon, tăng cân cho trẻ. Người dùng không biết mình đang dùng corticoid, không biết liều, và thường dùng hằng ngày trong nhiều tháng.
Hậu quả hay gặp là trẻ béo mặt, béo bụng nhưng chân tay nhỏ, rạn da, chậm cao, tăng huyết áp, tăng đường máu, loãng xương, dễ nhiễm trùng. Khi ngừng đột ngột, tuyến thượng thận của con đã quen bị thuốc thay thế nên không kịp tiết đủ hormon, con có thể bị suy thượng thận cấp: mệt lả, nôn, đau bụng, tụt huyết áp, hạ đường máu, có thể nguy hiểm đến tính mạng.
Kem bôi 3 trong 1 (corticoid trộn kháng sinh và thuốc chống nấm) hay được bôi cho mọi vết mẩn. Corticoid làm đỡ ngứa tạm thời nhưng làm nấm da lan rộng hơn, khó chữa hơn, và dùng lâu làm da mỏng. Hăm tã, nấm, chàm, ghẻ cần chẩn đoán khác nhau và thuốc khác nhau.
Nếu con đã dùng một sản phẩm như vậy lâu ngày, đừng tự ngừng đột ngột. Mang sản phẩm đến bác sĩ để được kiểm tra và hướng dẫn giảm dần nếu cần.
Dùng corticoid bác sĩ kê cho đúng
- Uống đúng liều, đúng giờ, thường uống buổi sáng sau ăn nếu bác sĩ dặn. Dùng dụng cụ đo đi kèm với thuốc nước.
- Không tự ngừng khi đã dùng quá 3 tuần, hoặc dùng liều cao: bác sĩ sẽ hướng dẫn giảm liều dần. Đợt ngắn vài ngày thường ngừng được ngay theo đơn.
- Không tự kéo dài, không tự dùng lại đơn cũ cho lần ốm sau, không chia thuốc cho anh chị em.
- Bôi da: rửa tay, bôi lớp mỏng vừa phủ vùng da bệnh, đúng số lần và số ngày được dặn. Không bôi lên mặt, vùng kín, vết thương hở, và không băng kín chỗ bôi trừ khi bác sĩ dặn. Kem corticoid nhẹ bán không cần đơn cũng chỉ dùng cho trẻ dưới 10 tuổi khi đã hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ, và không quá 7 ngày nếu không được dặn thêm.
- Thuốc hít: dùng buồng đệm nếu được hướng dẫn, súc miệng rồi nhổ ra sau khi hít.
- Khi con đang uống corticoid liều cao, không tiêm vắc xin sống (như sởi – quai bị – rubella, thủy đậu) cho đến khi bác sĩ cho phép. Báo bác sĩ ngay nếu con tiếp xúc người bị thủy đậu, zona hoặc sởi.
- Luôn nói cho bác sĩ, nha sĩ, nhân viên cấp cứu biết con đang hoặc vừa dùng corticoid dài ngày. Hỏi bác sĩ xem con có cần mang thẻ ghi việc dùng corticoid theo người không.
Chăm sóc con tại nhà
- Ghi tên thuốc, liều, ngày bắt đầu và ngày ngừng của mỗi đợt corticoid con dùng vào sổ khám bệnh.
- Cho con ăn đủ chất, nhiều rau quả, đủ sữa và thức ăn giàu canxi, vận động ngoài trời đều đặn, nhất là khi con phải dùng thuốc lâu ngày.
- Đo chiều cao, cân nặng cho con định kỳ và mang theo khi tái khám.
- Không mua kem trộn, kem 3 trong 1, thuốc nam, thuốc bắc, siro ăn ngon không rõ thành phần cho con.
- Nếu con đã dùng sản phẩm nghi có corticoid lâu ngày, giữ lại vỏ hộp và mang đến bác sĩ; không ngừng đột ngột.
- Cất thuốc corticoid của cả nhà ngoài tầm tay trẻ.
Hiểu lầm thường gặp
- Corticoid là thuốc độc, con dùng là hại cả đời.
- Corticoid bác sĩ kê, dùng đúng liều và đúng thời gian là an toàn và rất hiệu quả. Cái hại đến từ việc tự mua, dùng kéo dài không theo dõi, hoặc dùng sản phẩm có trộn corticoid mà không biết.
- Xịt hen có corticoid làm con lùn, dùng lâu sẽ nghiện.
- Corticoid hít có thể làm chậm tăng chiều cao một chút năm đầu nhưng trẻ vẫn cao bình thường khi lớn, và thuốc không gây nghiện. Hen không kiểm soát mới ảnh hưởng nhiều đến sự lớn của con.
- Thuốc nam, thuốc bắc thì lành, không có corticoid.
- Nhiều sản phẩm không rõ nguồn gốc bị trộn corticoid để có tác dụng nhanh. Con đỡ bệnh rất nhanh, béo mặt, ăn nhiều sau khi dùng là dấu hiệu nên nghi ngờ.
- Con hết sưng, hết ho rồi thì ngừng corticoid ngay cho đỡ hại.
- Ngừng đột ngột sau khi dùng lâu có thể làm bệnh tái phát hoặc gây suy thượng thận cấp. Hỏi bác sĩ cách ngừng thuốc.
- Kem 3 trong 1 bôi được mọi loại mẩn ngứa.
- Corticoid trong kem làm nấm lan rộng hơn và làm mỏng da khi dùng lâu. Mỗi loại mẩn cần chẩn đoán và thuốc riêng.
Bố mẹ hay hỏi
+Trẻ uống corticoid 5 ngày có hại không?
Một đợt ngắn theo đơn thường an toàn; con có thể ăn nhiều hơn, khó ngủ, cáu gắt và các biểu hiện này hết khi ngừng thuốc. Tác dụng phụ nặng chủ yếu gặp khi dùng liều cao kéo dài.
+Bôi kem corticoid cho trẻ bao lâu thì an toàn?
Theo đúng số ngày bác sĩ dặn, thường là đợt ngắn. Kem nhẹ mua không đơn không dùng quá 7 ngày, và với trẻ dưới 10 tuổi chỉ dùng khi đã hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.
+Làm sao biết thuốc nam có trộn corticoid?
Không thể biết bằng mắt. Nghi ngờ khi sản phẩm không rõ nguồn gốc mà làm con đỡ bệnh rất nhanh, ăn nhiều, béo mặt. Hãy mang sản phẩm đến bác sĩ và đừng ngừng đột ngột.
+Con đang uống corticoid có được tiêm phòng không?
Vắc xin bất hoạt thường vẫn tiêm được. Khi con đang uống corticoid liều cao, hoãn vắc xin sống như sởi – quai bị – rubella, thủy đậu cho đến khi bác sĩ cho phép.
+Corticoid xịt mũi có dùng lâu được không?
Nhiều trẻ viêm mũi dị ứng được dùng nhiều tháng ở liều bác sĩ kê. Hỏi bác sĩ về thời gian dùng và tái khám để được theo dõi.
+Con uống corticoid bị tăng cân có giảm lại không?
Tăng cân do đợt ngắn thường giảm dần sau khi ngừng thuốc. Nếu con dùng lâu, bác sĩ sẽ theo dõi cân nặng, huyết áp, đường máu và hướng dẫn ăn uống, vận động.
Nguồn tham khảo
- What are Corticosteroids? — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Steroids — NHS (Anh)
- Hydrocortisone for skin — NHS (Anh)
- Prednisolone tablets and liquid — NHS (Anh)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Hen phế quản ở trẻ
Hen phế quản (hen suyễn) là bệnh viêm mạn tính của đường thở: con khò khè, ho về đêm và gần sáng, ho hoặc khó thở khi chạy nhảy, khi cảm lạnh hay trời trở lạnh, và các triệu chứng cứ tái đi tái lại. Hen chưa chữa khỏi hẳn được nhưng kiểm soát tốt được: phần lớn trẻ dùng thuốc dự phòng dạng hít đều đặn theo đơn sẽ đi học, chơi thể thao như bạn bè. Trong cơn hen, dùng thuốc cắt cơn theo kế hoạch bác sĩ đã dặn; nếu không đỡ, con mệt đến mức nói không hết câu, môi tím hoặc lơ mơ thì gọi 115 hoặc 113 ngay.
- Chàm sữa, viêm da cơ địa
Chàm sữa (lác sữa) là tên dân gian của viêm da cơ địa ở trẻ nhỏ: da khô, đỏ, ráp, rất ngứa, hay bắt đầu ở má, trán, da đầu ngay từ những tháng đầu đời, lớn hơn thì ở khuỷu tay, khoeo chân, cổ. Bệnh lúc đỡ lúc bùng, không lây, nhiều trẻ đỡ dần khi lớn. Việc quan trọng nhất là bôi kem dưỡng ẩm nhiều và đều mỗi ngày, kể cả khi da đã đẹp; khi da viêm đỏ, bác sĩ có thể kê thuốc bôi chống viêm dùng trong thời gian ngắn. Không tự bôi kem có corticoid, kem trộn, không đắp lá lên da con; đi khám ngay nếu vùng chàm đau, nặng lên nhanh, có nhiều mụn nước hoặc vết loét nhỏ tròn kèm sốt.
- Viêm mũi dị ứng ở trẻ
Viêm mũi dị ứng là khi niêm mạc mũi phản ứng quá mức với những thứ vô hại như mạt bụi nhà, nấm mốc, lông chó mèo, phấn hoa: con hắt hơi từng tràng, ngứa mũi, chảy nước mũi trong, nghẹt mũi, kéo dài nhiều tuần hoặc tái lại theo mùa, thường không sốt. Bệnh không nguy hiểm nhưng làm con ngủ kém, học kém tập trung; kiểm soát bằng cách tránh dị nguyên, rửa mũi nước muối, và thuốc kháng histamin loại ít gây buồn ngủ hoặc corticoid xịt mũi theo hướng dẫn của bác sĩ. Con khò khè, khó thở, hoặc sưng môi, sưng mặt kèm khó thở thì đến cấp cứu ngay.
- Hội chứng thận hư ở trẻ
Hội chứng thận hư là khi thận để lọt nhiều đạm ra nước tiểu, làm con phù, thường bắt đầu ở mi mắt buổi sáng rồi lan xuống chân, bụng; nước tiểu có thể nổi nhiều bọt. Bệnh hay khởi phát ở tuổi mầm non và đầu tiểu học, phần lớn đáp ứng tốt với thuốc corticoid và không dẫn đến suy thận, nhưng hay tái phát nhiều lần cho đến tuổi dậy thì. Bố mẹ cần cho con uống thuốc đúng đơn, thử que nước tiểu mỗi sáng theo dặn dò và không tự ngừng thuốc. Đi cấp cứu ngay nếu con đau bụng nhiều, sốt cao mệt lả, khó thở, hơn 6 giờ không đi tiểu, hoặc sưng đau một bên chân.
- Thuốc Nam, thuốc Đông y cho trẻ
Thảo dược không có nghĩa là lành. Thuốc Nam, thuốc gia truyền, thuốc cam, cao, bột không nhãn, không rõ nguồn gốc có thể chứa chì hoặc bị trộn thuốc tây như corticoid, và chưa được thử nghiệm an toàn cho trẻ em. Nếu muốn dùng y học cổ truyền cho con, chỉ dùng thuốc có nhãn, có số đăng ký, do bác sĩ y học cổ truyền khám và kê, và báo cho bác sĩ đang chữa cho con biết. Con mặt tròn, tăng cân nhanh, da xanh, chán ăn, đau bụng hay chậm nói sau nhiều tuần dùng thuốc thì đưa con đi khám, mang theo thuốc; con li bì, co giật, khó thở thì đi cấp cứu ngay.
- Trẻ thừa cân, béo phì
Ở trẻ em, thừa cân được đánh giá bằng chỉ số BMI theo tuổi và giới, không dùng mốc của người lớn: theo chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới, trẻ từ 5 tuổi có BMI trên đường +1 độ lệch chuẩn là thừa cân, trên +2 là béo phì. Với trẻ đang lớn, mục tiêu thường là giữ cân hoặc tăng chậm lại trong khi con cao lên, không phải ăn kiêng giảm cân nhanh. Thay đổi hiệu quả nhất là cả nhà cùng làm: bớt nước ngọt, ăn đủ rau, vận động 60 phút mỗi ngày, ngủ đủ và giảm màn hình. Nếu con khát và đi tiểu rất nhiều, sụt cân nhanh, nôn, thở nhanh sâu hay li bì, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.
Chủ đề khác