Sơ cứu và an toàn

Trẻ giẫm phải đinh, vật nhọn: sơ cứu, tiêm uốn ván và khi nào đi khám

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổi

Trả lời nhanh

Khi con giẫm phải đinh hay vật nhọn, rửa sạch bàn chân bằng xà phòng và nước, ngâm vết đâm trong nước ấm pha xà phòng khoảng 15 phút, rồi che bằng băng sạch. Vết đâm sâu là vết thương có nguy cơ uốn ván, dù đinh gỉ hay không: mở sổ tiêm của con, và đưa con đi khám trong ngày nếu con chưa tiêm đủ, bố mẹ không nhớ, mũi có thành phần uốn ván gần nhất đã quá 5 năm, vết thương bẩn hoặc rửa không sạch. Đi cấp cứu ngay khi vật nhọn còn cắm sâu hoặc gãy trong chân, máu chảy không cầm sau 10 phút ấn chặt, hay vết đâm sâu ở đầu, cổ, ngực, bụng.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Đinh, que, mảnh kính còn cắm sâu trong vết thương: không tự rút ra, giữ cố định và đi cấp cứu.
  • Đầu vật nhọn bị gãy lại bên trong.
  • Máu vẫn chảy nhiều sau 10 phút ấn chặt liên tục.
  • Vết đâm có thể sâu ở đầu, cổ, ngực, lưng hoặc bụng.
  • Con cứng hàm, khó há miệng, khó nuốt, co cứng cơ từng cơn trong những tuần sau khi bị đâm: gọi 115 hoặc 113.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con chưa tiêm đủ các mũi có thành phần uốn ván, bố mẹ không nhớ, hoặc mũi gần nhất đã quá 5 năm: đi khám trong ngày.
  • Vật đâm hoặc nơi xảy ra rất bẩn: bãi đất, chuồng trại, công trình, bùn, nước bẩn.
  • Rửa và cọ khoảng 15 phút mà vẫn còn đất cát trong vết thương, hoặc con cảm thấy như còn gì đó trong chân.
  • Con không chịu đứng, không đặt chân xuống đi được.
  • Con bị kim tiêm đã dùng đâm vào: rửa dưới vòi nước với xà phòng và đưa con đi khám ngay trong ngày.
  • Vài ngày sau vết đâm sưng, đỏ lan rộng, nóng, có vệt đỏ, chảy mủ, con sốt; hoặc khoảng 1–2 tuần sau gan bàn chân lại sưng đau tăng lên.

Sơ cứu ngay tại chỗ

  • Cho con ngồi xuống, dỗ con bình tĩnh. Nếu vật nhọn nhỏ, nông và đã rơi ra thì giữ lại để bác sĩ xem nếu cần.
  • Nếu vật nhọn còn cắm sâu hoặc to: không rút ra. Chèn gạc quanh vật đó để nó không lay động và đưa con đi cấp cứu.
  • Nếu máu chảy, ấn chặt bằng gạc hoặc khăn sạch khoảng 10 phút. Rỉ ra một chút máu không sao, có thể giúp đẩy bớt bụi bẩn ra; không cần nặn, bóp vết thương.
  • Rửa bàn chân dưới vòi nước sạch với xà phòng, rồi ngâm vết đâm trong nước ấm pha xà phòng khoảng 15 phút. Nếu có đất cát trên bề mặt, lấy khăn sạch nhẹ nhàng lau đi.
  • Thấm khô và che bằng băng gạc sạch. Thay băng hằng ngày hoặc khi băng ướt, bẩn.
  • Nếu con đau, có thể cho paracetamol theo cân nặng, 10–15 mg/kg mỗi lần, cách ít nhất 4–6 giờ.

Vì sao vết đâm nhỏ vẫn đáng lo

Miệng vết đâm thường nhỏ và khép lại sau một hai giờ, nên dễ bị coi nhẹ. Nhưng vật nhọn mang đất, vi khuẩn vào sâu bên dưới da, nơi khó rửa sạch và ít không khí. Đó là điều kiện để vi khuẩn uốn ván và các vi khuẩn khác phát triển.

Vết đâm ở gan bàn chân, chỗ đệm dưới các ngón, có thể chạm đến xương. Hiếm khi, xương ở đó bị nhiễm trùng, thường biểu hiện muộn: sau một hai tuần, chân lại sưng và đau tăng thay vì đỡ dần. Gặp dấu hiệu này cần đưa con đi khám.

Khi nào con cần tiêm uốn ván

Trẻ tiêm đủ lịch Tiêm chủng mở rộng đã có các mũi có thành phần uốn ván lúc 2, 3, 4 tháng, 18 tháng và mũi nhắc lúc 7 tuổi. Theo hướng dẫn nhi khoa Hoa Kỳ, với vết thương bẩn hoặc vết đâm sâu, con cần mũi nhắc nếu mũi gần nhất đã quá 5 năm; với vết thương sạch, nông là quá 10 năm.

Con chưa tiêm đủ hoặc bố mẹ không rõ thì có thể cần cả vắc xin và huyết thanh hay globulin miễn dịch kháng uốn ván. Mang theo sổ tiêm chủng, hoặc chụp ảnh lại, khi đưa con đi khám; bác sĩ sẽ quyết định. Nên đi ngay trong ngày, nếu đã muộn vài hôm vẫn nên đi.

Theo dõi những ngày sau

  • Đau thường giảm dần trong khoảng 2 ngày.
  • Sau 1–2 ngày mà vết thương sưng, đỏ lan rộng, nóng, đau tăng, chảy mủ, có vệt đỏ chạy lên chân, hoặc con sốt: đưa con đi khám.
  • Khoảng 1–2 tuần sau, gan bàn chân sưng đau trở lại: đi khám.
  • Trong khoảng 3 tuần sau vết thương bẩn, nếu con khó há miệng, cứng hàm, khó nuốt hoặc co cứng cơ: gọi 115 hoặc 113 ngay.

Phòng tránh

  • Cho con đi giày dép khi chơi ngoài vườn, bãi đất, bãi biển, công trình đang xây.
  • Dọn đinh, mảnh kim loại, kính vỡ quanh nhà; cất dụng cụ sửa chữa sau khi dùng.
  • Nhặt kim khâu, kim băng, đinh ghim rơi trên sàn; không để trẻ bò, chạy chân đất ở chỗ vừa sửa nhà.
  • Dặn con không nhặt kim tiêm rơi ngoài đường, ở bãi cỏ, nếu thấy thì báo người lớn.
  • Kiểm tra sổ tiêm, cho con tiêm đủ và đúng hẹn các mũi có thành phần uốn ván.

Chăm sóc con tại nhà

  • Giữ vết thương sạch, khô; thay băng hằng ngày hoặc khi ướt, bẩn.
  • Rửa lại vết thương với xà phòng và nước mỗi ngày trong vài ngày đầu.
  • Cho con hạn chế chạy nhảy, đi chân đất trong mấy ngày đầu.
  • Ghi lại ngày bị thương để biết mốc theo dõi các dấu hiệu nhiễm trùng và uốn ván.
  • Không đắp lá, thuốc lào, bột cà phê, kem đánh răng lên vết thương.

Hiểu lầm thường gặp

Chỉ đinh gỉ mới gây uốn ván.
Điều đáng lo là vết thương sâu và bẩn, không phải lớp gỉ. Đinh sạch, que tre, gai, mảnh kính đâm sâu vẫn có nguy cơ.
Phải nặn thật nhiều máu ra cho sạch.
Nặn, bóp mạnh không làm sạch được phần sâu bên trong mà còn làm dập vết thương. Rửa với xà phòng và nước, ngâm nước ấm là đủ.
Hơ vết thương trên lửa hoặc đổ cồn vào sẽ diệt hết vi khuẩn.
Những cách này gây bỏng, đau và làm tổn thương thêm mô quanh vết thương, không thay được việc rửa sạch và tiêm phòng đúng.
Con đã tiêm 5 trong 1 hoặc 6 trong 1 hồi nhỏ thì không bao giờ cần tiêm uốn ván nữa.
Miễn dịch giảm dần theo thời gian. Con cần mũi nhắc theo lịch, và có thể cần thêm một mũi khi bị vết thương bẩn nếu mũi gần nhất đã quá 5 năm.

Bố mẹ hay hỏi

+Con giẫm phải đinh có cần tiêm uốn ván không?

Còn tùy sổ tiêm của con. Nếu con chưa tiêm đủ, bố mẹ không nhớ, hoặc mũi có thành phần uốn ván gần nhất đã quá 5 năm, hãy đưa con đi khám trong ngày để bác sĩ quyết định.

+Bị đinh đâm bao lâu thì phải tiêm uốn ván?

Càng sớm càng tốt, nên đi ngay trong ngày. Nếu đã vài ngày, vẫn đưa con đi khám, đừng nghĩ là quá muộn rồi bỏ qua.

+Có nên tự rút cái đinh ra khỏi chân con không?

Nếu vật nhọn nhỏ, nông và đã lỏng thì có thể lấy ra rồi rửa sạch. Nếu cắm sâu, to, hoặc khó rút, không tự rút, giữ cố định và đưa con đi cấp cứu.

+Bao lâu thì biết vết đâm bị nhiễm trùng?

Thường sau 2–3 ngày: sưng, đỏ lan rộng, nóng, đau tăng, chảy mủ hoặc sốt. Nếu gan bàn chân sưng đau trở lại sau 1–2 tuần, cũng cần đi khám.

+Bị kim tiêm ngoài đường đâm thì làm sao?

Rửa ngay dưới vòi nước với xà phòng, không nặn, không chà, rồi đưa con đi khám trong ngày để bác sĩ đánh giá việc dự phòng lây nhiễm.

Nguồn tham khảo

  1. Puncture Wound (symptom checker) — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  2. Tetanus — NHS (Anh)
  3. Tetanus in Children — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  4. Thông tư 52/2025/TT-BYT: danh mục bệnh, đối tượng và lịch tiêm chủng trong Chương trình tiêm chủng mở rộng — Bộ Y tế – Tiêm chủng mở rộng

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Uốn ván

    Vi khuẩn uốn ván sống trong đất, bụi, phân súc vật và vào cơ thể qua vết thương, nhất là vết đâm sâu, vết thương bẩn, vết cắn, vết bỏng. Khi con bị thương, rửa sạch vết thương rồi xem sổ tiêm: con chưa tiêm đủ mũi có thành phần uốn ván, bố mẹ không nhớ, hoặc vết thương bẩn mà mũi gần nhất đã quá 5 năm (vết sạch là quá 10 năm), thì đưa con đi khám trong ngày để bác sĩ quyết định tiêm vắc xin hay huyết thanh. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con cứng hàm, khó há miệng, khó nuốt, co cứng cơ, khó thở hoặc co giật.

  • Vết đứt tay, trầy xước

    Với vết đứt hay trầy xước nhỏ: lấy gạc hoặc khăn sạch ấn chặt liên tục khoảng 10 phút, không mở ra xem giữa chừng; khi máu cầm thì rửa bằng nước sạch, xà phòng quanh vết thương, rồi che bằng băng gạc sạch. Đưa con đi khám trong ngày nếu vết rách toác miệng, sâu, dài hơn khoảng 1 cm, ở mặt hoặc lòng bàn tay, bẩn đất cát, do đinh gỉ hay súc vật cắn, hoặc con chưa tiêm đủ mũi uốn ván. Gọi 115 hoặc 113 khi máu phun thành tia hoặc vẫn chảy sau 10 phút ấn chặt.

  • Bị kim tiêm đâm

    Khi con bị kim tiêm vứt bỏ đâm vào da, rửa ngay chỗ bị đâm dưới vòi nước chảy với xà phòng, không nặn, không chà, không mút, rồi băng lại và đưa con đến cơ sở y tế ngay trong ngày. Bác sĩ sẽ đánh giá nguy cơ HIV, viêm gan B, viêm gan C, uốn ván và quyết định có cần thuốc dự phòng hay tiêm phòng không. Thuốc dự phòng HIV có hiệu quả nhất khi bắt đầu càng sớm càng tốt, lý tưởng trong 24 giờ và không muộn hơn 72 giờ, nên đừng chờ xem có triệu chứng gì không. Nguy cơ lây bệnh từ kim vứt bỏ nhìn chung thấp, nhưng con vẫn cần được khám và xét nghiệm theo dõi.

  • Lịch tiêm chủng

    Trẻ ở Việt Nam được tiêm miễn phí các vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng tại trạm y tế, bắt đầu từ mũi viêm gan B trong 24 giờ đầu sau sinh, tiếp theo là các mũi lúc 2, 3, 4, 5 tháng, 9 tháng, 12 tháng và 18 tháng; chương trình nay có cả vắc xin rota, còn phế cầu và HPV đang được triển khai dần theo từng địa phương. Bố mẹ có thể tiêm thêm các vắc xin dịch vụ như cúm, thủy đậu, viêm gan A, não mô cầu, sởi-quai bị-rubella. Lịch cụ thể của con hãy theo sổ tiêm chủng hoặc ứng dụng tiêm chủng và lịch hẹn của trạm y tế. Lỡ mũi nào thì đi tiêm bù càng sớm càng tốt, không cần tiêm lại từ đầu.

  • Tiêm nhắc lại tuổi đi học

    Trước khi con vào lớp 1, bố mẹ nên rà sổ tiêm chủng xem con đã đủ các mũi của chương trình tiêm chủng mở rộng chưa: bạch hầu-ho gà-uốn ván, bại liệt, sởi và sởi-rubella, viêm não Nhật Bản đủ 3 mũi. Khi nhập học mầm non và tiểu học, nhà trường phối hợp với trạm y tế kiểm tra tiền sử tiêm chủng và hẹn tiêm bù mũi còn thiếu. Ở tuổi 4–6, nhiều vắc xin dịch vụ cần một mũi nhắc, như bạch hầu-ho gà-uốn ván-bại liệt, sởi-quai bị-rubella, thủy đậu; đến khoảng 7 tuổi, chương trình tiêm nhắc uốn ván-bạch hầu giảm liều (Td) cho trẻ, thường tổ chức ở trường. Lỡ mũi nào thì tiêm bù, không cần tiêm lại từ đầu.

Chủ đề khác