Bệnh mạn tính và bẩm sinh

Đọc kết quả công thức máu của con: từng dòng trên phiếu nghĩa là gì

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 thángMầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổi

Trả lời nhanh

Công thức máu đếm ba loại tế bào: hồng cầu (mang oxy, gồm các dòng RBC, HGB, HCT, MCV, MCH), bạch cầu (chống nhiễm trùng, dòng WBC và các loại NEU, LYM, MONO, EOS, BASO) và tiểu cầu (giúp cầm máu, dòng PLT). Khoảng bình thường in bên cạnh mỗi dòng thường là của người lớn và khác nhau giữa các phòng xét nghiệm, trong khi trẻ em có khoảng bình thường riêng theo tuổi, nên một chữ H (cao) hay L (thấp) chưa có nghĩa là con bị bệnh. Bác sĩ đọc kết quả cùng với triệu chứng và việc khám con; bố mẹ đừng tự kết luận hay tự mua thuốc theo con số. Nếu con xanh tái kèm khó thở, nổi chấm xuất huyết kèm sốt, chảy máu không cầm hoặc li bì, hãy đưa con đi cấp cứu ngay, đừng chờ kết quả.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con nổi chấm hoặc mảng đỏ tím không mất đi khi ấn cốc thủy tinh, nhất là kèm sốt, mệt lả, li bì.
  • Con xanh tái nhợt nhạt kèm khó thở, thở nhanh khi nằm yên, tim đập rất nhanh, ngất hoặc gần ngất.
  • Con chảy máu không cầm: chảy máu cam đã bóp mũi đúng cách 10–15 phút vẫn chảy, nôn ra máu, đi ngoài phân đen.
  • Con sốt kèm li bì, gọi hỏi khó đánh thức, co giật, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
  • Bác sĩ hoặc phòng xét nghiệm gọi báo kết quả nguy hiểm và dặn đưa con vào viện ngay.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Phiếu có ghi "tế bào non", "blast", "tế bào bất thường", hoặc nhiều dòng cùng thấp (thiếu máu, bạch cầu và tiểu cầu cùng giảm).
  • Con xanh xao, mệt, bầm tím dễ, chảy máu chân răng, đau xương, sốt kéo dài, nổi hạch, sụt cân.
  • Kết quả có dòng bất thường mà chưa có bác sĩ nào giải thích cho bố mẹ: đưa phiếu cho bác sĩ nhi xem trong vài ngày.
  • Con có hồng cầu nhỏ (MCV thấp) và trong nhà có người bị thalassemia, hoặc con đã uống sắt mà không đỡ.

Công thức máu đo những gì

Công thức máu (tổng phân tích tế bào máu) là xét nghiệm máu hay làm nhất ở trẻ em. Máy đếm số lượng, đo kích thước của ba loại tế bào do tủy xương làm ra: hồng cầu mang oxy đi khắp cơ thể, bạch cầu chống lại vi khuẩn và virus, tiểu cầu giúp máu đông lại khi bị thương.

Xét nghiệm thường không cần nhịn ăn, trừ khi bác sĩ cho làm thêm xét nghiệm khác cùng lúc. Với bé nhỏ, máu có thể được lấy ở gót chân hoặc đầu ngón tay; trẻ lớn lấy ở tĩnh mạch khuỷu tay.

Dòng hồng cầu

  • RBC: số lượng hồng cầu, thường tính bằng T/L (nghìn tỷ tế bào trong một lít máu).
  • HGB (Hb): huyết sắc tố, chất mang oxy trong hồng cầu, thường tính bằng g/L (có nơi ghi g/dL; 120 g/L bằng 12 g/dL). Đây là dòng bác sĩ dùng để xem con có thiếu máu không.
  • HCT: hematocrit, phần trăm thể tích máu là hồng cầu. HCT tăng có thể do con mất nước, máu cô đặc; trong sốt xuất huyết, bác sĩ theo dõi HCT nhiều lần.
  • MCV: kích thước trung bình của một hồng cầu, tính bằng fL. MCV thấp là hồng cầu nhỏ, hay gặp trong thiếu sắt và trong bệnh tan máu bẩm sinh (thalassemia).
  • MCH, MCHC: lượng huyết sắc tố trong mỗi hồng cầu. Thấp là hồng cầu nhược sắc, thường đi cùng MCV thấp.
  • RDW: độ chênh lệch kích thước giữa các hồng cầu; bác sĩ dùng thêm để phân biệt các loại thiếu máu.
  • Ngưỡng thiếu máu theo Tổ chức Y tế Thế giới (2024): huyết sắc tố dưới 105 g/L ở trẻ 6–23 tháng, dưới 110 g/L ở trẻ 2 đến dưới 5 tuổi, dưới 115 g/L ở trẻ 5–11 tuổi, dưới 120 g/L ở trẻ 12–14 tuổi và con gái từ 15 tuổi, dưới 130 g/L ở con trai từ 15 tuổi. Trẻ dưới 6 tháng có ngưỡng riêng, do bác sĩ đọc.

Dòng bạch cầu

  • WBC: tổng số bạch cầu, tính bằng G/L (tỷ tế bào trong một lít máu). Khoảng in trên phiếu thường là của người lớn, khoảng 4–11 G/L; trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ bình thường có bạch cầu cao hơn người lớn.
  • NEU: bạch cầu trung tính, hay tăng khi nhiễm vi khuẩn; có thể giảm tạm thời sau một đợt nhiễm virus hoặc do một số thuốc.
  • LYM: bạch cầu lympho, hay tăng khi nhiễm virus. Ở trẻ nhỏ, tỷ lệ lympho vốn cao hơn người lớn.
  • MONO: bạch cầu mono, có thể tăng trong một số nhiễm trùng.
  • EOS: bạch cầu ái toan, hay tăng khi con bị dị ứng, hen, chàm hoặc nhiễm giun sán.
  • BASO: bạch cầu ái kiềm, thường rất ít; một mình nó hiếm khi có ý nghĩa.
  • Phiếu có thể ghi tỷ lệ phần trăm (%) và số lượng tuyệt đối (G/L) của từng loại. Bác sĩ thường nhìn vào số lượng tuyệt đối hơn là phần trăm.

Dòng tiểu cầu

PLT là số tiểu cầu, bình thường khoảng 150–400 G/L. Dưới 150 G/L là giảm tiểu cầu; khi xuống dưới khoảng 50 G/L con dễ bầm tím, chảy máu hơn. Ở trẻ đang khỏe, giảm tiểu cầu hay gặp sau nhiễm virus; mùa mưa cần nghĩ đến sốt xuất huyết. Tiểu cầu tăng có thể gặp khi con đang nhiễm trùng, viêm hoặc thiếu máu; bác sĩ thường hẹn làm lại sau khi con khỏi bệnh.

MPV là kích thước trung bình của tiểu cầu; bác sĩ đọc cùng PLT, một mình MPV ít có ý nghĩa.

Vì sao một con số lệch chưa phải là bệnh

Khoảng tham chiếu in trên phiếu là mức thường gặp ở một nhóm người khỏe, và người khỏe vẫn hay có một vài kết quả nằm ngoài khoảng đó. Phiếu công thức máu có hơn 20 dòng, nên một hai chữ H, L ở một đứa trẻ hoàn toàn khỏe là chuyện hay gặp. Mất nước, vừa ốm, khóc nhiều khi lấy máu, mẫu máu bị đông, thuốc đang dùng đều có thể làm con số thay đổi.

Mỗi phòng xét nghiệm dùng máy và khoảng tham chiếu riêng, nhiều nơi in khoảng của người lớn, trong khi trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ và tuổi teen có khoảng bình thường khác nhau theo tuổi và giới. Vì vậy chỉ so kết quả với khoảng in trên chính phiếu đó, và để bác sĩ đọc theo tuổi của con; so với một bảng trên mạng dễ làm bố mẹ lo sai hoặc yên tâm sai.

Điều đáng chú ý hơn là nhiều dòng cùng bất thường (thiếu máu kèm bạch cầu hoặc tiểu cầu thấp), con số rất xa mức bình thường, chữ "tế bào non" trên phiếu, hoặc con số đi kèm dấu hiệu như xanh xao, bầm tím, sốt kéo dài, đau xương. Khi đó bác sĩ có thể cho làm lại, làm phết máu, xét nghiệm sắt, điện di huyết sắc tố, hoặc chuyển chuyên khoa huyết học.

Chăm sóc con tại nhà

  • Giữ tất cả phiếu xét nghiệm cũ của con trong một túi hoặc chụp ảnh lưu theo ngày, để bác sĩ so sánh qua các lần.
  • Ghi lại khi lấy máu con có đang ốm, sốt, tiêu chảy, đang uống thuốc gì không.
  • Mang phiếu kết quả cho bác sĩ đã chỉ định xét nghiệm hoặc bác sĩ nhi đọc; hỏi rõ dòng nào bất thường, có cần làm lại không, bao giờ làm lại.
  • Không tự mua sắt, thuốc bổ máu, kháng sinh hay thuốc tăng tiểu cầu cho con theo kết quả xét nghiệm.
  • Trước khi lấy máu, nói với con sẽ hơi đau một chút rồi hết; ôm con trong lòng, cho bé bú hoặc dỗ bằng đồ chơi.

Hiểu lầm thường gặp

Huyết sắc tố hơi thấp là thiếu máu, cứ mua sắt cho con uống.
Ở Việt Nam nhiều trẻ có hồng cầu nhỏ do thalassemia, bệnh không chữa bằng sắt; uống sắt kéo dài không cần thiết có thể gây thừa sắt. Bác sĩ cần xem thêm ferritin hoặc điện di huyết sắc tố trước khi kê.
Bạch cầu tăng là nhiễm khuẩn, phải uống kháng sinh.
Bạch cầu tăng cả khi nhiễm virus, khi con khóc nhiều, sau chấn thương hay do một số thuốc. Kháng sinh chỉ dùng khi bác sĩ khám và xác định có nhiễm khuẩn.
Có một chữ H hay L trên phiếu là con có bệnh.
Nhiều trẻ khỏe vẫn có một hai dòng hơi lệch, nhất là khi phiếu in khoảng bình thường của người lớn. Bác sĩ đọc cả phiếu cùng tình trạng của con.

Bố mẹ hay hỏi

+Trẻ làm công thức máu có cần nhịn ăn không?

Thường không cần. Chỉ nhịn khi bác sĩ cho làm thêm xét nghiệm khác như đường máu, mỡ máu cùng lúc và dặn nhịn.

+Chỉ số HGB của con là 112 g/L có phải thiếu máu không?

Tùy tuổi. Theo ngưỡng của Tổ chức Y tế Thế giới, 112 g/L là bình thường với trẻ 2 đến dưới 5 tuổi nhưng thấp với trẻ 5–11 tuổi. Hãy để bác sĩ đọc cùng các dòng MCV, MCH và tình trạng của con.

+MCV thấp nghĩa là gì?

Hồng cầu của con nhỏ hơn bình thường, hay gặp trong thiếu sắt và thalassemia. Bác sĩ cần thêm xét nghiệm để phân biệt, vì hai bệnh này xử trí khác nhau.

+Bạch cầu lympho của con cao hơn bạch cầu trung tính có sao không?

Ở trẻ nhỏ, lympho chiếm tỷ lệ cao thường là bình thường, và lympho cũng hay tăng khi con nhiễm virus. Bác sĩ sẽ đọc theo tuổi và triệu chứng của con.

+Bao lâu thì nên xét nghiệm lại?

Bác sĩ hẹn theo từng trường hợp. Nhiều khi con số lệch nhẹ lúc đang ốm sẽ được làm lại sau khi con khỏi vài tuần để xem đã về bình thường chưa.

Nguồn tham khảo

  1. Complete Blood Count (CBC) — MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ)
  2. How to Understand Your Lab Results — MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ)
  3. Blood tests — NHS (Anh)
  4. Guideline on haemoglobin cutoffs to define anaemia in individuals and populations (2024) — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Trẻ thiếu máu thiếu sắt

    Thiếu máu thiếu sắt hay gặp nhất ở trẻ 6–24 tháng tuổi và ở con gái tuổi dậy thì có kinh nguyệt. Con thường xanh xao, mệt, kém tập trung, biếng ăn, nhưng chỉ xét nghiệm máu mới biết chắc, vì ở Việt Nam nhiều trẻ thiếu máu do bệnh tan máu bẩm sinh (thalassemia) và không được tự uống sắt. Thịt đỏ, gan, cá, trứng ăn kèm rau quả giàu vitamin C là nguồn sắt tốt nhất; thuốc sắt chỉ dùng khi bác sĩ chỉ định. Nếu con khó thở, ngất, tim đập rất nhanh, nôn ra máu hoặc lỡ nuốt nhiều viên sắt, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.

  • Trẻ bị thalassemia

    Thalassemia (tan máu bẩm sinh) là bệnh di truyền làm cơ thể tạo ra huyết sắc tố không bình thường, nên con bị thiếu máu kéo dài. Thể nặng thường lộ ra từ vài tháng tuổi và cần truyền máu định kỳ cùng thuốc thải sắt suốt đời; người chỉ mang gen thường khỏe mạnh, có khi chỉ thiếu máu nhẹ và không cần điều trị. Đừng tự cho con uống sắt khi thấy con xanh xao: phải xét nghiệm trước, vì trẻ bị thalassemia dễ bị thừa sắt. Nếu con khó thở, li bì, tim đập rất nhanh, hoặc da và mắt vàng đậm kèm nước tiểu sẫm màu, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.

  • Bạch cầu tăng ở trẻ

    Bạch cầu là tế bào máu chống nhiễm trùng, nên bạch cầu tăng hay gặp nhất khi con đang bị nhiễm trùng do vi khuẩn hoặc virus, và thường về bình thường khi con khỏi bệnh. Trẻ nhỏ vốn có số bạch cầu bình thường cao hơn người lớn, nên một con số hơi vượt mức in trên phiếu chưa chắc là bất thường. Bác sĩ đọc kết quả cùng triệu chứng của con, chứ không dựa vào một con số. Cần đưa con đi khám sớm nếu bạch cầu tăng kèm xanh xao, bầm tím, chảy máu, đau xương, sốt kéo dài, hoặc phiếu có ghi tế bào non, tế bào bất thường; đi cấp cứu ngay nếu con li bì, khó thở hay nổi chấm xuất huyết.

  • Trẻ bị giảm tiểu cầu

    Giảm tiểu cầu là khi số tiểu cầu trong máu dưới 150 G/L (150.000 trong một microlit), làm con dễ bầm tím, nổi chấm xuất huyết, chảy máu cam, chảy máu chân răng. Ở trẻ đang khỏe, nguyên nhân hay gặp nhất là giảm tiểu cầu miễn dịch (ITP) sau một đợt nhiễm virus, và ở khoảng 8 trên 10 trẻ, tiểu cầu tự trở về bình thường trong 3–12 tháng. Mùa mưa cần nghĩ tới sốt xuất huyết. Con có chấm xuất huyết hay bầm tím không rõ lý do thì đi khám ngay trong ngày để xét nghiệm máu. Nếu kèm sốt, li bì, đau đầu dữ dội, nôn ra máu, phân đen hoặc con bị va đập đầu, hãy gọi 115 hoặc 113 hoặc đến cấp cứu ngay.

  • Xét nghiệm khi trẻ sốt

    Phần lớn trẻ sốt không cần xét nghiệm: bác sĩ thường tìm được nguyên nhân bằng hỏi bệnh và khám. Xét nghiệm máu (công thức máu, CRP), nước tiểu hay test nhanh được chỉ định khi con sốt quá 3 ngày chưa rõ nguyên nhân, nghi sốt xuất huyết, nghi nhiễm trùng tiểu, hoặc con có dấu hiệu nặng; trẻ dưới 3 tháng sốt từ 38°C luôn cần đi khám ngay để bác sĩ quyết định. CRP tăng cho biết cơ thể đang viêm nhưng không tự nói là do virus hay vi khuẩn, và có thể còn thấp trong những giờ đầu của cơn sốt, nên kết quả phải được bác sĩ đọc cùng với việc khám. Đến cấp cứu ngay nếu con li bì, khó thở, co giật hoặc nổi chấm đỏ tím không mất khi ấn cốc, đừng chờ kết quả xét nghiệm.

  • Sốt xuất huyết

    Sốt xuất huyết thường bắt đầu bằng sốt cao đột ngột 2–7 ngày, kèm đau đầu, đau người, mệt. Giai đoạn nguy hiểm nhất là từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7, thường đúng lúc con bắt đầu hạ sốt, nên hết sốt chưa có nghĩa là đã khỏi. Chỉ dùng paracetamol để hạ sốt, không dùng ibuprofen hay aspirin. Đưa con đến bệnh viện ngay nếu con li bì hoặc vật vã, đau bụng, nôn nhiều, chảy máu cam, chảy máu chân răng, tay chân lạnh, hoặc đi tiểu ít.

Chủ đề khác