Ho, sổ mũi, viêm họng

Trẻ có cần đeo khẩu trang, dùng máy lọc không khí: chọn và dùng đúng

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổi

Trả lời nhanh

Không phải ngày nào trẻ cũng cần khẩu trang hay máy lọc không khí. Những ngày bụi mịn PM2.5 cao (VN_AQI từ 101, màu da cam), cách bảo vệ tốt nhất là cho con ở trong phòng đóng cửa, có không khí sạch hơn; máy lọc có màng lọc HEPA đặt ở phòng con ngủ, học giúp giảm bụi trong phòng. Khẩu trang vải gần như không chặn được bụi mịn; khẩu trang lọc bụi mịn đạt chuẩn, ôm kín mặt mới có tác dụng, và không đeo khẩu trang cho trẻ dưới 2 tuổi. Nếu con khó thở, thở rít, môi tím hoặc cơn hen không đỡ sau thuốc cắt cơn, gọi 115 hoặc 113 ngay.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con thở nhanh, thở rít, rút lõm lồng ngực, nói không hết câu.
  • Môi hoặc da tím tái, con lơ mơ, li bì.
  • Trẻ bị hen đã dùng thuốc cắt cơn theo kế hoạch mà không đỡ, hoặc nặng lên.
  • Trẻ nhỏ đang đeo khẩu trang mà khó thở, tím tái, không tự gỡ ra được: tháo khẩu trang ngay và gọi 115 hoặc 113 nếu con không thở bình thường lại.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con ho kéo dài hơn 2 tuần, hoặc ho, khò khè tăng lên vào những ngày ô nhiễm.
  • Trẻ bị hen phải dùng thuốc cắt cơn nhiều hơn thường lệ.
  • Con hay nghẹt mũi, chảy mũi, ngứa mắt kéo dài nhiều tuần.
  • Con thấy khó thở, chóng mặt mỗi khi đeo khẩu trang.
  • Con có bệnh tim, phổi mạn tính và gia đình cần lời khuyên riêng về khẩu trang, vận động ngoài trời.

Khi nào con cần được bảo vệ khỏi bụi mịn

Bụi mịn PM2.5 nhỏ đến mức đi sâu vào phổi, làm trẻ dễ ho, viêm đường hô hấp và lên cơn hen. Trẻ em nhạy cảm hơn người lớn vì hít nhiều không khí hơn so với cơ thể, hoạt động nhiều và phổi còn đang lớn.

Hãy xem chỉ số VN_AQI trên trang hoặc ứng dụng quan trắc môi trường mỗi sáng. Từ mức kém (101–150, màu da cam), giảm vận động mạnh và thời gian ngoài trời của con. Từ mức xấu (151–200, màu đỏ), cho con ở trong nhà; nếu phải ra ngoài thì đeo khẩu trang đạt chuẩn. Trẻ bị hen, bệnh tim phổi cần thận trọng sớm hơn.

Chọn khẩu trang thế nào

  • Khẩu trang vải chặn được rất ít bụi mịn, không nên trông vào nó những ngày ô nhiễm.
  • Khẩu trang y tế đỡ hơn một chút. Khẩu trang lọc bụi mịn đạt chuẩn (kiểu N95, KN95) ôm kín mặt bảo vệ tốt hơn, nhưng chỉ có tác dụng khi vừa mặt, không hở hai bên má và sống mũi.
  • Trẻ từ 2 tuổi có thể đeo khẩu trang, nhưng khó tìm cỡ vừa với trẻ nhỏ. Trẻ đến 5 tuổi thường chưa tự đeo đúng, nên chỉ đeo khi có người lớn trông sát bên.
  • Không đeo khẩu trang cho trẻ dưới 2 tuổi. Với các bé này, cách bảo vệ là ở trong phòng có không khí sạch hơn.
  • Không ép đeo khi con khó thở, không chịu được, hoặc con có bệnh tim phổi nặng, khó khăn về phát triển khi bác sĩ chưa đồng ý.
  • Không cho con đeo khẩu trang khi ngủ, khi chạy nhảy mạnh, hay khi khẩu trang đã ướt, bẩn.

Máy lọc không khí có cần không

Máy lọc không khí không bắt buộc với mọi nhà. Nó có ích nhất ở nơi hay ô nhiễm, nhất là khi con bị hen hoặc viêm mũi dị ứng. Việc đầu tiên vẫn là không hút thuốc trong nhà, không đốt than, đốt rác, hạn chế khói hương, và đóng cửa những ngày chỉ số xấu.

Nếu mua, chọn máy có màng lọc HEPA, công suất hợp với diện tích phòng, đặt ở phòng con ngủ hoặc học nhiều nhất và đóng cửa khi chạy máy. Thay màng lọc đúng hạn của nhà sản xuất. Tránh loại máy tạo ozone. Máy tạo ẩm, cây cảnh, khăn ướt không lọc được bụi mịn.

Khẩu trang khi con ốm hoặc mùa dịch

Theo Tổ chức Y tế Thế giới và UNICEF, trẻ từ 5 tuổi trở xuống không cần bắt buộc đeo khẩu trang để phòng lây nhiễm; trẻ từ 12 tuổi theo cách dùng như người lớn. Với trẻ ở giữa, tùy tình hình dịch, khả năng đeo đúng của con và có người lớn trông nom.

Khi con ho, sổ mũi, rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay và cho con nghỉ ở nhà khi đang sốt còn quan trọng hơn khẩu trang. Trẻ có bệnh làm suy giảm miễn dịch nên hỏi bác sĩ điều trị về khẩu trang y tế.

Chăm sóc con tại nhà

  • Xem VN_AQI mỗi sáng; ngày màu da cam trở lên, chuyển giờ chơi, giờ tập của con vào trong nhà.
  • Ngày ô nhiễm, đóng cửa sổ, lau nhà bằng khăn ẩm, hạn chế đun nấu nhiều khói.
  • Đặt máy lọc HEPA ở phòng con ngủ nếu có điều kiện, đóng cửa khi chạy máy và thay màng lọc đúng hạn.
  • Đi ô tô thì đóng kính, để điều hòa ở chế độ lấy gió trong xe; đi xe máy thì chọn đường ít xe, tránh giờ cao điểm.
  • Cho trẻ từ 2 tuổi đeo khẩu trang lọc bụi mịn vừa mặt khi phải ra đường ngày ô nhiễm, có người lớn trông.
  • Trẻ bị hen: luôn mang thuốc cắt cơn và làm theo kế hoạch hành động hen của bác sĩ.

Hiểu lầm thường gặp

Đeo khẩu trang vải hai lớp là đủ chống bụi mịn.
Khẩu trang vải chặn rất ít PM2.5. Ở trong phòng có không khí sạch hơn, hoặc đeo khẩu trang lọc bụi mịn đạt chuẩn vừa mặt, mới có tác dụng.
Trẻ sơ sinh cũng nên đeo khẩu trang khi ra đường.
Không đeo khẩu trang cho trẻ dưới 2 tuổi vì có thể khó thở, ngạt. Hạn chế bế bé ra đường ngày ô nhiễm và giữ bé trong phòng đóng cửa.
Có máy lọc không khí thì mở cửa sổ thoải mái.
Máy chỉ lọc được không khí trong phòng kín. Mở cửa những ngày chỉ số xấu thì bụi ngoài trời liên tục tràn vào.
Trồng nhiều cây trong phòng là lọc được bụi mịn.
Cây xanh làm phòng dễ chịu hơn nhưng không giảm bụi mịn đáng kể.

Bố mẹ hay hỏi

+Mấy tuổi thì trẻ đeo khẩu trang được?

Từ 2 tuổi, khi có người lớn trông sát và khẩu trang vừa mặt. Trẻ dưới 2 tuổi không đeo khẩu trang.

+Trẻ đeo khẩu trang N95 có an toàn không?

Trẻ từ 2 tuổi có thể đeo nếu tìm được cỡ vừa và con thở thoải mái. Nếu con khó thở, chóng mặt hoặc có bệnh tim phổi, tháo ra và hỏi bác sĩ.

+Có nên để máy lọc không khí chạy suốt đêm trong phòng con?

Được, nếu máy chạy êm, đặt chỗ con không với tới và cửa phòng đóng. Thay màng lọc đúng hạn để máy còn tác dụng.

+Máy lọc không khí có thay được thuốc hen không?

Không. Máy giúp giảm bụi trong phòng, nhưng trẻ bị hen vẫn cần dùng thuốc dự phòng và thuốc cắt cơn đúng như bác sĩ kê.

+Ngày AQI màu đỏ có nên cho con đi học không?

Con vẫn đi học được, nhưng hạn chế chơi và tập ngoài trời. Đi đường đeo khẩu trang đạt chuẩn nếu con từ 2 tuổi, và báo nhà trường nếu con bị hen.

Nguồn tham khảo

  1. Wildfires: Information for Parents — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  2. Advice on the use of masks for children in the community in the context of COVID-19 — WHO và UNICEF
  3. Quyết định 1459/QĐ-TCMT về chỉ số chất lượng không khí Việt Nam (VN_AQI) — Tổng cục Môi trường
  4. WHO global air quality guidelines — WHO

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Bụi mịn PM2.5 và trẻ em

    PM2.5 là bụi nhỏ đến mức đi sâu vào phổi, làm trẻ dễ ho, viêm đường hô hấp và lên cơn hen; trẻ em nhạy cảm hơn người lớn vì hít nhiều không khí hơn so với cân nặng và phổi còn đang lớn. Tổ chức Y tế Thế giới khuyên PM2.5 trung bình 24 giờ không quá 15 microgam/m³, trong khi ngày chỉ số VN_AQI ở mức 100 đã tương đương khoảng 50 microgam/m³. Từ mức kém (101–150) giảm vận động mạnh ngoài trời cho con; từ mức xấu (151–200) cho con ở trong nhà, đóng cửa, ra ngoài thì đeo khẩu trang lọc bụi mịn vừa mặt nếu con từ 2 tuổi. Con khó thở, môi tím, hoặc cơn hen không đỡ sau khi dùng thuốc: gọi 115 hoặc 113.

  • Ô nhiễm không khí và trẻ

    Bụi mịn PM2.5 nhỏ đến mức đi sâu vào phổi, làm trẻ dễ ho, viêm đường hô hấp, lên cơn hen, và nếu hít lâu ngày có thể làm phổi phát triển kém. Trẻ em thuộc nhóm nhạy cảm vì thở nhanh hơn và phổi còn đang lớn. Hãy xem chỉ số chất lượng không khí (VN_AQI) mỗi ngày: từ mức kém (101–150, màu da cam) giảm cho con vận động mạnh ngoài trời, từ mức xấu (151–200, màu đỏ) cho con ở trong nhà, đóng cửa, ra ngoài thì đeo khẩu trang lọc bụi mịn vừa mặt nếu con từ 2 tuổi. Nếu con khó thở, thở rít, môi tím hoặc cơn hen không đỡ sau khi dùng thuốc, gọi 115 hoặc 113 ngay.

  • Hen phế quản ở trẻ

    Hen phế quản (hen suyễn) là bệnh viêm mạn tính của đường thở: con khò khè, ho về đêm và gần sáng, ho hoặc khó thở khi chạy nhảy, khi cảm lạnh hay trời trở lạnh, và các triệu chứng cứ tái đi tái lại. Hen chưa chữa khỏi hẳn được nhưng kiểm soát tốt được: phần lớn trẻ dùng thuốc dự phòng dạng hít đều đặn theo đơn sẽ đi học, chơi thể thao như bạn bè. Trong cơn hen, dùng thuốc cắt cơn theo kế hoạch bác sĩ đã dặn; nếu không đỡ, con mệt đến mức nói không hết câu, môi tím hoặc lơ mơ thì gọi 115 hoặc 113 ngay.

  • Viêm mũi dị ứng ở trẻ

    Viêm mũi dị ứng là khi niêm mạc mũi phản ứng quá mức với những thứ vô hại như mạt bụi nhà, nấm mốc, lông chó mèo, phấn hoa: con hắt hơi từng tràng, ngứa mũi, chảy nước mũi trong, nghẹt mũi, kéo dài nhiều tuần hoặc tái lại theo mùa, thường không sốt. Bệnh không nguy hiểm nhưng làm con ngủ kém, học kém tập trung; kiểm soát bằng cách tránh dị nguyên, rửa mũi nước muối, và thuốc kháng histamin loại ít gây buồn ngủ hoặc corticoid xịt mũi theo hướng dẫn của bác sĩ. Con khò khè, khó thở, hoặc sưng môi, sưng mặt kèm khó thở thì đến cấp cứu ngay.

  • Khói thuốc lá và trẻ

    Trẻ hít khói thuốc lá thụ động dễ bị viêm phổi, viêm phế quản, viêm tai giữa, ho, cảm lạnh, lên cơn hen, và trẻ dưới 1 tuổi tăng nguy cơ đột tử khi ngủ. Không có mức khói nào an toàn: hút ở phòng khác, mở cửa sổ hay hút ngoài ban công đều không bảo vệ được con, vì khói lan khắp nhà và bám vào quần áo, tóc, đồ đạc. Cách duy nhất bảo vệ con là nhà và xe hoàn toàn không khói, và tốt nhất là người hút bỏ hẳn. Nếu trẻ nhỏ nuốt phải điếu thuốc, đầu lọc hoặc tinh dầu thuốc lá điện tử, đưa con đi cấp cứu ngay.

  • Cúm ở trẻ

    Cúm (cúm A, cúm B) thường đến đột ngột với sốt cao, đau đầu, đau mỏi người, ho, đau họng, mệt nhiều hơn hẳn cảm lạnh. Phần lớn trẻ khỏi sau 5–7 ngày với nghỉ ngơi, uống đủ nước và hạ sốt đúng cách. Trẻ dưới 5 tuổi, nhất là dưới 2 tuổi, và trẻ có bệnh hen hay bệnh mạn tính nên đi khám sớm để bác sĩ cân nhắc thuốc kháng virus. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con thở nhanh, khó thở, tím tái, li bì, co giật hoặc không uống được.

Chủ đề khác