Bệnh xoắn khuẩn vàng da (Leptospira) sau lũ: dấu hiệu, khi nào đi khám
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Tiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi
Trả lời nhanh
Bệnh xoắn khuẩn vàng da do vi khuẩn Leptospira trong nước tiểu chuột, trâu bò, lợn, chó gây ra; vi khuẩn vào người qua vết xước trên da, qua mắt, mũi, miệng khi lội nước lũ, nước ngập, bùn. Dấu hiệu thường xuất hiện 5–14 ngày sau khi lội nước, nhưng có thể từ 2 ngày đến 4 tuần: sốt đột ngột, ớn lạnh, đau đầu, đau cơ nhất là bắp chân, đỏ mắt. Con sốt trong vòng 4 tuần sau khi lội nước lũ thì đi khám trong ngày và kể rõ chuyện lội nước. Vàng da, vàng mắt, tiểu rất ít hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu, khó thở, ho ra máu hay chảy máu là cấp cứu: gọi 115 hoặc 113.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, kèm sốt hoặc mệt nhiều.
- Con tiểu rất ít, hơn 6 giờ không đi tiểu, hoặc phù mắt cá chân, bàn chân, bàn tay.
- Con khó thở, thở nhanh, đau ngực, ho ra máu.
- Con chảy máu cam, chảy máu chân răng, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, hoặc nổi chấm, mảng đỏ tím trên da.
- Con li bì, lơ mơ, cổ cứng, co giật; hoặc tay chân lạnh, da tái hoặc nổi vân tím, con mệt lả.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Trong vòng 4 tuần sau khi lội nước lũ, nước ngập, ao hồ hay bùn đất, con sốt, ớn lạnh, đau đầu, đau cơ (nhất là bắp chân, thắt lưng), đỏ mắt: đi khám trong ngày và kể rõ chuyện lội nước.
- Sau lũ con sốt kèm buồn nôn, nôn, đau bụng, tiêu chảy, chán ăn.
- Sốt cao liên tục từ 2 ngày, nhất là khi cùng lúc đang mùa sốt xuất huyết.
- Con có vết xước, vết thương đã ngâm nước lũ mà sưng nóng đỏ, chảy mủ, hoặc chưa rõ tiêm phòng uốn ván đủ chưa.
- Con đã được khám, đang uống thuốc mà sau 2–3 ngày vẫn sốt cao, hoặc mệt hơn.
Bệnh lây như thế nào
Vi khuẩn Leptospira sống trong thận của chuột và nhiều loài vật nuôi như trâu, bò, lợn, chó, và theo nước tiểu của chúng ra đất, nước. Sau mưa lớn, lũ lụt, nước ngập cuốn theo nước cống, phân, nước tiểu động vật nên dễ có vi khuẩn. Vi khuẩn vào người qua vết xước, vết thương trên da, qua niêm mạc mắt, mũi, miệng, có thể cả qua da bị ngâm nước lâu, hoặc khi uống phải nước bẩn.
Trẻ dễ bị khi chơi, bơi, lội trong nước lũ, nước ngập, vũng nước, bùn, hoặc đi chân đất qua chỗ ẩm ướt. Bệnh hầu như không lây từ người sang người, nên con không cần cách ly với người trong nhà.
Dấu hiệu và khi nào xuất hiện
Thời gian từ lúc nhiễm đến lúc có dấu hiệu thường là 5–14 ngày, có thể ngắn chỉ 2 ngày hoặc dài đến khoảng 4 tuần. Vì vậy bố mẹ cần nhớ chuyện con lội nước trong cả tháng sau lũ, kể cả khi con đã đi học lại bình thường.
Bệnh thường bắt đầu đột ngột: sốt, ớn lạnh, đau đầu, đau cơ, nhất là đau bắp chân và thắt lưng, mắt đỏ mà không có ghèn. Có khi kèm buồn nôn, nôn, đau bụng, tiêu chảy, ho, phát ban. Nhiều người chỉ bị nhẹ như cảm cúm, nhưng một số chuyển nặng với vàng da, suy thận (tiểu ít, phù), chảy máu hoặc tổn thương phổi gây khó thở, ho ra máu. Thể nặng có vàng da, suy thận, chảy máu thường gọi là hội chứng Weil.
Dễ nhầm với bệnh gì
Mùa mưa lũ cũng là mùa sốt xuất huyết, cúm, sốt do virus, viêm gan A, thương hàn, bệnh Whitmore. Những bệnh này đều có thể sốt, đau mỏi người, có bệnh cũng vàng da. Bố mẹ không tự phân biệt được ở nhà; điều giúp bác sĩ nhiều nhất là biết con đã lội nước lũ, chơi bùn, có vết xước ở đâu và từ ngày nào.
Vì chưa loại trừ được sốt xuất huyết, không cho con dùng ibuprofen hay aspirin khi sốt sau lũ; dùng paracetamol theo cân nặng nếu con khó chịu vì sốt.
Khi đi khám, bác sĩ sẽ làm gì
Bác sĩ hỏi chuyện tiếp xúc nước lũ, khám mắt, bắp chân, da, gan, lượng nước tiểu, rồi có thể cho xét nghiệm máu, nước tiểu, kiểm tra chức năng gan thận. Xét nghiệm tìm Leptospira thường chỉ dương tính sau khoảng một tuần bị bệnh, nên khi nghi ngờ, bác sĩ thường cho kháng sinh ngay mà không chờ kết quả; điều trị càng sớm, nhất là trong 5 ngày đầu, càng tốt.
Thể nhẹ có thể điều trị bằng kháng sinh uống theo đơn của bác sĩ, và cần uống đủ đợt kể cả khi con đã đỡ. Thể nặng cần nằm viện để truyền dịch, theo dõi sát, có khi phải lọc máu khi suy thận. Bố mẹ không tự mua kháng sinh cho con uống để phòng hay chữa; thuốc nào, liều bao nhiêu do bác sĩ quyết định.
Phòng bệnh cho con trong và sau lũ
- Không cho con chơi, bơi, lội trong nước lũ, nước ngập, ao hồ nước tù đọng; trẻ em và thiếu niên không tham gia dọn bùn, đồ ngập nước.
- Nếu bắt buộc phải đi qua chỗ ngập, cho con đi ủng hoặc giày kín, không đi chân đất.
- Che kín mọi vết xước, vết thương bằng băng dán chống nước trước khi ra ngoài; rửa sạch bằng nước sạch và xà phòng ngay khi về.
- Cho con tắm bằng nước sạch và xà phòng sớm nhất có thể sau khi lỡ tiếp xúc nước lũ, rửa kỹ chân tay, kẽ chân.
- Chỉ uống nước đun sôi hoặc nước đóng chai; không uống nước sông, suối, ao hồ chưa đun sôi.
- Đậy kín thức ăn, nước uống để chuột không tiếp cận; dọn rác, không chạm tay trần vào xác chuột hay xác động vật.
- Tiêm phòng cho chó nuôi trong nhà; rửa tay bằng xà phòng sau khi chạm vào vật nuôi.
Chăm sóc con tại nhà
- Ghi lại ngày con lội nước lũ, chỗ con bị xước, để kể với bác sĩ nếu con ốm trong 4 tuần sau đó.
- Đo nhiệt độ khi con kêu mệt, đau đầu, đau cơ; sốt thì đưa con đi khám trong ngày.
- Nếu con sốt và khó chịu, dùng paracetamol 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách ít nhất 4–6 giờ, không quá 4 lần trong 24 giờ.
- Cho con uống nhiều nước, ăn mềm, nghỉ ngơi; để ý màu da, màu mắt và con có đi tiểu đều không.
- Nếu bác sĩ kê kháng sinh, cho con uống đủ đợt đúng giờ, không tự ngừng khi con đỡ sốt.
- Tái khám ngay khi con vàng da, tiểu ít, khó thở, chảy máu hay mệt hơn.
Hiểu lầm thường gặp
- Vàng da sau lũ là viêm gan, uống nước lá, nước rau cho mát gan là khỏi.
- Vàng da sau lũ có thể do xoắn khuẩn và đi kèm suy thận, chảy máu. Đây là dấu hiệu cần đi cấp cứu, không tự chữa bằng lá cây ở nhà.
- Đã lội nước lũ thì phải uống kháng sinh phòng cho chắc.
- Không tự cho con uống kháng sinh để phòng. Thuốc dự phòng chỉ dùng cho một số trường hợp nguy cơ cao, khi bác sĩ cân nhắc và kê đơn; với trẻ, việc quan trọng là tránh nước lũ, che vết xước và đi khám sớm khi sốt.
- Lội nước xong vài ngày không sốt là không sao nữa.
- Dấu hiệu thường xuất hiện sau 1–2 tuần, có khi đến khoảng 4 tuần. Bố mẹ theo dõi con cả tháng sau khi lội nước.
- Bệnh xoắn khuẩn lây từ người bệnh sang người nhà.
- Bệnh lây từ nước, đất có nước tiểu động vật, hầu như không lây từ người sang người. Người nhà không cần cách ly với con.
Bố mẹ hay hỏi
+Lội nước lũ bao lâu thì biết có bị nhiễm xoắn khuẩn không?
Dấu hiệu thường xuất hiện 5–14 ngày sau khi tiếp xúc, có thể từ 2 ngày đến khoảng 4 tuần. Trong thời gian đó, con sốt là đi khám và kể chuyện lội nước.
+Bệnh xoắn khuẩn vàng da có lây không?
Hầu như không lây từ người sang người. Bệnh lây từ nước, đất, bùn có nước tiểu của chuột và vật nuôi bị nhiễm.
+Bệnh xoắn khuẩn vàng da có chữa được không?
Có, bằng kháng sinh do bác sĩ kê, càng sớm càng tốt. Phần lớn người bệnh khỏi sau vài ngày đến vài tuần; thể nặng cần điều trị trong bệnh viện.
+Có vắc xin phòng bệnh xoắn khuẩn cho trẻ không?
Hiện bố mẹ không có vắc xin phòng bệnh này để tiêm cho con. Cách phòng là giữ con tránh xa nước lũ, che vết xước, tắm rửa sau khi lỡ tiếp xúc và tiêm phòng cho chó nuôi.
+Con bị xước chân khi lội nước lũ thì làm gì?
Rửa ngay bằng nước sạch và xà phòng, che bằng băng sạch, xem sổ tiêm uốn ván của con. Theo dõi con khoảng 4 tuần; con sốt, đau cơ, đỏ mắt hay vàng da thì đi khám.
Nguồn tham khảo
- Human leptospirosis: guidance for diagnosis, surveillance and control — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
- Leptospirosis — NHS (Anh)
- Flash Flood Safety & Recovery Information for Families — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Phòng bệnh cho trẻ mùa lũ
Trong và sau lũ, giữ con tránh xa nước lũ, cho con uống nước đun sôi hoặc nước đóng chai, ăn chín, rửa tay bằng xà phòng, và không để trẻ em, thiếu niên tham gia dọn bùn, đồ ngập nước. Bệnh hay gặp sau lũ là tiêu chảy, lỵ, thương hàn, đau mắt đỏ, nấm kẽ chân, cảm cúm và sốt xuất huyết khi muỗi sinh sôi ở chỗ nước đọng. Con sốt trong khoảng 4 tuần sau khi lội nước lũ, có vết thương sưng mủ, hay tiêu chảy, nôn nhiều cần được khám trong ngày. Gọi 115 hoặc 113 khi con bị nước cuốn, điện giật, li bì, khó thở, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
- Trẻ bị dầm mưa
Dầm mưa tự nó không làm con bị cảm: cảm lạnh, viêm họng là do virus lây từ người sang người. Khi con về, thay ngay quần áo ướt, lau khô người và tóc, mặc đồ khô ấm, có thể tắm nhanh bằng nước ấm nơi kín gió, rồi cho con uống một cốc nước ấm. Nếu con đã lội nước ngập, nước lũ, hãy tắm rửa bằng xà phòng, rửa sạch các vết xước, và đưa con đi khám nếu trong khoảng 4 tuần sau đó (thường sau 1–2 tuần) con sốt, đau cơ, đỏ mắt hay vàng da, nhớ kể với bác sĩ là con đã lội nước. Con run nhiều không dứt, người lạnh ngắt, lơ mơ, nói líu nhíu hoặc thở chậm là dấu hiệu hạ thân nhiệt: gọi 115 hoặc 113.
- Bệnh Whitmore
Bệnh Whitmore (melioidosis) do một loại vi khuẩn sống trong đất, bùn và nước bẩn gây ra, hay gặp hơn sau mưa lớn, ngập lụt. Bệnh ít gặp và hầu như không lây từ người sang người, nhưng có thể nặng nhanh, nhất là ở người có bệnh đái tháo đường, bệnh gan, thận, phổi mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch. Con sốt sau khi tiếp xúc bùn đất, nước lũ, có vết thương sưng mủ không lành, hay sưng đau vùng mang tai, cần đi khám sớm và kể cho bác sĩ chuyện tiếp xúc đó. Sốt không hạ, khó thở, li bì hay tay chân lạnh thì đến cấp cứu ngay.
- Sốt xuất huyết
Sốt xuất huyết thường bắt đầu bằng sốt cao đột ngột 2–7 ngày, kèm đau đầu, đau người, mệt. Giai đoạn nguy hiểm nhất là từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7, thường đúng lúc con bắt đầu hạ sốt, nên hết sốt chưa có nghĩa là đã khỏi. Chỉ dùng paracetamol để hạ sốt, không dùng ibuprofen hay aspirin. Đưa con đến bệnh viện ngay nếu con li bì hoặc vật vã, đau bụng, nôn nhiều, chảy máu cam, chảy máu chân răng, tay chân lạnh, hoặc đi tiểu ít.
- Vàng da ở trẻ lớn
Ở trẻ đã qua tuổi sơ sinh, vàng da, vàng lòng trắng mắt luôn cần được bác sĩ khám sớm, trong ngày hoặc ngày hôm sau, vì đây có thể là dấu hiệu của viêm gan, tan máu hoặc tắc đường mật. Hay gặp nhất là viêm gan virus, nhất là viêm gan A, thường kèm mệt, chán ăn, buồn nôn, nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu. Đi cấp cứu ngay nếu con vàng da kèm lơ mơ, ngủ li bì hay kích động, chảy máu bất thường, nôn liên tục, đau bụng dữ dội, hoặc nghi con uống quá liều thuốc.
- Uốn ván
Vi khuẩn uốn ván sống trong đất, bụi, phân súc vật và vào cơ thể qua vết thương, nhất là vết đâm sâu, vết thương bẩn, vết cắn, vết bỏng. Khi con bị thương, rửa sạch vết thương rồi xem sổ tiêm: con chưa tiêm đủ mũi có thành phần uốn ván, bố mẹ không nhớ, hoặc vết thương bẩn mà mũi gần nhất đã quá 5 năm (vết sạch là quá 10 năm), thì đưa con đi khám trong ngày để bác sĩ quyết định tiêm vắc xin hay huyết thanh. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con cứng hàm, khó há miệng, khó nuốt, co cứng cơ, khó thở hoặc co giật.
Chủ đề khác