Phòng bệnh cho trẻ trong và sau mùa lũ: nước uống, vết thương, dấu hiệu cần khám
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi
Trả lời nhanh
Trong và sau lũ, giữ con tránh xa nước lũ, cho con uống nước đun sôi hoặc nước đóng chai, ăn chín, rửa tay bằng xà phòng, và không để trẻ em, thiếu niên tham gia dọn bùn, đồ ngập nước. Bệnh hay gặp sau lũ là tiêu chảy, lỵ, thương hàn, đau mắt đỏ, nấm kẽ chân, cảm cúm và sốt xuất huyết khi muỗi sinh sôi ở chỗ nước đọng. Con sốt trong khoảng 4 tuần sau khi lội nước lũ, có vết thương sưng mủ, hay tiêu chảy, nôn nhiều cần được khám trong ngày. Gọi 115 hoặc 113 khi con bị nước cuốn, điện giật, li bì, khó thở, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con bị nước cuốn, chìm dưới nước, kể cả khi đã được cứu lên và trông tỉnh: gọi 115 hoặc 113, đưa con đến cơ sở y tế.
- Con bị điện giật ở vùng ngập: ngắt cầu dao nếu làm được an toàn rồi mới chạm vào con, gọi 115 hoặc 113.
- Con li bì, khó đánh thức, co giật, thở nhanh, thở khó, môi tím, tay chân lạnh.
- Con nôn liên tục không uống được, tiêu chảy nhiều lần, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
- Nhiều người trong nhà cùng đau đầu, chóng mặt, buồn nôn khi đang chạy máy phát điện hay đốt than trong nhà: đưa mọi người ra chỗ thoáng và gọi 115 hoặc 113.
- Con bị rắn cắn, hoặc bị thương chảy máu nhiều không cầm.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con sốt trong vòng 4 tuần sau khi lội nước lũ, chơi bùn đất, nhất là khi con có bệnh đái tháo đường hoặc bệnh mạn tính khác: đi khám trong ngày và kể chuyện lội nước.
- Vết xước, vết thương sưng nóng đỏ, chảy mủ, hoặc mãi không lành.
- Con tiêu chảy, đi ngoài phân có máu, sốt cao, đau bụng nhiều.
- Sốt cao liên tục 2 ngày trong mùa mưa lũ, hoặc sốt kèm đau bụng, nôn, chảy máu chân răng, chảy máu cam, chấm đỏ dưới da.
- Mắt đỏ, đau, nhiều ghèn; hoặc kẽ chân, kẽ tay ngứa, trợt loét, chảy nước.
- Con bị vết thương đâm sâu, bẩn, dính bùn, mà không nhớ lịch tiêm uốn ván.
Vì sao trẻ dễ ốm trong và sau lũ
Nước lũ cuốn theo phân, rác, xác động vật, bùn đất, hóa chất, nên chứa nhiều vi khuẩn, virus và ký sinh trùng. Giếng, bể nước bị ngập, thực phẩm ngấm nước, nhà vệ sinh tràn, nơi sơ tán đông người làm bệnh dễ lây qua ăn uống, qua tay bẩn và qua tiếp xúc gần.
Bệnh hay gặp là tiêu chảy, lỵ, tả, thương hàn, đau mắt đỏ, nấm kẽ chân, viêm da, cảm cúm, viêm đường hô hấp. Khi nước rút, chỗ nước đọng là nơi muỗi đẻ trứng, nên sốt xuất huyết thường tăng sau đó. Vi khuẩn trong đất bùn có thể gây bệnh Whitmore qua vết xước, vết thương.
Nước uống và ăn uống an toàn
- Cho con uống nước đun sôi để nguội hoặc nước đóng chai còn nguyên nắp. Nước lấy từ nguồn chưa xử lý thì đun sôi bùng lên và để sôi thêm khoảng 3 phút.
- Dùng nước đun sôi để nấu ăn, rửa thực phẩm, rửa bát đũa, pha sữa cho trẻ nhỏ.
- Không dùng nước giếng, bể chứa đã bị ngập cho đến khi được thau rửa, khử trùng theo hướng dẫn của trạm y tế.
- Ăn chín, ăn ngay khi còn nóng; vứt bỏ thực phẩm đã ngấm nước lũ, đồ ôi thiu, đồ hộp phồng, móp, gỉ.
- Đậy kín thức ăn, nước uống. Ở vùng bị chia cắt, ưu tiên thực phẩm ăn liền như lương khô và nước đóng chai.
- Tiếp tục cho trẻ nhỏ bú mẹ trong và sau lũ; sữa mẹ sạch và an toàn nhất cho con.
Giữ con an toàn với nước lũ, bùn đất và vết thương
- Không cho con chơi, bơi, lội trong nước lũ, kể cả nước đứng yên ở sân, ngõ: nước có thể sâu và chảy xiết hơn ta tưởng.
- Trẻ em và thiếu niên không tham gia dọn bùn, đồ ngập nước; việc này để người lớn làm, đi ủng, đeo găng. Con có thể giúp những việc an toàn như trông em, chia đồ khô.
- Nếu con đã lội nước, tắm cho con bằng nước sạch và xà phòng ngay khi có thể, lau khô kẽ chân, kẽ tay, thay quần áo khô.
- Rửa sạch mọi vết xước bằng nước sạch và xà phòng, che kín; không để vết thương hở chạm bùn, nước bẩn.
- Cho con đi giày, ủng khi phải đi qua chỗ bùn lầy, nước đọng.
- Tránh xa dây điện, cột điện, ổ cắm ngập nước; chỉ về nhà khi chính quyền báo an toàn và người lớn đã kiểm tra điện.
- Không chạy máy phát điện, không đốt than trong nhà kín để sưởi, sấy đồ hay nấu ăn.
Rửa tay, vệ sinh và phòng muỗi
Rửa tay cho con bằng xà phòng và nước sạch trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, sau khi chạm vào đồ ngập nước hay bùn đất. Không dùng chung khăn mặt, không dụi tay vào mắt để tránh đau mắt đỏ.
Khi nước rút, cả nhà đổ bỏ nước đọng trong chum vại, lốp xe, vỏ hộp, chậu, đậy kín bể chứa để diệt lăng quăng. Cho con mặc quần áo dài, ngủ màn kể cả ban ngày. Đồ chơi, quần áo, chăn màn bị ngập phải giặt sạch, phơi khô hoặc bỏ đi trước khi cho con dùng lại.
Khi con ốm sau lũ
Con tiêu chảy: cho uống oresol pha đúng theo hướng dẫn trên gói, trẻ còn bú tiếp tục bú mẹ, ăn mềm. Con sốt: dùng paracetamol 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách ít nhất 4–6 giờ, không quá 4 lần trong 24 giờ. Không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi, và không dùng ibuprofen khi chưa loại trừ sốt xuất huyết.
Khi đi khám, kể cho bác sĩ con đã lội nước lũ, chơi bùn đất, bị thương ở đâu, uống nước nguồn nào và khi nào. Thông tin này giúp bác sĩ nghĩ đến những bệnh hay gặp sau lũ. Kháng sinh do bác sĩ quyết định; không tự mua kháng sinh cho con.
Chăm sóc con tại nhà
- Chuẩn bị trước mùa lũ: nước đóng chai, lương khô, oresol, thuốc hạ sốt, xà phòng, giấy tờ để trong túi chống nước.
- Cho con uống nước đun sôi hoặc nước đóng chai; nước chưa xử lý đun sôi bùng thêm khoảng 3 phút.
- Rửa tay cho con bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.
- Tắm cho con, lau khô kẽ chân ngay sau khi con lỡ lội nước.
- Rửa sạch, che kín vết xước; theo dõi vết thương mỗi ngày.
- Không cho con dọn bùn, không cho con chơi gần nước lũ, dây điện.
- Theo dõi con khoảng 4 tuần sau khi lội nước; con sốt thì đi khám và kể chuyện lội nước.
Hiểu lầm thường gặp
- Nước lũ trông trong thì uống hoặc rửa rau được.
- Nước trông trong vẫn có thể nhiễm vi khuẩn từ phân, rác, xác động vật. Chỉ dùng nước đun sôi hoặc nước đóng chai để uống, nấu ăn, rửa thực phẩm.
- Cho con tắm, bơi nước lũ một chút cho vui, tắm lại là sạch.
- Trẻ có thể bị nước cuốn, đuối nước, điện giật, và nhiễm bệnh qua da xước, mắt, miệng. Giữ con tránh xa nước lũ.
- Trẻ lớn khỏe mạnh nên phụ giúp dọn bùn để biết việc.
- Bùn và đồ ngập nước chứa nhiều mầm bệnh, vật sắc nhọn và nguy cơ điện giật. Trẻ em và thiếu niên không tham gia dọn dẹp; để con làm việc an toàn khác.
- Sau lũ con bị tiêu chảy thì nhịn ăn, uống thuốc cầm tiêu chảy cho nhanh khỏi.
- Con cần uống oresol pha đúng hướng dẫn, tiếp tục bú mẹ, ăn mềm. Thuốc cầm tiêu chảy không dùng cho trẻ khi chưa có bác sĩ chỉ định.
Bố mẹ hay hỏi
+Sau lũ con lội nước có cần uống thuốc phòng bệnh không?
Không tự cho con uống kháng sinh hay thuốc phòng bệnh. Tắm sạch, rửa vết xước bằng xà phòng, rồi theo dõi con khoảng 4 tuần; con sốt hay vết thương sưng mủ thì đi khám và kể chuyện lội nước.
+Nước giếng bị ngập lũ có dùng được không?
Chưa dùng được. Giếng phải được thau rửa và khử trùng theo hướng dẫn của trạm y tế trước khi dùng lại. Trong lúc chờ, dùng nước đóng chai hoặc nước đun sôi từ nguồn an toàn hơn.
+Sau lũ trẻ hay mắc những bệnh gì?
Hay gặp tiêu chảy, lỵ, thương hàn, đau mắt đỏ, nấm kẽ chân, viêm da, cảm cúm, viêm đường hô hấp và sốt xuất huyết khi muỗi sinh sôi. Hiếm hơn là bệnh Whitmore qua vết thương dính bùn đất.
+Con bị thương khi chạy lũ có cần tiêm uốn ván không?
Vết thương bẩn, dính bùn hoặc đâm sâu cần được nhân viên y tế xem. Mang theo sổ tiêm chủng để bác sĩ quyết định con có cần tiêm nhắc uốn ván không.
+Có nên cho con đi học lại ngay sau lũ không?
Có, ngay khi trường mở cửa và đường đi an toàn. Đi học lại giúp con ổn định tinh thần; nhắc con rửa tay, mang nước uống sạch và tránh vũng nước, dây điện trên đường.
Nguồn tham khảo
- Flood safety information for parents — UNICEF Việt Nam
- Công văn 4178/SYT-NVY về phòng, chống dịch bệnh do mưa lũ (thực hiện Công văn 7411/BYT-PB của Bộ Y tế) — Sở Y tế Hà Tĩnh
- Bộ Y tế khuyến cáo phòng bệnh Whitmore — Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Bộ Y tế
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Tâm lý con sau thiên tai
Sau bão, lũ, sạt lở, trẻ thường gặp ác mộng, sợ mưa gió, bám bố mẹ, đau bụng, đau đầu, đái dầm lại, cáu gắt hoặc thu mình. Phần lớn những phản ứng này nhẹ dần khi con được an toàn, được ở gần người thân và sớm trở lại nếp sinh hoạt, đi học. Nếu các dấu hiệu kéo dài hơn một tháng, nặng lên, hoặc làm con không học, không chơi được, hãy cho con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Nếu con nói muốn chết, tự làm đau mình, hoặc con bị lạc, bị thương, gọi 115 hoặc 113 ngay.
- Bệnh Whitmore
Bệnh Whitmore (melioidosis) do một loại vi khuẩn sống trong đất, bùn và nước bẩn gây ra, hay gặp hơn sau mưa lớn, ngập lụt. Bệnh ít gặp và hầu như không lây từ người sang người, nhưng có thể nặng nhanh, nhất là ở người có bệnh đái tháo đường, bệnh gan, thận, phổi mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch. Con sốt sau khi tiếp xúc bùn đất, nước lũ, có vết thương sưng mủ không lành, hay sưng đau vùng mang tai, cần đi khám sớm và kể cho bác sĩ chuyện tiếp xúc đó. Sốt không hạ, khó thở, li bì hay tay chân lạnh thì đến cấp cứu ngay.
- Đuối nước
Khi trẻ bị đuối nước, điều gây nguy hiểm là thiếu oxy, nên việc cần làm ngay là đưa con lên bờ an toàn, gọi 115 hoặc 113 và, nếu con không thở hoặc thở không bình thường, thổi ngạt 5 lần rồi ép tim thổi ngạt liên tục cho đến khi con thở lại hoặc nhân viên y tế đến. Không dốc ngược, không vác chạy vòng, không ấn bụng để tống nước ra, vì làm vậy mất thời gian vàng và dễ khiến con hít sặc. Mọi trẻ đã bị chìm và phải cứu lên đều cần được đưa đến cơ sở y tế, kể cả khi trông đã tỉnh.
- Trẻ bị tiêu chảy
Trẻ bị tiêu chảy khi đi ngoài phân lỏng hoặc toàn nước từ 3 lần trở lên trong một ngày. Phần lớn do virus và tự hết trong 5–7 ngày; việc quan trọng nhất là bù đủ nước bằng oresol giảm áp lực thẩm thấu pha đúng hướng dẫn, cho con uống kẽm và vẫn cho con ăn bú bình thường. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con li bì, không uống được, nôn tất cả, mắt trũng, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
- Phòng sốt xuất huyết mùa mưa
Muỗi vằn truyền sốt xuất huyết đốt vào ban ngày và đẻ trứng ở chỗ nước đọng sạch quanh nhà, nên cách phòng chính là mỗi tuần đổ, cọ rửa, đậy kín mọi chỗ chứa nước để diệt lăng quăng, cho con ngủ màn cả ban ngày, mặc quần áo dài và dùng thuốc xua muỗi hợp tuổi. Khi con sốt cao đột ngột trong mùa mưa, chỉ hạ sốt bằng paracetamol, không dùng ibuprofen, aspirin hay analgin, và đưa con đi khám nếu sốt từ 2 ngày. Giai đoạn nguy hiểm thường là ngày thứ 3 đến ngày thứ 7, đúng lúc con hạ sốt. Đưa con đến bệnh viện ngay nếu con li bì hoặc vật vã, đau bụng, nôn nhiều, chảy máu cam, chảy máu chân răng, tay chân lạnh, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
- Trẻ bị điện giật
Khi con bị điện giật, việc đầu tiên là ngắt nguồn điện (rút phích, ngắt cầu dao) rồi mới chạm vào con; nếu không ngắt được, đứng trên vật khô và dùng vật khô không dẫn điện như cán chổi gỗ để tách con ra. Nếu con bất tỉnh, không thở hoặc thở ngáp, gọi 115 hoặc 113 và ép tim thổi ngạt ngay. Mọi trẻ bị điện giật đều cần được bác sĩ khám, kể cả khi con có vẻ bình thường, vì điện có thể làm tổn thương tim và các cơ quan bên trong mà ngoài da không thấy.
Chủ đề khác