Viêm tụy cấp ở trẻ: dấu hiệu đau bụng cần cấp cứu và nguyên nhân
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Tiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổi
Trả lời nhanh
Viêm tụy cấp là khi tụy, cơ quan nằm sau dạ dày, bị viêm đột ngột. Dấu hiệu chính là đau bụng trên dữ dội, liên tục, thường lan ra sau lưng, đau tăng sau khi ăn, kèm buồn nôn, nôn. Ở trẻ, nguyên nhân hay gặp là chấn thương bụng, sỏi mật, một số thuốc, virus như quai bị, mỡ máu rất cao, và nhiều khi không tìm được nguyên nhân; ở tuổi thiếu niên còn có rượu bia. Viêm tụy cấp luôn cần điều trị ở bệnh viện: khi con đau bụng trên dữ dội không đỡ, nhất là đau lan ra lưng, hãy đưa con đến cấp cứu ngay.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con đau bụng trên đột ngột, dữ dội, liên tục, đau lan ra sau lưng hoặc hai bên sườn, kèm nôn.
- Bụng chướng căng, cứng, con đau nhiều khi chạm vào bụng.
- Con thở nhanh, khó thở, tim đập nhanh, da tái lạnh, vã mồ hôi, lơ mơ hoặc ngất.
- Da quanh rốn, hai bên hông hoặc mặt ngoài đùi bầm tím như vết thâm.
- Con đau bụng dữ dội sau một cú va mạnh vào bụng, ngã xe hay va vào ghi đông xe đạp.
- Con nôn liên tục, không giữ được ngụm nước nào, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu; hoặc nôn ra dịch xanh, nôn ra máu.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con đau bụng trên dữ dội không đỡ hoặc tái đi tái lại, kèm sốt: đi khám ngay trong ngày.
- Con đang bị hoặc vừa bị quai bị mà đau bụng vùng trên rốn, nôn.
- Con vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm, phân bạc màu.
- Con từng bị viêm tụy và nay đau bụng giống lần trước.
- Con đang dùng thuốc dài ngày mà bắt đầu đau bụng trên, buồn nôn: báo bác sĩ đang điều trị, không tự ngừng thuốc.
- Con đã khỏi viêm tụy nhưng vẫn hay đau bụng sau ăn hoặc sụt cân.
Tụy là gì và viêm tụy xảy ra thế nào
Tụy nằm sâu trong bụng, phía sau dạ dày. Tụy tiết ra dịch chứa men giúp tiêu hóa thức ăn và các nội tiết tố như insulin. Bình thường, men tụy chỉ hoạt động khi đã xuống tới ruột non.
Trong viêm tụy, men tụy hoạt động ngay bên trong tụy và làm tổn thương chính mô tụy, gây sưng, có khi chảy máu và hoại tử. Phần lớn trẻ bị viêm tụy cấp khỏi trong khoảng một tuần. Khoảng 15–35% trẻ bị lại một hoặc vài lần, và một số ít bị nặng, có biến chứng, cần theo dõi sát ở bệnh viện.
Nguyên nhân ở trẻ
- Chấn thương bụng: va vào ghi đông xe đạp, ngã xe, bị đánh vào bụng, tai nạn.
- Sỏi mật hoặc tắc đường mật, tụy.
- Một số thuốc; bác sĩ sẽ hỏi kỹ mọi thuốc con đang dùng.
- Nhiễm virus, như quai bị.
- Mỡ máu (triglycerid) rất cao, canxi máu cao.
- Bệnh toàn thân khác, bệnh tự miễn, hoặc bệnh di truyền như xơ nang (hay liên quan đến viêm tụy mạn).
- Ở tuổi thiếu niên: uống nhiều rượu bia. Ở trẻ em, nhiều trường hợp không tìm được nguyên nhân.
Dễ nhầm với gì
Trẻ nhỏ có khi chỉ quấy khóc, bỏ ăn, nôn. Đau của viêm tụy dễ nhầm với đau dạ dày, viêm ruột thừa hay ngộ độc thức ăn. Điểm gợi ý là đau ở vùng bụng trên, giữa hoặc một bên, rất dữ dội và liên tục, lan ra sau lưng, đau tăng khi ăn hoặc nằm ngửa, dễ chịu hơn khi ngồi cúi người ra trước hoặc nằm co gối.
Bố mẹ không thể tự phân biệt ở nhà, và cũng không cần. Bất kỳ cơn đau bụng nào dữ dội, liên tục, làm con không đi lại hay ngồi yên được, đều cần đi khám ngay.
Bác sĩ chẩn đoán và điều trị thế nào
Bác sĩ khám bụng, cho xét nghiệm máu đo men tụy (amylase, lipase) và siêu âm bụng; khi cần thì chụp cắt lớp hoặc cộng hưởng từ để xem tụy và đường mật. Bác sĩ cũng tìm nguyên nhân: sỏi mật, mỡ máu, canxi máu, thuốc con đang dùng.
Con thường phải nằm viện. Điều trị chính là truyền dịch qua tĩnh mạch, giảm đau, thuốc chống nôn và theo dõi biến chứng. Con có thể phải tạm nhịn ăn uống một thời gian ngắn, rồi được cho uống, ăn lại khi đỡ nôn, với chế độ ăn ít mỡ. Nếu nguyên nhân là sỏi mật, con có thể cần thủ thuật lấy sỏi hoặc mổ cắt túi mật.
Sau khi con khỏi bệnh
Viêm tụy có thể tái phát, nhất là khi nguyên nhân chưa được xử lý. Đi khám lại đúng hẹn, làm đủ các xét nghiệm bác sĩ dặn để tìm nguyên nhân, và báo bác sĩ trước khi con dùng bất kỳ thuốc mới nào.
Cho con ăn uống cân đối, ít đồ chiên rán nhiều mỡ, giữ cân nặng hợp lý. Nói rõ với con tuổi thiếu niên rằng rượu bia làm tụy dễ viêm lại, ngoài các tác hại khác.
Chăm sóc con tại nhà
- Khi nghi viêm tụy (đau bụng trên dữ dội, lan ra lưng, nôn): không cho con ăn thêm, đưa con đến cấp cứu ngay.
- Không tự cho con uống thuốc giảm đau, thuốc dạ dày hay thuốc nam để chờ đỡ; thuốc có thể che lấp triệu chứng và làm chậm chẩn đoán.
- Mang theo tất cả thuốc con đang dùng khi đến viện, kể cả thực phẩm chức năng.
- Sau khi ra viện, cho con ăn lại theo hướng dẫn: chia nhiều bữa nhỏ, ít mỡ, uống đủ nước.
- Theo dõi và đưa con đi khám lại ngay nếu đau bụng, nôn hoặc sốt trở lại.
- Hỏi bác sĩ về vắc xin phòng quai bị: chương trình tiêm chủng mở rộng chưa có thành phần quai bị, vắc xin sởi – quai bị – rubella là vắc xin dịch vụ.
Hiểu lầm thường gặp
- Viêm tụy chỉ gặp ở người lớn uống rượu.
- Trẻ em cũng bị viêm tụy, thường do chấn thương bụng, sỏi mật, thuốc hoặc virus. Rượu bia chỉ là một trong nhiều nguyên nhân, chủ yếu ở tuổi thiếu niên.
- Con đau bụng dữ dội thì cạo gió, xoa dầu, uống thuốc giảm đau rồi chờ.
- Đau bụng dữ dội, liên tục, lan ra lưng có thể là viêm tụy hay bệnh ngoại khoa. Chờ ở nhà làm chậm điều trị; con cần đi cấp cứu.
- Bị viêm tụy là phải kiêng ăn lâu ngày.
- Phần lớn trẻ được cho ăn lại sớm khi hết nôn, chỉ cần ăn ít mỡ theo hướng dẫn. Kiêng khem quá mức làm con thiếu chất và lâu hồi phục.
Bố mẹ hay hỏi
+Trẻ bị viêm tụy cấp có nguy hiểm không?
Phần lớn trẻ khỏi trong khoảng một tuần, nhưng một số trường hợp nặng có biến chứng như tụ dịch quanh tụy, hoại tử, nhiễm trùng. Vì vậy con luôn cần được điều trị ở bệnh viện.
+Đau bụng viêm tụy ở trẻ đau ở đâu?
Thường đau ở bụng trên, giữa hoặc một bên, dữ dội và liên tục, hay lan ra sau lưng, đau tăng sau khi ăn và dễ chịu hơn khi con ngồi cúi người ra trước.
+Quai bị có gây viêm tụy không?
Có. Viêm tụy là một biến chứng ít gặp của quai bị. Con đang bị quai bị mà đau bụng trên, nôn thì cần đi khám ngay.
+Viêm tụy cấp ở trẻ có tái phát không?
Có. Khoảng 15–35% trẻ bị lại, nhất là khi nguyên nhân như sỏi mật, mỡ máu cao hay bệnh di truyền chưa được xử lý. Tái khám đúng hẹn giúp bác sĩ tìm và chữa nguyên nhân.
+Sau viêm tụy con nên ăn gì?
Ăn nhiều bữa nhỏ, chọn món luộc, hấp, ít mỡ, nhiều rau quả, uống đủ nước. Bác sĩ sẽ dặn khi nào con ăn lại bình thường.
Nguồn tham khảo
- Pancreatitis in Children: Causes, Symptoms & Treatment — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Acute pancreatitis — NHS (Anh)
- Mumps — NHS (Anh)
- Treatment for Pancreatitis — NIDDK (Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Trẻ đau bụng
Phần lớn trẻ đau bụng là do táo bón, rối loạn tiêu hóa do virus, ăn uống hoặc căng thẳng, và đỡ trong vài giờ đến vài ngày. Hai bệnh cần nhận ra sớm là viêm ruột thừa (đau quanh rốn rồi dồn xuống bụng dưới bên phải, đau tăng khi đi lại, kèm nôn, sốt nhẹ) và lồng ruột ở trẻ nhỏ (khóc thét từng cơn, co chân, giữa cơn lả đi, có thể đi ngoài phân nhầy máu). Đưa con đi cấp cứu ngay khi đau dữ dội, đau liên tục tăng dần, nôn dịch xanh, bụng cứng hoặc con li bì.
- Sỏi mật ở trẻ
Sỏi mật là những viên sỏi nhỏ hình thành trong túi mật. Trẻ em ít bị hơn người lớn, nhưng nguy cơ tăng ở trẻ thừa cân béo phì, trẻ giảm cân quá nhanh, trẻ bị bệnh tan máu như thalassemia, và trẻ phải nuôi dưỡng qua đường truyền lâu ngày. Nhiều trẻ có sỏi mà không có triệu chứng; khi sỏi gây tắc, con đau bụng trên bên phải hoặc vùng thượng vị kéo dài trên 30 phút, hay sau bữa ăn nhiều mỡ. Đi cấp cứu ngay nếu con đau dữ dội, đau lan ra sau lưng kèm nôn, sốt cao rét run, hoặc vàng da, vàng mắt.
- Quai bị ở trẻ
Quai bị do virus gây ra, làm sưng đau tuyến nước bọt mang tai ở một hoặc hai bên má, góc hàm, kèm sốt, đau đầu, đau khi nhai nuốt. Phần lớn trẻ tự khỏi sau 1–2 tuần với nghỉ ngơi, ăn mềm, uống đủ nước và paracetamol khi đau, sốt. Đưa con đi viện ngay nếu con đau đầu dữ dội, cổ cứng, nôn nhiều, li bì, co giật, đau bụng trên dữ dội, hoặc đau tinh hoàn đột ngột; tinh hoàn sưng đau sau vài ngày sưng má cần đi khám trong ngày.
- Ngã xe trầy xước, bầm tím
Phần lớn trẻ ngã xe đạp chỉ trầy đầu gối, khuỷu tay, lòng bàn tay và bầm tím, chăm được ở nhà: ấn cầm máu, rửa dưới vòi nước sạch khoảng 5 phút, gỡ hết đất cát, che băng sạch; chườm lạnh chỗ bầm khoảng 20 phút. Đi cấp cứu ngay nếu con va đầu trong một vụ tai nạn giao thông hoặc ngã khi xe đang chạy nhanh, kể cả khi con có vẻ bình thường, hoặc nếu con ngất, nôn nhiều, đau bụng sau khi ghi đông thúc vào bụng, tay chân biến dạng hay không cử động được. Đi khám trong ngày khi vết thương toác miệng, còn bẩn sau 15 phút rửa, hoặc con chưa tiêm đủ mũi uốn ván.
- Học sinh uống rượu bia
Ở Việt Nam, người chưa đủ 18 tuổi bị cấm uống rượu bia và không ai được bán hay mời rượu bia cho các em (Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia 2019). Não của người trẻ còn phát triển đến khoảng 25 tuổi, và người bắt đầu uống trước 15 tuổi dễ bị nghiện rượu về sau hơn nhiều. Nếu con say mà lơ mơ, không đánh thức được, co giật, thở chậm hoặc không đều, nôn liên tục hay da tái, môi tím, hãy gọi 115 hoặc 113 và ở cạnh con.
- Viêm ruột thừa ở trẻ
Viêm ruột thừa điển hình bắt đầu bằng đau âm ỉ quanh rốn, sau vài giờ dồn xuống bụng dưới bên phải và đau liên tục, tăng khi đi lại, ho, nhảy hoặc ngồi xe qua ổ gà; con chán ăn, buồn nôn hoặc nôn, sốt nhẹ. Ở trẻ nhỏ và có khi ở cả trẻ lớn, dấu hiệu không rõ như vậy. Con đau bụng liên tục hơn 2 giờ, tăng dần, hoặc đau kèm nôn, sốt, bỏ ăn thì cần đi khám cấp cứu ngay, không chờ đau khu trú bên phải; trong lúc chờ, không cho con ăn uống, không tự cho uống thuốc giảm đau hay thuốc nhuận tràng.
Chủ đề khác