Trẻ không chịu thua, khóc khi thua: vì sao và bố mẹ nên làm gì
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi
Trả lời nhanh
Khóc, ăn vạ, hất đổ bàn cờ khi thua là chuyện rất thường gặp ở trẻ mầm non và đầu tiểu học, vì con chưa biết gọi tên và kiềm chế cảm giác thất vọng. Bố mẹ giúp con bằng cách giữ bình tĩnh, gọi tên cảm xúc của con, không chiều theo cơn khóc, và khen nỗ lực thay vì chỉ khen thắng. Nên đưa con đi khám khi con nổi cơn gần như mỗi ngày trong nhiều tuần, thường xuyên đánh, cắn người khác hay tự làm đau mình, hoặc bị trường, bạn bè từ chối vì hành vi này. Nếu con tự đập đầu mạnh rồi lơ mơ, nôn, hãy đưa con đi cấp cứu.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con tự đập đầu mạnh trong cơn giận, sau đó lơ mơ, khó đánh thức, nôn nhiều lần hoặc co giật: đến cấp cứu ngay hoặc gọi 115 hoặc 113.
- Con nói muốn chết, muốn biến mất, hoặc tự làm đau mình sau khi thua, bị điểm kém: ở bên con, không để con một mình, cất vật sắc nhọn, gọi 115 hoặc 113 nếu nguy hiểm trước mắt.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con nổi cơn giận dữ dội gần như mỗi ngày, kéo dài hơn vài tuần, dù bố mẹ đã kiên trì cách xử lý ở nhà.
- Con thường xuyên đánh, cắn, xô ngã bạn hoặc người lớn, để lại vết bầm, vết cắn, hoặc tự đánh, tự cắn mình.
- Con bị nhà trường mời phụ huynh nhiều lần, hoặc các bạn không cho chơi cùng vì hay ăn vạ, gây gổ khi thua.
- Con sợ thua đến mức không dám thử việc mới, khóc hay đau bụng trước mỗi bài kiểm tra, xé bài khi làm sai một lỗi nhỏ.
- Bố mẹ thấy lo cho an toàn của con hoặc của người xung quanh trong những cơn giận của con.
Vì sao con không chịu thua
Trẻ nhỏ có cảm xúc rất mạnh nhưng chưa biết gọi tên, cũng chưa biết cách xả ra cho đúng. Thua một ván cờ, về nhì cuộc chạy, với người lớn là chuyện nhỏ, nhưng với con là nỗi thất vọng thật, và nó bật ra thành tiếng khóc, cái giậm chân. Cơn ăn vạ nhiều nhất ở tuổi 1–3, thường thưa dần sau 3–4 tuổi, nhưng trẻ mầm non và đầu tiểu học vẫn hay khóc khi thua.
Một số điều làm con khó chấp nhận thua hơn: con mệt, đói; con quen được khen "giỏi nhất", "luôn đứng đầu" nên thua giống như mất đi giá trị của mình; người lớn trong nhà phản ứng mạnh với điểm số, thứ hạng; hoặc con có tính khí nhạy cảm, cầu toàn. Con không hư hay ích kỷ; con chỉ chưa học xong một kỹ năng.
Khi con đang khóc vì thua
- Giữ bình tĩnh. Quát lại hay chê "đồ khóc nhè" chỉ làm cơn khóc dài hơn và con thấy xấu hổ.
- Gọi tên cảm xúc giúp con: "Con đang tức vì con muốn thắng, mẹ hiểu." Câu này cho con biết cảm xúc của con được thừa nhận.
- Không đổi luật, không cho chơi lại cho đến khi con thắng chỉ để dỗ con nín. Con sẽ học được rằng khóc thì được việc.
- Nếu con đánh, ném đồ, dừng ngay hành động đó một cách bình tĩnh và rõ ràng: "Con được giận, nhưng không được đánh." Đưa con ra khỏi chỗ chơi cho đến khi dịu lại.
- Đợi con bình tĩnh rồi mới nói chuyện. Lúc đang giận, con không nghe được lời giảng giải.
- Khi con đã ổn, ôm con và cùng nhắc lại: lần sau thấy tức thì làm gì, ví dụ hít thở sâu, đếm đến 10, nói "con buồn quá".
Dạy con thua đẹp mỗi ngày
Chơi cùng con các trò có thắng có thua, như cờ cá ngựa, oẳn tù tì, chạy thi. Thỉnh thoảng con thắng, thỉnh thoảng con thua, đúng như ngoài đời. Khi bố mẹ thua, hãy làm mẫu thành tiếng: "Bố thua rồi, tiếc ghê. Chúc mừng con. Ván sau bố sẽ cố hơn." Trẻ học cách thua từ cách người lớn thua.
Khen điều con kiểm soát được: "Con đã cố đến cuối", "Hôm nay con nhảy xa hơn hôm qua", "Con chơi đúng luật dù đang thua". Nhắc con rằng thua một trận không có nghĩa con kém cỏi hay bố mẹ bớt thương con. Mục đích của chơi và học là giỏi hơn chính mình hôm trước, không phải lúc nào cũng hơn người khác.
Các trò chơi hợp tác, cả nhà cùng thắng hoặc cùng thua, như ghép tranh chung, xếp hình chung, có thể là bước đệm nhẹ nhàng cho trẻ hay ăn vạ. Đọc truyện về nhân vật thua rồi cố gắng lại cũng giúp con có lời để nói về cảm xúc của mình.
Ở trường, với điểm số và thi đua
Ở tiểu học, con bắt đầu gặp bảng thi đua, bông hoa điểm tốt, danh hiệu học sinh xuất sắc. Nếu ở nhà câu hỏi đầu tiên mỗi chiều là "Hôm nay con được mấy điểm, có hơn bạn không?", con sẽ coi mỗi lần kém bạn là thất bại lớn.
Hãy hỏi con về việc học nhiều hơn là về thứ hạng: hôm nay con học được gì mới, có gì khó, con đã thử cách nào. Tránh so sánh con với anh chị em hay con nhà hàng xóm. Khi con bị điểm kém, ngồi cùng con xem lại chỗ sai thay vì trách phạt.
Khi nào cần gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý
Phần lớn trẻ sẽ dần biết thua đẹp khi lớn lên và được người lớn hướng dẫn kiên nhẫn. Hãy đưa con đi khám nhi hoặc gặp chuyên gia tâm lý nếu cơn giận của con quá dữ dội, quá thường xuyên so với các bạn cùng tuổi, có hành vi làm đau mình và người khác, hoặc ảnh hưởng đến việc học và chơi với bạn. Dấu hiệu quan trọng nhất là tần suất: những cơn bùng nổ xảy ra thường xuyên, tuần nào cũng có, trong nhiều tuần.
Bác sĩ sẽ hỏi về giấc ngủ, sự phát triển, môi trường ở nhà và ở trường, và xem con có lo âu, tăng động giảm chú ý hay khó khăn khác đi kèm không. Bố mẹ thường được hướng dẫn cách khen, đặt giới hạn và phản ứng nhất quán, và cách này thường hiệu quả khi bắt đầu sớm.
Chăm sóc con tại nhà
- Chơi với con các trò có thắng có thua vài lần mỗi tuần, khi con không mệt, không đói.
- Làm mẫu cách thua: nói thành tiếng cảm giác tiếc nuối rồi chúc mừng người thắng.
- Khen nỗ lực, sự tiến bộ và việc chơi đúng luật, không chỉ khen thắng hay điểm cao.
- Thống nhất trước luật chơi và cách cư xử khi thua: bắt tay, nói "chúc mừng", không ném đồ.
- Khi con nổi cơn: bình tĩnh, gọi tên cảm xúc, không chiều theo, đợi con dịu rồi mới nói chuyện.
- Giữ giờ ngủ và giờ ăn đều đặn, vì con mệt và đói dễ ăn vạ hơn.
- Cả nhà thống nhất một cách xử lý, để ông bà, bố mẹ không người dỗ người mắng.
- Khi bố mẹ thấy bế tắc, có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) để được tư vấn cách xử lý.
Hiểu lầm thường gặp
- Cứ để con thắng mãi cho con vui, lớn lên tự khắc biết.
- Con cần được thua trong vòng an toàn của gia đình để tập chịu đựng thất vọng. Thỉnh thoảng nhường con thì được, nhưng nếu luôn thắng, con sẽ càng sốc khi thua ở trường.
- Trẻ khóc khi thua là hư, phải phạt cho chừa.
- Khóc khi thua là phản ứng thường gặp ở tuổi này vì con chưa biết kiềm chế cảm xúc. Con cần được dạy cách bày tỏ, không phải bị xấu hổ. Chỉ hành vi đánh, ném đồ mới cần dừng lại kiên quyết.
- Khen con giỏi nhất thật nhiều sẽ giúp con tự tin.
- Khen kết quả, khen "giỏi nhất" quá nhiều dễ làm con sợ thua vì sợ mất danh hiệu. Khen nỗ lực và tiến bộ giúp con tự tin bền hơn.
Bố mẹ hay hỏi
+Trẻ 4 tuổi khóc khi thua có bình thường không?
Rất thường gặp. Ở tuổi này con chưa biết kiềm chế thất vọng. Bố mẹ giữ bình tĩnh, gọi tên cảm xúc, không chiều theo, và chơi với con thường xuyên để con tập thua.
+Có nên nhường con thắng không?
Thỉnh thoảng nhường thì được, nhất là với trẻ nhỏ. Nhưng con cũng cần được thua thật để tập chịu đựng, trong lúc có bố mẹ ở bên hướng dẫn.
+Con 8 tuổi vẫn ăn vạ mỗi khi thua thì sao?
Hãy kiên trì làm mẫu và khen nỗ lực. Nếu con nổi cơn gần như mỗi ngày, hay đánh bạn, tự làm đau mình hoặc bị bạn bè xa lánh, nên cho con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
+Con không chịu thua có phải do tự kỷ hay tăng động không?
Phần lớn trẻ không chịu thua không có bệnh gì. Bố mẹ nên cho con đi khám nếu kèm thêm chậm nói, khó giao tiếp, rất khó ngồi yên, hoặc cơn giận dữ dội bất thường.
+Con khóc khi bị điểm kém, phải nói gì?
Ngồi cạnh con, nói "Con buồn vì điểm chưa như ý, mẹ hiểu", rồi cùng xem lại chỗ sai khi con đã bình tĩnh. Tránh mắng hay so sánh với bạn.
Nguồn tham khảo
- 3 mental skills children need for sports — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Sports goals and applications: gradeschoolers — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- 10 tips to prevent aggressive behavior in young children — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Temper tantrums — NHS
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Dạy con kiểm soát cảm xúc
Trẻ học kiểm soát cảm xúc dần dần, qua nhiều năm, và học nhiều nhất từ cách bố mẹ phản ứng. Ăn vạ hay gặp nhất ở tuổi 1–3 và thường giảm rõ khi con nói được nhiều hơn, khoảng 4 tuổi. Cách dạy gồm ba bước: bố mẹ bình tĩnh trước, gọi tên cảm xúc của con ("con đang giận vì phải tắt ti vi"), rồi nói rõ việc nào không được làm (đánh, cắn, ném đồ) và chỉ con cách khác để xả giận. Nên gặp bác sĩ nếu con trên 5 tuổi vẫn nổi giận dữ dội gần như mỗi ngày, hay làm đau mình và người khác; khi con tự làm đau mình nặng hoặc bố mẹ sợ mình mất kiểm soát, gọi 115 hoặc 113 hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
- Trẻ hay cáu giận, ăn vạ
Ăn vạ, gào khóc, lăn ra đất là chuyện rất thường gặp ở trẻ từ khoảng 18 tháng đến 4 tuổi, khi con có nhiều mong muốn mà chưa đủ lời để nói ra. Cách tốt nhất là giữ bình tĩnh, giữ con an toàn, không nhượng bộ và nói chuyện khi con đã dịu lại. Nên đi khám khi con trên 5 tuổi vẫn ăn vạ thường xuyên, cơn kéo dài và dữ dội, con hay làm đau mình hoặc người khác. Gọi 115 hoặc 113 nếu sau cơn nín thở con không tự thở lại ngay, môi vẫn tím, hoặc con co giật hơn 1 phút.
- Con cầu toàn, sợ mắc lỗi
Muốn làm tốt là điều đáng quý; cầu toàn trở thành vấn đề khi con sợ mắc lỗi đến mức làm đi làm lại, trì hoãn, mất ngủ, khóc hoặc tự chê bai vì một điểm 8, điểm 9. Tính cầu toàn kéo dài làm tăng nguy cơ lo âu, trầm cảm, rối loạn ăn uống và kiệt sức. Bố mẹ giúp con nhiều nhất bằng cách khen nỗ lực thay vì chỉ khen điểm, bình tĩnh khi con mắc lỗi, và đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi nỗi sợ ảnh hưởng đến ăn, ngủ, học quá 2 tuần. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại mình, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt.
- Con tiểu học áp lực điểm 10
Ở tiểu học, điểm 10 dễ thành thước đo duy nhất: con khóc vì được 9, sợ về nhà khi được 8, xóa đi viết lại một bài đến khuya cho thật hoàn hảo. Quy định đánh giá học sinh tiểu học (Thông tư 27/2020/TT-BGDĐT) yêu cầu đánh giá vì sự tiến bộ của con, hằng ngày chủ yếu nhận xét bằng lời, chỉ bài kiểm tra định kỳ mới cho điểm, và không dùng điểm để so sánh các con với nhau. Bố mẹ giúp con nhiều nhất bằng cách hỏi con học được gì trước khi hỏi mấy điểm, khen sự cố gắng, và nói rõ bố mẹ thương con dù điểm nào. Nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi con lo sợ, đau bụng, mất ngủ vì điểm kéo dài trên 2 tuần; nếu con nói muốn chết hay tự làm đau mình, ở bên con và gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
- So sánh con với con nhà người ta
Bố mẹ so sánh con với bạn học, anh chị em hay "con nhà người ta" thường vì mong con cố gắng hơn, nhưng so sánh thường xuyên dễ làm con thấy mình kém cỏi, lo âu, giấu điểm, ghen tị với anh chị em và ít muốn thử sức. Cách giúp con tiến bộ hơn là so con với chính con hôm qua, khen cụ thể sự cố gắng và cùng con đặt mục tiêu vừa sức. Nếu con thường xuyên nói mình vô dụng, mất ngủ, bỏ ăn, né tránh đi học hoặc nói đến chuyện muốn chết, hãy tìm trợ giúp ngay.
- Kỷ luật tích cực
Kỷ luật tích cực là dạy con biết cư xử đúng dựa trên một mối quan hệ gần gũi, quy tắc rõ ràng và hậu quả bình tĩnh, nhất quán, thay cho đánh, quát hay làm con xấu hổ. Cốt lõi gồm: nói cụ thể điều con cần làm, khen ngay khi con làm tốt, cho hậu quả hợp lý khi con vi phạm, và dành thời gian riêng cho con mỗi ngày. Tổ chức Y tế Thế giới và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ kết luận đánh, quát mắng không giúp trẻ ngoan hơn mà gây hại lâu dài; Luật Trẻ em 2016 nghiêm cấm bạo lực với trẻ. Khi bố mẹ thấy mình sắp mất kiểm soát, hãy dừng lại, ra khỏi phòng vài phút, hoặc gọi Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
Chủ đề khác