Sốt và bệnh truyền nhiễm

Sốt rét ở trẻ: dấu hiệu, khi nào cần xét nghiệm và cách phòng

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi

Trả lời nhanh

Sốt rét do ký sinh trùng truyền qua muỗi đốt, chỉ một lần đốt là đủ nhiễm. Việt Nam đã gần loại trừ sốt rét, nhưng bệnh vẫn còn ở một số vùng rừng núi, biên giới và ở người trở về từ nước có sốt rét như các nước châu Phi. Con sốt, rét run, đau đầu, nôn hoặc mệt lả sau khi đi rừng, ngủ rẫy, ở vùng biên giới hay từ nước có sốt rét về trong vòng 12 tháng, cần đi khám ngay trong ngày và xét nghiệm máu tìm ký sinh trùng sốt rét. Trẻ có thể nặng lên trong 1–2 ngày: co giật, li bì, không ngồi dậy được, thở khó hay vàng da là phải cấp cứu ngay.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con co giật, hoặc li bì, lơ mơ, gọi hỏi khó đánh thức.
  • Con mệt lả đến mức không tự ngồi, đứng hay đi được, hoặc không uống được.
  • Con thở nhanh, thở sâu và khó nhọc, môi tím tái.
  • Con vàng da, vàng mắt, da rất nhợt, hoặc nước tiểu sẫm màu như nước chè đặc.
  • Con chảy máu bất thường: chảy máu mũi, chân răng khó cầm, nôn ra máu.
  • Con nôn tất cả mọi thứ, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
  • Tay chân lạnh, da tái hoặc nổi vân tím, con mệt lả.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con sốt, rét run hoặc vã mồ hôi trong vòng 12 tháng sau khi đi rừng, ngủ rẫy, ở vùng biên giới hay vùng có sốt rét: đi khám ngay trong ngày và xin xét nghiệm máu tìm ký sinh trùng sốt rét.
  • Con sốt sau khi từ nước có sốt rét trở về, nhất là các nước châu Phi, kể cả khi con đã uống thuốc phòng.
  • Con sốt kèm buồn ngủ nhiều, nôn, đau bụng, tiêu chảy hoặc ho sau khi ở vùng có sốt rét.
  • Con đã được điều trị sốt rét mà sốt lại sau vài tuần hay vài tháng.
  • Gia đình sắp đưa con đến vùng có sốt rét: gặp bác sĩ trước khi đi khoảng 4–6 tuần để được tư vấn phòng bệnh.

Sốt rét lây thế nào, ở Việt Nam còn không

Sốt rét do ký sinh trùng Plasmodium gây ra, truyền qua vết đốt của muỗi Anopheles, loại muỗi hay đốt vào buổi tối và ban đêm. Chỉ một lần bị muỗi nhiễm ký sinh trùng đốt là có thể mắc bệnh. Bệnh hầu như không lây trực tiếp từ người sang người; rất hiếm khi lây từ mẹ sang thai nhi hoặc qua kim tiêm, truyền máu.

Việt Nam đang trên đường loại trừ sốt rét vào năm 2030 và số ca đã giảm rất nhiều. Bệnh vẫn còn ở một số xã miền núi, chủ yếu ở người đi rừng, làm rẫy, ngủ lại qua đêm trong rừng, và vùng giáp biên giới. Phần lớn ca bệnh hiện nay là người mắc ở nước ngoài, nhất là châu Phi, rồi trở về. Vì bệnh đã hiếm, nhiều người, kể cả nhân viên y tế, dễ quên nghĩ đến sốt rét nếu không được kể chuyện đi lại.

Dấu hiệu ở trẻ

Dấu hiệu thường xuất hiện từ 7 đến 18 ngày sau khi bị muỗi đốt, nhưng có khi vài tháng sau mới phát bệnh. Con sốt, có thể kèm rét run, vã mồ hôi, đau đầu, mệt. Ở trẻ nhỏ, dấu hiệu dễ lẫn với cúm hay viêm dạ dày ruột: buồn ngủ nhiều, quấy, nôn, đau bụng, tiêu chảy, ho. Cơn sốt không phải lúc nào cũng đều đặn theo kiểu rét, sốt, vã mồ hôi như nhiều người nghĩ.

Sốt rét do Plasmodium falciparum có thể chuyển nặng rất nhanh ở trẻ, chỉ trong 1–2 ngày: hôn mê, co giật, thiếu máu nặng, khó thở, hạ đường huyết. Vì vậy sốt sau khi ở vùng có sốt rét là lý do đi khám ngay trong ngày, không chờ xem sốt có tự hết không.

Xét nghiệm và điều trị

Chỉ xét nghiệm máu mới khẳng định được sốt rét: soi lam máu tìm ký sinh trùng hoặc test chẩn đoán nhanh. Xét nghiệm làm được trong ngày ở trạm y tế, trung tâm y tế vùng có sốt rét và các bệnh viện. Một lần xét nghiệm âm tính mà con vẫn sốt, bác sĩ có thể cho làm lại.

Sốt rét chữa được bằng thuốc đặc hiệu theo hướng dẫn của Bộ Y tế, chọn theo loại ký sinh trùng, tuổi và cân nặng của con. Trẻ có dấu hiệu nặng cần thuốc tiêm và nằm viện. Không tự cho con uống thuốc sốt rét còn thừa hay mua theo lời mách, vì dùng sai thuốc, thiếu liều dễ làm bệnh nặng lên và gây kháng thuốc. Một số loại sốt rét có thể quay lại sau vài tuần, vài tháng, nên con cần dùng đủ thuốc và tái khám theo hẹn.

Phòng sốt rét cho con

  • Cho con ngủ màn, tốt nhất là màn có tẩm hóa chất diệt muỗi, cả khi ở nhà, ở chòi rẫy hay ngủ lại trong rừng.
  • Buổi chiều tối cho con mặc áo dài tay, quần dài, đi tất.
  • Bôi kem hoặc xịt chống muỗi phù hợp với tuổi lên vùng da hở, theo đúng hướng dẫn trên bao bì.
  • Hạn chế đưa trẻ nhỏ đi rừng, ngủ rẫy qua đêm ở vùng có sốt rét.
  • Trước khi đưa con đến nước có sốt rét, gặp bác sĩ khoảng 4–6 tuần trước chuyến đi; bác sĩ có thể kê thuốc phòng, thường phải uống từ trước khi đi đến vài tuần sau khi về.
  • Sau chuyến đi, nhớ rằng con có thể phát bệnh nhiều tháng sau; khi con sốt, luôn kể cho bác sĩ con đã đi đâu.

Chăm sóc con tại nhà

  • Khi con sốt, dùng paracetamol 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách ít nhất 4–6 giờ, không quá 4 lần trong 24 giờ. Không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi.
  • Cho con uống nhiều nước, ăn mềm, chia nhiều bữa; theo dõi con đi tiểu và màu nước tiểu.
  • Khi con đang điều trị sốt rét, cho uống thuốc đúng giờ, đủ ngày; nếu con nôn ra thuốc, báo ngay cho bác sĩ để được dặn có cần uống lại hay không.
  • Ghi lại giờ sốt, nhiệt độ và các thuốc đã dùng để đưa bác sĩ xem.
  • Mắc màn ngủ cho con và cả nhà để muỗi không đốt người bệnh rồi lây sang người khác.

Hiểu lầm thường gặp

Sốt rét thì lúc nào cũng có cơn rét run rồi sốt rồi vã mồ hôi.
Ở trẻ, nhất là trẻ nhỏ, sốt rét thường không theo cơn rõ ràng. Con có thể chỉ sốt, nôn, mệt, buồn ngủ. Chỉ xét nghiệm máu mới phân biệt được.
Việt Nam hết sốt rét rồi, không cần nghĩ tới nữa.
Bệnh đã hiếm nhưng vẫn còn ở một số vùng rừng núi, biên giới, và vẫn có người mắc ở nước ngoài trở về. Sốt sau những chuyến đi như vậy luôn cần xét nghiệm.
Người lớn lên ở vùng sốt rét thì có miễn dịch, con cái cũng không sao.
Miễn dịch với sốt rét chỉ một phần và mất dần khi không còn sống ở vùng có bệnh. Trẻ em là nhóm dễ bị nặng nhất.
Có thuốc sốt rét dự phòng ở nhà, con sốt thì cứ uống trước.
Thuốc sốt rét phải đúng loại, đúng liều theo cân nặng và loại ký sinh trùng. Uống thuốc trước khi xét nghiệm có thể làm khó chẩn đoán và không chữa đúng bệnh.

Bố mẹ hay hỏi

+Trẻ bị sốt rét có nguy hiểm không?

Có thể rất nguy hiểm, vì trẻ có thể chuyển nặng chỉ trong 1–2 ngày. Nếu được xét nghiệm và điều trị sớm, phần lớn trẻ khỏi hoàn toàn.

+Sốt rét có lây từ người sang người không?

Hầu như không lây trực tiếp. Bệnh lây qua muỗi đốt người bệnh rồi đốt người khác, nên người bệnh cần ngủ màn.

+Đi rừng về bao lâu thì có thể phát bệnh?

Thường từ 7 đến 18 ngày sau khi bị muỗi đốt, nhưng có thể vài tháng sau. Con sốt trong vòng 12 tháng sau chuyến đi, hãy kể cho bác sĩ để được xét nghiệm.

+Có vắc xin sốt rét cho trẻ ở Việt Nam không?

Vắc xin sốt rét hiện dùng ở một số nước châu Phi nơi bệnh rất phổ biến, không có trong Tiêm chủng mở rộng ở Việt Nam. Ngủ màn, chống muỗi đốt và xét nghiệm sớm khi sốt là cách bảo vệ con.

+Xét nghiệm sốt rét ở đâu?

Trạm y tế, trung tâm y tế ở vùng có sốt rét và các bệnh viện đều có thể làm xét nghiệm máu tìm ký sinh trùng sốt rét. Hãy nói rõ con đã đi đâu để nhân viên y tế cho làm xét nghiệm.

Nguồn tham khảo

  1. Malaria — NHS (Anh)
  2. Vẫn ghi nhận số mắc cao bệnh sốt rét tại một số địa phương — Báo Điện tử Chính phủ
  3. Pocket book of hospital care for children (2nd ed.) — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Con bị sốt

    Trẻ được coi là sốt khi nhiệt độ từ 38°C trở lên. Phần lớn cơn sốt ở trẻ do virus và tự hết sau 2–3 ngày; điều quan trọng là theo dõi xem con có tỉnh táo, ăn uống và đi tiểu được không, chứ không chỉ nhìn con số trên nhiệt kế. Trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C, hoặc trẻ ở bất kỳ tuổi nào sốt kèm li bì, khó thở, co giật hay nổi chấm đỏ trên da, cần đi khám ngay.

  • Sốt kéo dài ở trẻ

    Phần lớn cơn sốt ở trẻ hết trong 2–4 ngày; sốt quá 3 ngày, hoặc đã hạ rồi lại sốt lại, cần đi khám để tìm nguyên nhân. Hay gặp nhất là nhiều đợt nhiễm virus nối tiếp nhau, hoặc một nhiễm trùng chưa được phát hiện như nhiễm trùng tiểu, viêm phổi, viêm tai. Sốt từ 5 ngày cần nghĩ đến bệnh Kawasaki nếu kèm mắt đỏ, môi đỏ nứt, bàn tay bàn chân sưng đỏ; ở Việt Nam còn cần nghĩ đến sốt xuất huyết, thương hàn, sốt mò, lao. Đi cấp cứu ngay nếu con li bì, khó thở, co giật, có chấm đỏ tím trên da, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.

  • Kem, xịt chống muỗi cho trẻ

    Trẻ dưới 2 tháng tuổi không bôi thuốc xua muỗi; hãy cho bé nằm màn và mặc quần áo dài. Từ 2 tháng tuổi có thể dùng sản phẩm chứa DEET nồng độ không quá 30% hoặc picaridin; loại chứa dầu khuynh diệp chanh (OLE, PMD) chỉ dùng từ 3 tuổi. Người lớn bôi cho trẻ một lớp mỏng lên da hở và mặt ngoài quần áo, tránh mắt, miệng, bàn tay và vết trầy, rồi rửa sạch khi về nhà. Kem chống muỗi chỉ là một phần: muỗi truyền sốt xuất huyết đốt cả ban ngày, nên cho con ngủ màn cả giấc trưa và dọn chỗ nước đọng quanh nhà hằng tuần. Đi cấp cứu nếu con nuốt phải thuốc xua muỗi, co giật, hoặc sưng môi, khó thở sau khi bôi.

  • Sốt xuất huyết

    Sốt xuất huyết thường bắt đầu bằng sốt cao đột ngột 2–7 ngày, kèm đau đầu, đau người, mệt. Giai đoạn nguy hiểm nhất là từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7, thường đúng lúc con bắt đầu hạ sốt, nên hết sốt chưa có nghĩa là đã khỏi. Chỉ dùng paracetamol để hạ sốt, không dùng ibuprofen hay aspirin. Đưa con đến bệnh viện ngay nếu con li bì hoặc vật vã, đau bụng, nôn nhiều, chảy máu cam, chảy máu chân răng, tay chân lạnh, hoặc đi tiểu ít.

  • Sốt co giật

    Sốt co giật hay gặp ở trẻ từ 6 tháng đến 5 tuổi, thường xảy ra trong ngày đầu của cơn sốt và phần lớn tự dừng trong vòng 1–2 phút. Khi con co giật, đặt con nằm nghiêng ở chỗ an toàn, không cho gì vào miệng, không giữ chặt tay chân, và bấm giờ. Gọi 115 hoặc 113 nếu cơn giật kéo dài quá 5 phút, con khó thở, tím tái, hoặc không tỉnh lại sau cơn. Lần đầu con bị sốt co giật luôn cần đưa đi khám ngay để bác sĩ tìm nguyên nhân gây sốt.

  • Tiêm chủng trước khi du học

    Trước khi đi du học, con nên rà sổ tiêm chủng và đọc kỹ yêu cầu của trường, của nước sẽ đến, rồi đi tư vấn tiêm chủng ít nhất 1–2 tháng trước ngày bay, vì một số vắc xin cần nhiều mũi cách nhau vài tuần đến vài tháng. Các mũi hay được yêu cầu hoặc khuyên tiêm là sởi-quai bị-rubella đủ 2 mũi, thủy đậu, viêm gan B, não mô cầu, uốn ván-bạch hầu, cúm và HPV; một số nước còn yêu cầu xét nghiệm lao hoặc giấy chứng nhận tiêm sốt vàng. Ở nước ngoài, khi cấp cứu hãy gọi số cấp cứu của nước đó; ở Việt Nam là 115 hoặc 113.

Chủ đề khác