Trẻ bị cảm lạnh, viêm mũi họng cấp: chăm ở nhà và khi nào đi khám
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 thángMầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi
Trả lời nhanh
Viêm mũi họng cấp, hay cảm lạnh, do virus gây ra và tự khỏi: sốt thường hết sau 2–3 ngày, sổ mũi, nghẹt mũi kéo dài 7–14 ngày, tiếng ho có thể còn tới 3 tuần. Kháng sinh không chữa được bệnh này; chăm ở nhà bằng nước muối sinh lý, cho uống đủ, hạ sốt khi con khó chịu. Đi khám khi con dưới 3 tháng sốt từ 38°C, sốt quá 3 ngày, đau tai, hoặc thở nhanh. Con thở rút lõm lồng ngực, tím tái, li bì hay bỏ bú thì đến cấp cứu ngay.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Phần dưới lồng ngực lõm vào mỗi khi con hít vào (rút lõm lồng ngực), cánh mũi phập phồng, hoặc con thở rên.
- Môi, lưỡi hoặc da con tím tái, xám đi.
- Con li bì, khó đánh thức, hoặc co giật.
- Con không bú được, không uống được gì, nôn ra tất cả mọi thứ; hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu (với trẻ sơ sinh: sau 48 giờ đầu, hơn 6 giờ không có tã ướt).
- Con dưới 3 tháng tuổi có nhiệt độ từ 38°C trở lên.
- Con chảy nước dãi vì không nuốt được, hoặc thở rít khi đang nằm yên.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con thở nhanh khi nằm yên: từ 60 lần/phút ở trẻ dưới 2 tháng, từ 50 lần/phút ở trẻ 2–12 tháng, từ 40 lần/phút ở trẻ 1–5 tuổi.
- Sốt quá 3 ngày, sốt từ 40°C, hoặc đã hết sốt hơn 24 giờ rồi sốt lại.
- Con kêu đau tai, kéo tai, quấy khóc nhiều về đêm, hoặc tai chảy dịch.
- Con dưới 6 tháng tuổi bị cảm lạnh, nhất là khi bú kém hơn hẳn.
- Nghẹt mũi, chảy mũi quá 10–14 ngày không đỡ, đau vùng má hay quanh mắt, hoặc mắt có nhiều gỉ vàng dính mi.
- Con thở khò khè, hoặc ho quá 2 tuần mà không đỡ dần.
Viêm mũi họng cấp là gì
Viêm mũi họng cấp là tên bác sĩ hay ghi cho đợt cảm lạnh: virus làm viêm lớp niêm mạc mũi và họng. Có hàng trăm loại virus gây cảm lạnh, nên con có thể mắc hết đợt này đến đợt khác. Trẻ khỏe mạnh có thể bị khoảng 6 đợt mỗi năm, nhiều hơn trong năm đầu đi nhà trẻ, mẫu giáo.
Mỗi đợt, cơ thể con học cách chống lại một loại virus. Vì thế số lần ốm thường giảm dần khi con lớn. Cảm lạnh nhiều lần ở tuổi mầm non thường không có nghĩa con bị suy giảm miễn dịch.
Diễn biến thường gặp
- Ngày đầu: hắt hơi, sổ mũi trong, đau họng, có thể sốt. Đau họng đôi khi là dấu hiệu đầu tiên.
- Sau 3–4 ngày: mũi đặc lại, nghẹt hơn; nước mũi chuyển đục, vàng hoặc xanh vài ngày. Đây vẫn là diễn biến bình thường của virus.
- Sốt thường chỉ 2–3 ngày. Sổ mũi, nghẹt mũi kéo dài 7–14 ngày. Tiếng ho có thể còn 2–3 tuần dù con đã ăn chơi bình thường.
- Trẻ nhỏ có thể quấy hơn, bú kém, ngủ không yên, thở bằng miệng, và hay nôn sau khi ho.
- Khoảng 5–10 trên 100 trẻ có thêm biến chứng do vi khuẩn sau cảm lạnh, hay gặp nhất là viêm tai giữa và viêm xoang. Dấu hiệu là sốt kéo dài, sốt lại, đau tai, đau mặt.
Phân biệt với những bệnh dễ nhầm
- Cúm: sốt cao đột ngột, đau mỏi người, con mệt lả hẳn, khác với cảm lạnh vốn đến từ từ và con vẫn chơi được khi hạ sốt.
- Viêm tiểu phế quản ở trẻ dưới 2 tuổi: bắt đầu như cảm lạnh, sau 2–3 ngày con ho nhiều, thở nhanh, khò khè. Lúc này cần đếm nhịp thở và đi khám.
- Viêm mũi dị ứng: hắt hơi từng tràng, ngứa mũi, dụi mắt, nước mũi trong kéo dài nhiều tuần hoặc theo mùa, không sốt.
- Viêm họng do liên cầu khuẩn: hay gặp ở trẻ 5–15 tuổi, sốt, đau họng nhiều nhưng ít ho, ít sổ mũi.
- Sốt xuất huyết, tay chân miệng, sởi cũng có thể bắt đầu bằng sốt và mệt. Nếu con sốt cao vào mùa mưa, nổi ban, loét miệng, chảy máu cam hay chân răng, đưa con đi khám.
Thuốc và kháng sinh
Kháng sinh không có tác dụng với virus cảm lạnh, không làm con khỏi nhanh hơn, và có thể gây tiêu chảy, dị ứng. Bác sĩ chỉ kê khi khám thấy biến chứng do vi khuẩn như viêm tai giữa hay viêm xoang.
Không tự cho trẻ dưới 6 tuổi dùng thuốc ho, thuốc cảm bán sẵn, kể cả loại siro trẻ em; trẻ 6–12 tuổi chỉ dùng khi bác sĩ hoặc dược sĩ khuyên. Không dùng thuốc nhỏ mũi, xịt mũi co mạch cho trẻ dưới 6 tuổi. Thuốc long đờm acetylcystein, carbocistein chống chỉ định cho trẻ dưới 2 tuổi. Thuốc chống dị ứng không giúp cảm lạnh, trừ khi con có viêm mũi dị ứng kèm theo.
Nếu con sốt cao hay đau nhức, dùng paracetamol theo cân nặng. Ibuprofen chỉ dùng cho trẻ từ 6 tháng và khi chắc chắn không phải sốt xuất huyết. Không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi.
Phòng cảm lạnh cho con
Rửa tay bằng xà phòng cho con và người chăm trước khi ăn, sau khi đi học về, sau khi lau mũi. Không dùng chung cốc, khăn, đồ chơi ngậm miệng với người đang ốm. Người lớn đang ho, sổ mũi đeo khẩu trang và hạn chế hôn em bé.
Không hút thuốc trong nhà. Tiêm đủ vắc xin theo lịch; vắc xin cúm hằng năm không phòng được cảm lạnh thường nhưng giúp con tránh cúm, bệnh dễ nặng hơn. Vitamin C, tỏi hay các loại thuốc bổ ít có bằng chứng giúp phòng cảm lạnh hoặc khỏi nhanh hơn.
Chăm sóc con tại nhà
- Nhỏ nước muối sinh lý 0,9% vào mũi trước bữa bú và trước khi ngủ: 1 giọt mỗi bên với trẻ dưới 1 tuổi, 2–3 giọt với trẻ lớn hơn. Hút nhẹ ở cửa mũi nếu dịch đặc, không quá 3–4 lần một ngày.
- Cho con bú mẹ nhiều lần hơn, mỗi lần ít hơn; trẻ lớn uống thêm nước, ăn cháo, súp ấm hoặc đồ mát nếu con thích. Con ăn ít hơn vài ngày cũng không sao, miễn là uống đủ.
- Nếu con sốt và khó chịu, dùng paracetamol 10–15 mg/kg/lần, cách nhau 4–6 giờ.
- Trẻ từ 1 tuổi bị ho có thể uống nửa đến một thìa cà phê mật ong khi cần. Không cho trẻ dưới 1 tuổi ăn mật ong.
- Trẻ dưới 1 tuổi vẫn ngủ ngửa trên mặt phẳng, chắc, không kê gối dù con nghẹt mũi.
- Giữ phòng thoáng, không khói thuốc, không đốt hương, không để quạt hay điều hòa thổi thẳng vào con.
- Cho con nghỉ học khi đang sốt; đi học lại khi đã hết sốt và đủ khỏe để chơi.
Hiểu lầm thường gặp
- Con cảm lạnh thì phải kiêng tắm, ủ thật ấm.
- Con vẫn tắm được bằng nước ấm, nhanh, trong phòng kín gió rồi lau khô. Ủ quá kín khi con sốt làm nhiệt độ khó hạ và con khó chịu hơn.
- Nước mũi xanh là đã nhiễm khuẩn, phải uống kháng sinh.
- Nước mũi chuyển vàng, xanh vài ngày là diễn biến bình thường của cảm lạnh do virus. Màu nước mũi một mình không nói lên cần kháng sinh.
- Xông lá, bôi dầu gió vào mũi giúp con thông mũi.
- Nồi nước sôi gần trẻ là nguyên nhân bỏng thường gặp. Dầu có bạc hà, long não không dùng cho trẻ dưới 2 tuổi và không bôi vào mũi, mặt trẻ ở bất kỳ tuổi nào. Nước muối sinh lý là đủ.
- Cảm lạnh là do con bị lạnh, nhiễm gió.
- Cảm lạnh do virus lây qua giọt bắn và bàn tay. Con bị nhiều hơn vào mùa lạnh vì cả nhà ở trong phòng kín, gần nhau, chứ gió lạnh tự nó không gây bệnh.
Bố mẹ hay hỏi
+Trẻ bị viêm mũi họng cấp bao lâu thì khỏi?
Sốt thường hết sau 2–3 ngày, sổ mũi và nghẹt mũi sau 7–14 ngày. Tiếng ho có thể còn tới 3 tuần. Nếu con đỡ dần từng ngày thì đó là diễn biến bình thường.
+Viêm mũi họng cấp có lây không?
Có. Virus lây mạnh nhất trong vài ngày đầu, qua giọt bắn khi ho, hắt hơi và qua tay, đồ chơi. Rửa tay thường xuyên là cách giảm lây tốt nhất trong nhà.
+Con bị cảm lạnh có cần uống kháng sinh không?
Không. Kháng sinh không diệt được virus. Bác sĩ chỉ kê khi khám thấy biến chứng do vi khuẩn như viêm tai giữa hay viêm xoang.
+Trẻ sơ sinh bị cảm lạnh có nguy hiểm không?
Phần lớn vẫn nhẹ, nhưng trẻ nhỏ dễ bú kém vì nghẹt mũi và dễ chuyển nặng. Trẻ dưới 3 tháng sốt từ 38°C cần đi cấp cứu ngay; trẻ dưới 6 tháng bị cảm lạnh nên được bác sĩ xem.
+Con bị cảm lạnh có được đi học không?
Khi con đang sốt thì nên nghỉ. Hết sốt và con đủ khỏe để chơi thì có thể đi học lại, dù vẫn còn sổ mũi, ho nhẹ.
Nguồn tham khảo
- Common cold — NHS (Anh)
- Colds (KidsDoc Symptom Checker) — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Coughs and Colds: Medicines or Home Remedies? — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- IMCI distance learning course (kèm IMCI Chart Booklet) — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Trẻ sổ mũi, nghẹt mũi
Sổ mũi, nghẹt mũi ở trẻ phần lớn do cảm lạnh, thường đỡ sau 7–10 ngày, có khi tới 2 tuần. Nước mũi chuyển vàng, xanh trong vài ngày là bình thường. Chăm ở nhà bằng nước muối sinh lý 0,9% nhỏ trước khi bú và trước khi ngủ; không dùng thuốc cảm, thuốc nhỏ mũi co mạch cho trẻ nhỏ khi bác sĩ chưa kê. Trẻ nghẹt mũi đến mức không bú được, thở rút lõm lồng ngực, tím tái, hoặc trẻ dưới 3 tháng sốt từ 38°C cần đi khám ngay.
- Con bị ho
Phần lớn trẻ ho là do cảm lạnh, viêm họng do virus và tự đỡ dần; tiếng ho có thể kéo dài tới 3 tuần dù con đã khỏe. Điều cần nhìn là nhịp thở: trẻ dưới 2 tháng thở từ 60 lần/phút, trẻ 2–12 tháng từ 50 lần/phút, trẻ 1–5 tuổi từ 40 lần/phút là thở nhanh, cần đi khám trong ngày. Con rút lõm lồng ngực, thở rít khi nằm yên, môi tím, hoặc ho sặc đột ngột khi đang ăn, đang chơi thì đến cấp cứu ngay.
- Con bị sốt
Trẻ được coi là sốt khi nhiệt độ từ 38°C trở lên. Phần lớn cơn sốt ở trẻ do virus và tự hết sau 2–3 ngày; điều quan trọng là theo dõi xem con có tỉnh táo, ăn uống và đi tiểu được không, chứ không chỉ nhìn con số trên nhiệt kế. Trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C, hoặc trẻ ở bất kỳ tuổi nào sốt kèm li bì, khó thở, co giật hay nổi chấm đỏ trên da, cần đi khám ngay.
- Trẻ bị viêm tai giữa
Viêm tai giữa rất hay gặp ở trẻ dưới 3 tuổi, thường xuất hiện sau vài ngày sổ mũi: con sốt, quấy khóc nhiều về đêm, kéo hoặc dụi tai. Nhiều trường hợp tự đỡ trong 3 ngày; bác sĩ sẽ quyết định cần kháng sinh ngay hay theo dõi thêm, còn bố mẹ có thể giảm đau cho con bằng paracetamol. Trẻ dưới 1 tuổi nghi viêm tai, đau cả hai tai, hoặc tai chảy mủ, cần đi khám sớm. Sưng đỏ sau tai làm vành tai vểnh ra, cổ cứng, li bì hay méo mặt thì đến cấp cứu ngay.
- Trẻ bị viêm xoang
Phần lớn viêm xoang ở trẻ đi kèm cảm lạnh, do virus và tự đỡ trong khoảng 10 ngày. Nghĩ tới viêm xoang do vi khuẩn khi con nghẹt mũi, chảy mũi hoặc ho ban ngày quá 10 ngày không đỡ, khi đã đỡ rồi lại nặng lên kèm sốt, hoặc khi sốt từ 39°C kèm chảy mũi đặc 3 ngày liền; lúc đó bác sĩ mới cân nhắc kháng sinh. Vùng quanh mắt sưng đỏ, mắt lồi, nhìn mờ, đau đầu dữ dội hoặc cổ cứng là biến chứng, cần đến cấp cứu ngay.
- Nhỏ nước muối sinh lý cho trẻ
Khi con khỏe, mũi thông, không cần nhỏ nước muối sinh lý hằng ngày; mũi tự làm sạch được. Chỉ nhỏ khi con nghẹt mũi, thường trước khi bú và trước khi ngủ: trẻ dưới 1 tuổi 1 giọt mỗi bên, trẻ lớn hơn 2–3 giọt, trẻ dưới 1 tuổi không quá khoảng 4 lần một ngày. Dùng nước muối sinh lý 0,9% đóng lọ, không tự pha, không dùng loại ưu trương hay thuốc nhỏ mũi khác khi bác sĩ chưa khuyên. Con sặc, tím tái, ngừng thở khi đang nhỏ mũi, hoặc thở rút lõm lồng ngực thì đến cấp cứu ngay.
Chủ đề khác