Ho, sổ mũi, viêm họng

Con lên cơn hen khi tập thể dục: phòng trước và xử trí thế nào

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Tiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi

Trả lời nhanh

Nhiều trẻ bị hen ho, khò khè, nặng ngực hay hụt hơi khi chạy nhảy, nhất là khi chạy dài trong không khí lạnh, khô; triệu chứng hay nặng hơn ngay sau khi dừng tập. Con vẫn nên tập thể dục và chơi thể thao: dùng thuốc dự phòng đều theo đơn, khởi động kỹ, và nếu bác sĩ dặn thì dùng thuốc cắt cơn trước khi tập. Nếu con thường xuyên lên cơn khi vận động, hen có thể chưa được kiểm soát, cần đi khám. Con khó thở đến mức không nói hết câu, môi tím, hoặc đã dùng thuốc cắt cơn theo kế hoạch mà không đỡ thì gọi 115 hoặc 113 ngay.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con đã dùng thuốc cắt cơn theo kế hoạch bác sĩ dặn mà không đỡ, hoặc vừa đỡ lại nặng lên.
  • Con khó thở đến mức không nói hết câu, phải ngừng hẳn, ngồi cúi người về trước để thở.
  • Môi, lưỡi hoặc đầu ngón tay tím tái, da tái xám, hoặc con lơ mơ, lả đi.
  • Phần dưới lồng ngực hoặc hõm cổ lõm vào mỗi khi con hít vào.
  • Con gục ngã, ngất khi đang tập hoặc ngay sau khi tập: gọi 115 hoặc 113 và bắt đầu ép tim nếu con không tỉnh, không thở bình thường.
  • Con đau ngực dữ dội, tim đập rất nhanh hoặc loạn nhịp, choáng váng khi đang vận động.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Lần nào chạy nhảy con cũng ho, khò khè, hoặc phải dừng lại sớm hơn bạn bè.
  • Con phải dùng thuốc cắt cơn nhiều hơn 2 lần một tuần, kể cả trước khi tập.
  • Con thức dậy ban đêm vì ho, khò khè.
  • Con kêu đau ngực, hồi hộp, hoặc suýt ngất khi gắng sức: cần khám để loại trừ bệnh tim.
  • Con khó thở khi tập kèm tiếng rít lúc hít vào, khàn tiếng, cảm giác nghẹn ở cổ, dùng thuốc hen không đỡ.
  • Con vừa qua một cơn hen, kể cả khi đã đỡ: đi khám trong vòng 2 ngày.

Vì sao gắng sức làm con lên cơn hen

Khi chạy nhanh, con thở mạnh bằng miệng, hít nhiều không khí lạnh và khô hơn bình thường. Đường thở của trẻ bị hen vốn đã nhạy, nên co thắt lại: con ho, khò khè, nặng ngực, hụt hơi, có khi đau ngực. Tình trạng này hay gọi là co thắt phế quản do gắng sức.

Triệu chứng thường xuất hiện khi đang tập và hay nặng hơn ngay sau khi dừng lại. Chạy dài, chạy kiểm tra thể lực trong buổi sáng lạnh, khô là lúc dễ lên cơn nhất. Bể bơi trong nhà kín, nồng mùi clo, ngày ô nhiễm không khí và lúc con đang cảm lạnh cũng làm cơn dễ đến hơn.

Có phải hen hay là chuyện khác

  • Thể lực chưa tốt hoặc thừa cân: con thở dốc, mệt nhanh nhưng không khò khè, nghỉ một lúc là hết. Đây là điều hay bị nhầm với hen nhất.
  • Rối loạn dây thanh: dây thanh khép lại khi lẽ ra phải mở, con khó hít vào, có tiếng rít ở cổ, khàn giọng, thuốc hen không đỡ. Bệnh này khó phân biệt với hen, cần bác sĩ chuyên khoa.
  • Bệnh tim: đau ngực, ngất, hồi hộp khi gắng sức là dấu hiệu cần khám tim, không chỉ nghĩ đến hen.
  • Bác sĩ có thể cho đo chức năng hô hấp, làm nghiệm pháp gắng sức, hoặc cho thử thuốc để phân biệt.

Phòng trước khi tập

  • Dùng thuốc dự phòng đều đặn theo đơn, kể cả những ngày con khỏe. Hen được kiểm soát tốt là cách phòng cơn khi tập hiệu quả nhất.
  • Nếu bác sĩ dặn, dùng thuốc cắt cơn qua buồng đệm trước khi tập; thường khoảng 10–15 phút trước. Loại thuốc, số nhát và thời điểm do bác sĩ ghi trong kế hoạch hành động hen. Con lớn dùng bình phối hợp thì hỏi bác sĩ có dùng bình đó trước khi tập được không.
  • Khởi động nhẹ một lúc trước khi vào bài tập chính. Thể lực càng tốt lên thì cơn khi tập càng bớt.
  • Những ngày lạnh, quàng khăn hoặc đeo khẩu trang che mũi miệng khi tập ngoài trời để không khí hít vào ấm và ẩm hơn; sáng sớm lạnh có thể chuyển sang tập trong nhà. Ngày ô nhiễm không khí nặng, tập nhẹ hoặc tập trong nhà.
  • Tránh tập nặng khi con đang cảm lạnh, đang có triệu chứng hen.
  • Luôn mang thuốc cắt cơn và buồng đệm theo khi đi học thể dục, đi tập, đi thi đấu.

Khi con lên cơn trong lúc tập

  • Cho con ngừng tập ngay, đưa con ra khỏi chỗ lạnh, khói bụi.
  • Cho con ngồi thẳng hoặc hơi cúi về trước, nới áo, không ép con nằm xuống. Không để con một mình.
  • Dùng thuốc cắt cơn qua buồng đệm đúng như kế hoạch hành động hen.
  • Nếu con không đỡ sau khi dùng thuốc theo kế hoạch, hoặc nặng lên bất cứ lúc nào, gọi 115 hoặc 113. Nếu con chưa có kế hoạch, không có thuốc, hoặc người lớn không chắc phải làm gì, cũng gọi ngay và làm theo hướng dẫn qua điện thoại.
  • Con chỉ tập tiếp khi đã hết hẳn triệu chứng. Cố chơi tiếp khi còn khò khè, khó thở có thể gây cơn hen nặng.
  • Sau cơn, báo bác sĩ. Cơn khi tập lặp lại thường là dấu hiệu cần chỉnh thuốc dự phòng hoặc xem lại cách hít.

Ở trường và trong giờ thể dục

Báo giáo viên chủ nhiệm, giáo viên thể dục và phòng y tế trường rằng con bị hen, đưa một bản kế hoạch hành động hen. Xin cho con được khởi động kỹ, được dùng thuốc trước giờ học nếu bác sĩ dặn, được dừng nghỉ khi khó thở mà không bị phạt hay chê.

Trẻ bị hen được kiểm soát tốt có thể học thể dục, chạy kiểm tra thể lực, chơi thể thao như bạn bè; nhiều vận động viên thi đấu cũng bị hen. Vận động đều giúp sức khỏe và phổi của con tốt hơn, nên mục tiêu là kiểm soát hen chứ không phải miễn thể dục.

Nếu em đang đọc bài này

Em không cần ngại khi phải xịt thuốc trước giờ thể dục hay dừng lại giữa bài chạy. Hãy để thuốc cắt cơn trong cặp, nói với thầy cô và một người bạn thân rằng em bị hen, và chỉ cho bạn chỗ để thuốc.

Nếu em thấy mình phải dùng thuốc cắt cơn nhiều hơn trước, hay ho đêm, hoặc không theo kịp bạn khi chạy, hãy nói với bố mẹ để đi khám chỉnh thuốc. Đừng hút thuốc lá hay thuốc lá điện tử, kể cả thử cho biết; khói làm hen nặng lên rõ rệt.

Chăm sóc con tại nhà

  • Cho con dùng thuốc dự phòng đúng giờ hằng ngày theo đơn, không tự ngừng khi thấy con khỏe.
  • Kiểm tra trước mỗi buổi tập: thuốc cắt cơn còn thuốc, còn hạn, buồng đệm có trong túi.
  • Tập cho con nhận ra sớm dấu hiệu: ho, khò khè, nặng ngực, hụt hơi bất thường khi chạy.
  • Khuyến khích con chơi thể thao đều đặn, tăng dần cường độ; bơi ở bể thoáng, ít mùi clo thường dễ chịu hơn.
  • Giữ nhà không khói thuốc lá, thuốc lá điện tử, khói hương, khói bếp than.
  • Ghi lại những lần con lên cơn khi tập: môn gì, thời tiết, đã dùng thuốc gì, để mang theo khi tái khám.

Hiểu lầm thường gặp

Trẻ bị hen nên được miễn thể dục cho an toàn.
Trẻ bị hen được kiểm soát tốt nên tập thể dục và chơi thể thao như bạn bè. Nếu con không theo kịp vì khó thở, cần chỉnh thuốc chứ không cần nghỉ tập.
Xịt thuốc cắt cơn trước mỗi buổi tập là đủ, không cần thuốc dự phòng.
Dùng thuốc cắt cơn đơn độc thường xuyên làm thuốc kém tác dụng dần và không giảm viêm đường thở. Thuốc dự phòng theo đơn mới là nền tảng; thuốc trước khi tập chỉ dùng như bác sĩ dặn.
Cứ chạy cố là phổi sẽ quen, hết hen.
Cố chạy khi đang khò khè, khó thở có thể dẫn đến cơn hen nặng. Tập luyện đều và khởi động kỹ giúp giảm cơn, nhưng khi có triệu chứng thì phải dừng lại.
Con thở dốc khi chạy là bị hen.
Thở dốc khi chạy thường do thể lực chưa tốt. Hen hay đi kèm ho, khò khè, nặng ngực và đỡ khi dùng thuốc giãn phế quản; bác sĩ sẽ giúp phân biệt.

Bố mẹ hay hỏi

+Trẻ bị hen có nên học bơi không?

Có. Bơi là môn tốt cho trẻ hen; chọn bể thoáng, ít mùi clo, và luôn có người lớn trông. Mang theo thuốc cắt cơn để trên bờ.

+Xịt thuốc trước khi tập bao lâu?

Nếu bác sĩ dặn dùng thuốc cắt cơn trước khi tập, thường là khoảng 10–15 phút trước. Loại thuốc và số nhát làm đúng theo kế hoạch hành động hen của con.

+Con chỉ ho khi chạy, không khò khè, có phải hen không?

Có thể. Một số trẻ bị hen chỉ ho, nhất là khi gắng sức, trời lạnh hay về đêm. Hãy cho con đi khám để bác sĩ đo chức năng hô hấp hoặc cho thử thuốc.

+Con có được thi chạy, thi đấu thể thao không?

Được, khi hen đã kiểm soát tốt và con có kế hoạch dùng thuốc trước khi thi đấu nếu cần. Báo huấn luyện viên và mang thuốc theo.

+Bao giờ phải cho con nghỉ tập?

Khi con đang cảm lạnh, đang có triệu chứng hen, vừa qua cơn hen, hoặc ngày ô nhiễm không khí nặng. Con tập lại khi đã hết triệu chứng và theo lời bác sĩ.

Nguồn tham khảo

  1. Asthma & Exercise: How to Keep Your Active Child Breathing Easy — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  2. Global Strategy for Asthma Management and Prevention 2026 — Sáng kiến Toàn cầu về Hen (GINA)
  3. Asthma — NHS (Anh)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Hen phế quản ở trẻ

    Hen phế quản (hen suyễn) là bệnh viêm mạn tính của đường thở: con khò khè, ho về đêm và gần sáng, ho hoặc khó thở khi chạy nhảy, khi cảm lạnh hay trời trở lạnh, và các triệu chứng cứ tái đi tái lại. Hen chưa chữa khỏi hẳn được nhưng kiểm soát tốt được: phần lớn trẻ dùng thuốc dự phòng dạng hít đều đặn theo đơn sẽ đi học, chơi thể thao như bạn bè. Trong cơn hen, dùng thuốc cắt cơn theo kế hoạch bác sĩ đã dặn; nếu không đỡ, con mệt đến mức nói không hết câu, môi tím hoặc lơ mơ thì gọi 115 hoặc 113 ngay.

  • Cách dùng bình xịt hen

    Trẻ dùng bình xịt hen định liều nên xịt qua buồng đệm: trẻ dưới khoảng 4 tuổi dùng buồng đệm có mặt nạ úp kín mũi miệng, trẻ lớn hơn dùng buồng đệm có ống ngậm. Mỗi lần chỉ xịt một nhát, lắc bình ngay trước mỗi nhát, rồi cho con thở 5–6 hơi qua buồng đệm; xịt thẳng vào miệng trẻ nhỏ thì phần lớn thuốc đọng lại ở miệng họng. Thuốc nào, bao nhiêu nhát, dùng khi nào do bác sĩ ghi trong kế hoạch hành động hen. Nếu con đã dùng thuốc cắt cơn theo kế hoạch mà không đỡ, nói không hết câu hoặc môi tím, gọi 115 hoặc 113 ngay.

  • Thể dục cho học sinh

    Theo Tổ chức Y tế Thế giới, trẻ và thiếu niên 5–17 tuổi nên vận động trung bình ít nhất 60 phút mỗi ngày ở mức vừa đến mạnh, chủ yếu là các hoạt động làm tim đập nhanh như chạy, bơi, đạp xe, nhảy dây; ít nhất 3 ngày mỗi tuần có hoạt động mạnh và bài tập cho cơ, xương. 60 phút này có thể cộng dồn từ nhiều lần ngắn trong ngày, và giờ thể dục ở trường chỉ là một phần. Con cần dừng tập và đi cấp cứu ngay nếu ngất, đau ngực, khó thở dữ dội hoặc tim đập loạn khi đang tập.

  • Đột tử khi chơi thể thao

    Ngừng tim đột ngột ở người trẻ rất hiếm, thường do một bệnh tim chưa được phát hiện như bệnh cơ tim phì đại hay rối loạn nhịp tim di truyền. Ai ngã gục trong lúc hoặc ngay sau khi chơi thể thao mà không đáp ứng, thở bất thường thì coi như đã ngừng tim: gọi 115 hoặc 113 bật loa ngoài, ép tim ngay và dùng máy sốc tim tự động (AED) nếu có. Những dấu hiệu cần đi khám tim trước khi chơi tiếp: ngất hoặc co giật khi đang gắng sức, đau ngực khi vận động, tim đập loạn không rõ lý do, hoặc trong nhà có người đột tử khi còn trẻ.

  • Ô nhiễm không khí và trẻ

    Bụi mịn PM2.5 nhỏ đến mức đi sâu vào phổi, làm trẻ dễ ho, viêm đường hô hấp, lên cơn hen, và nếu hít lâu ngày có thể làm phổi phát triển kém. Trẻ em thuộc nhóm nhạy cảm vì thở nhanh hơn và phổi còn đang lớn. Hãy xem chỉ số chất lượng không khí (VN_AQI) mỗi ngày: từ mức kém (101–150, màu da cam) giảm cho con vận động mạnh ngoài trời, từ mức xấu (151–200, màu đỏ) cho con ở trong nhà, đóng cửa, ra ngoài thì đeo khẩu trang lọc bụi mịn vừa mặt nếu con từ 2 tuổi. Nếu con khó thở, thở rít, môi tím hoặc cơn hen không đỡ sau khi dùng thuốc, gọi 115 hoặc 113 ngay.

  • Xử trí cơn hen cấp ở trẻ

    Khi con lên cơn hen, cho con ngồi thẳng, giữ bình tĩnh và dùng thuốc cắt cơn qua buồng đệm đúng như kế hoạch hành động hen bác sĩ đã viết. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con không đỡ nhanh sau khi dùng thuốc theo kế hoạch, nặng lên bất cứ lúc nào, nói không hết câu, rút lõm lồng ngực, môi tím, lơ mơ, hoặc khi nhà chưa có thuốc hay kế hoạch. Kể cả khi con đã đỡ, vẫn đưa con đi khám trong vòng 2 ngày để bác sĩ xem lại thuốc dự phòng.

Chủ đề khác