Dùng thuốc cho con

Có nên cho con truyền nước khi mệt: khi nào cần và có rủi ro gì

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi

Trả lời nhanh

Không nên cho con truyền nước chỉ vì mệt, sốt, ăn kém hay để bồi bổ. Dịch truyền chủ yếu là nước, muối và một ít đường, không chữa được nguyên nhân, không thay được bữa ăn, và có thể gây rét run, sốc phản vệ, nhiễm trùng chỗ kim hoặc thừa dịch gây phù, khó thở. Phần lớn trẻ mất nước được bù tốt bằng oresol uống; truyền tĩnh mạch chỉ cần khi bác sĩ khám thấy con mất nước nặng, sốc, nôn liên tục không uống được, hoặc trong một số bệnh như sốt xuất huyết có dấu hiệu cảnh báo, và phải làm ở cơ sở y tế có thể cấp cứu. Con li bì, không uống được hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu thì đến cấp cứu ngay.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con li bì, gọi hỏi khó đánh thức, hoặc mềm nhũn.
  • Con không uống được, hoặc uống vào lại nôn ra hết.
  • Mắt trũng sâu, môi lưỡi khô, véo da bụng rồi buông ra da trở về rất chậm, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
  • Tay chân lạnh, da tái hoặc nổi vân tím, con mệt lả, vật vã.
  • Con đang sốt hoặc vừa hết sốt mà đau bụng nhiều, nôn nhiều, chảy máu mũi, máu chân răng, hoặc khó chịu hơn dù đã hạ sốt.
  • Đang hoặc vừa truyền dịch mà con rét run, sốt cao, khó thở, thở nhanh, ho nhiều, sưng mặt, sưng mi mắt, nổi mẩn hay tím tái: báo nhân viên y tế ngay; nếu không ở cơ sở y tế, gọi 115 hoặc 113.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con khát nhiều, đi tiểu ít hơn và sẫm màu, môi khô: dấu hiệu mất nước, cần nhân viên y tế đánh giá và hướng dẫn bù nước.
  • Con sốt cao liên tục từ 2 ngày trở lên, nhất là vào mùa sốt xuất huyết.
  • Con mệt, ăn kém nhiều ngày liền, sụt cân, da xanh.
  • Chỗ đặt kim truyền trước đây sưng, đỏ, nóng, đau hoặc chảy mủ.
  • Con tuổi đi học mệt mỏi, chóng mặt, hay ngất kéo dài: đi khám để tìm nguyên nhân thay vì đi truyền nước.

Dịch truyền là gì, có bổ không

Các loại dịch hay truyền là nước muối sinh lý, Ringer lactat và glucose 5%. Đó là nước pha muối khoáng hoặc một lượng đường nhỏ, dùng để bù nước và muối khi cơ thể mất quá nhiều mà không uống bù được. Một chai glucose 5% loại 500 ml chỉ có khoảng 25 g đường, ít năng lượng hơn một bát cơm.

Vì vậy truyền nước không làm con khỏe lên, không tăng sức đề kháng và không chữa được nguyên nhân gây mệt. Nhiều trẻ thấy đỡ sau khi truyền là vì bệnh do virus tự lui sau vài ngày, và vì con được nằm nghỉ. Con còn ăn uống được thì đường miệng luôn là cách tốt nhất để nhận nước, muối và chất dinh dưỡng.

Khi nào trẻ thật sự cần truyền dịch

  • Mất nước nặng do tiêu chảy, nôn: con li bì, mắt trũng sâu, không uống được, véo da về rất chậm. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế và Tổ chức Y tế Thế giới, đây là lúc cần truyền tĩnh mạch nhanh ở cơ sở y tế.
  • Bù nước đường uống không thành công: con nôn liên tục, đi ngoài rất nhiều phân toàn nước, hoặc quá mệt không uống đủ oresol, dù đã được hướng dẫn cho uống đúng cách.
  • Sốc, tức là tay chân lạnh, mạch nhanh yếu, con lả đi.
  • Sốt xuất huyết có dấu hiệu cảnh báo, như nôn nhiều không uống được kèm xét nghiệm cô đặc máu. Bác sĩ quyết định có truyền không, loại dịch và tốc độ dựa trên khám và xét nghiệm, rồi theo dõi sát trong bệnh viện.
  • Một số bệnh nặng khác khiến con không ăn uống được, hoặc cần thuốc tiêm tĩnh mạch. Những trường hợp này đều cần nằm viện, không phải truyền một chai rồi về.

Rủi ro khi truyền dịch không cần thiết

  • Phản ứng khi truyền: rét run, sốt, nổi mẩn. Hiếm hơn nhưng nguy hiểm là sốc phản vệ, nhất là khi pha thêm thuốc, vitamin hay đạm vào chai truyền. Sốc phản vệ cần được tiêm thuốc cấp cứu ngay trong vài phút.
  • Thừa dịch: truyền quá nhiều hoặc quá nhanh làm nước tràn vào phổi, gây phù mi mắt, khó thở, suy tim. Trẻ nhỏ, trẻ suy dinh dưỡng, trẻ có bệnh tim, thận và trẻ bị sốt xuất huyết ở giai đoạn hồi phục đặc biệt dễ bị.
  • Rối loạn muối trong máu khi truyền sai loại dịch, có thể gây co giật.
  • Nhiễm trùng, viêm tĩnh mạch chỗ đặt kim, nhất là khi dụng cụ không vô khuẩn hoặc phải chọc kim nhiều lần.
  • Con đau, sợ, và lần sau càng sợ đi khám.
  • Bố mẹ yên tâm vì con đã được truyền nên chậm đưa con đi khám đúng nơi, trong khi bệnh thật vẫn tiến triển.

Vì sao không truyền dịch tại nhà hay ở nơi không có điều kiện cấp cứu

Ở nhiều nơi, gọi người đến truyền nước tại nhà hay ghé phòng khám truyền một chai khi mệt đã thành thói quen. Bố mẹ làm vậy vì thương con và muốn con mau khỏe, nhưng truyền dịch là một thủ thuật y khoa có rủi ro thật.

Khi truyền, cần có người tính đúng lượng dịch theo cân nặng, chỉnh tốc độ, theo dõi mạch, nhịp thở, nước tiểu, và có sẵn thuốc, dụng cụ xử trí sốc phản vệ. Ở nhà hay ở nơi không có những điều kiện đó, một phản ứng xảy ra có thể không được cứu kịp.

Oresol uống thường là đủ

Với tiêu chảy, nôn và sốt, cách bù nước tốt nhất cho trẻ là oresol giảm áp lực thẩm thấu pha đúng hướng dẫn, uống từng thìa hoặc từng ngụm nhỏ, cùng với bú mẹ và ăn uống bình thường. Hướng dẫn của Bộ Y tế ghi rõ chỉ truyền tĩnh mạch khi trẻ mất nước nặng hoặc khi bù đường uống thất bại.

Trẻ có dấu hiệu mất nước nhưng chưa nặng thường được cho uống oresol tại cơ sở y tế theo lượng tính cho 4 giờ đầu, rồi đánh giá lại. Với sốt xuất huyết chưa có dấu hiệu cảnh báo, con được chăm ở nhà, uống oresol, nước cháo loãng, nước quả, và đi khám lại mỗi ngày theo hẹn.

Nếu bác sĩ chỉ định truyền dịch cho con

  • Hỏi bác sĩ vì sao con cần truyền, truyền loại gì và trong bao lâu.
  • Không tự chỉnh tốc độ nhỏ giọt, không tự xin truyền thêm chai hay pha thêm thuốc.
  • Ở bên con, giữ tay con yên vừa phải để kim không tuột.
  • Báo ngay cho điều dưỡng nếu con rét run, khó thở, ho, sưng mặt, nổi mẩn, hoặc chỗ kim sưng đau.
  • Ghi lại số lần con đi tiểu và lượng con uống được, vì bác sĩ cần biết để quyết định truyền tiếp hay chuyển sang uống.

Chăm sóc con tại nhà

  • Khi con mệt, sốt, tiêu chảy: cho uống oresol pha đúng hướng dẫn, uống từng ngụm nhỏ, xen với bú mẹ, nước canh, nước lọc.
  • Cho con ăn món mềm, dễ tiêu, chia nhiều bữa nhỏ; không cần kiêng ăn.
  • Cho con nghỉ ngơi, ngủ đủ.
  • Đếm số lần đi tiểu mỗi ngày; nếu hơn 6 giờ con không đi tiểu, đưa con đi cấp cứu.
  • Ghi lại nhiệt độ, lượng nước con uống được và số lần đi ngoài, nôn để kể với bác sĩ.
  • Nếu con mệt kéo dài nhiều ngày, đưa con đi khám để tìm nguyên nhân, không gọi người đến truyền nước tại nhà.

Hiểu lầm thường gặp

Con mệt thì truyền một chai cho lại sức.
Dịch truyền chỉ là nước, muối và một ít đường. Nó không cho con thêm sức hay đề kháng, và có thể gây phản ứng nguy hiểm.
Truyền nước vào thẳng máu nên an toàn và tốt hơn uống.
Đưa dịch vào tĩnh mạch bỏ qua mọi lớp bảo vệ của cơ thể, nên phản ứng xảy ra nhanh và nặng hơn. Khi con còn uống được, oresol uống an toàn hơn.
Sốt xuất huyết thì phải truyền nước càng sớm càng tốt.
Phần lớn trẻ sốt xuất huyết được chăm ở nhà bằng hạ sốt và uống đủ nước. Truyền dịch chỉ khi bác sĩ thấy dấu hiệu cảnh báo, vì truyền thừa dịch có thể gây tràn dịch, khó thở.
Con ăn kém thì truyền đạm, truyền vitamin cho bổ.
Trẻ ăn uống được thì nhận đạm và vitamin tốt nhất qua bữa ăn. Truyền đạm chỉ dành cho những bệnh nhân không ăn được, theo chỉ định của bác sĩ.

Bố mẹ hay hỏi

+Con sốt có cần truyền nước không?

Thường không. Cho con uống nhiều nước, oresol, hạ sốt bằng paracetamol theo cân nặng. Chỉ cần truyền khi bác sĩ khám thấy con mất nước nặng hoặc có dấu hiệu nặng khác.

+Tiêu chảy bao nhiêu lần thì phải truyền dịch?

Không tính theo số lần đi ngoài mà theo mức mất nước. Phần lớn trẻ được bù đủ bằng oresol uống; truyền khi con mất nước nặng, sốc, hoặc nôn liên tục không uống được.

+Truyền nước biển có giúp con ăn ngon hơn không?

Không. Dịch truyền không làm con thèm ăn hay tăng cân. Nếu con biếng ăn kéo dài, hãy đưa con đi khám để tìm nguyên nhân.

+Có nên gọi người đến truyền nước tại nhà không?

Không nên. Truyền dịch cần người theo dõi và phương tiện cấp cứu sốc phản vệ ngay tại chỗ. Con cần truyền thì phải ở cơ sở y tế.

+Học sinh mệt mùa thi có nên truyền nước không?

Không nên. Mệt mùa thi thường do thiếu ngủ, ăn uống thất thường, căng thẳng; truyền nước không giải quyết được. Nếu con mệt, chóng mặt kéo dài, hãy đưa con đi khám.

Nguồn tham khảo

  1. The treatment of diarrhoea: a manual for physicians and other senior health workers — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
  2. Pocket book of hospital care for children (2nd edition) — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
  3. Dehydration — NHS (Anh)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Trẻ mất nước

    Trẻ nhỏ mất nước nhanh khi nôn, tiêu chảy, sốt hoặc không chịu bú, uống. Dấu hiệu sớm là đi tiểu ít, nước tiểu sẫm màu, khát, uống háo hức, môi khô, quấy hơn bình thường; khi đó cho con uống oresol giảm áp lực thẩm thấu pha đúng hướng dẫn, trẻ bú mẹ thì cho bú nhiều hơn. Đưa con đi cấp cứu ngay khi con li bì, khó đánh thức, mắt trũng sâu, khóc không có nước mắt, thóp lõm, véo da bụng về rất chậm, tay chân lạnh, không uống được, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.

  • Pha oresol cho trẻ

    Pha cả gói oresol với đúng lượng nước đun sôi để nguội ghi trên gói (có gói 200 ml, có gói 1 lít), đong bằng dụng cụ có vạch, không chia nhỏ gói, không thêm đường, sữa hay nước ngọt, và chỉ dùng trong 24 giờ. Sau mỗi lần đi ngoài lỏng, trẻ dưới 2 tuổi uống khoảng 50–100 ml, trẻ 2–10 tuổi khoảng 100–200 ml, trẻ lớn hơn uống theo nhu cầu, từng thìa hoặc từng ngụm nhỏ. Pha đặc hơn hướng dẫn có thể gây co giật, tổn thương não. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con li bì, không uống được, nôn tất cả, mắt trũng hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.

  • Trẻ bị tiêu chảy

    Trẻ bị tiêu chảy khi đi ngoài phân lỏng hoặc toàn nước từ 3 lần trở lên trong một ngày. Phần lớn do virus và tự hết trong 5–7 ngày; việc quan trọng nhất là bù đủ nước bằng oresol giảm áp lực thẩm thấu pha đúng hướng dẫn, cho con uống kẽm và vẫn cho con ăn bú bình thường. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con li bì, không uống được, nôn tất cả, mắt trũng, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.

  • Sốt xuất huyết

    Sốt xuất huyết thường bắt đầu bằng sốt cao đột ngột 2–7 ngày, kèm đau đầu, đau người, mệt. Giai đoạn nguy hiểm nhất là từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7, thường đúng lúc con bắt đầu hạ sốt, nên hết sốt chưa có nghĩa là đã khỏi. Chỉ dùng paracetamol để hạ sốt, không dùng ibuprofen hay aspirin. Đưa con đến bệnh viện ngay nếu con li bì hoặc vật vã, đau bụng, nôn nhiều, chảy máu cam, chảy máu chân răng, tay chân lạnh, hoặc đi tiểu ít.

  • Trẻ bị nôn

    Phần lớn trẻ nôn là do viêm dạ dày ruột do virus, thường đỡ sau 1–2 ngày; việc cần làm là cho con uống oresol từng ít một để không bị mất nước. Nôn nguy hiểm khi con nôn ra dịch màu xanh lá, nôn ra máu, nôn kèm li bì, đau bụng dữ dội, đau đầu cổ cứng, hoặc nôn sau khi ngã đập đầu. Trẻ sơ sinh nôn vọt mạnh sau mỗi cữ bú cũng cần đi khám ngay.

  • Con bị sốt

    Trẻ được coi là sốt khi nhiệt độ từ 38°C trở lên. Phần lớn cơn sốt ở trẻ do virus và tự hết sau 2–3 ngày; điều quan trọng là theo dõi xem con có tỉnh táo, ăn uống và đi tiểu được không, chứ không chỉ nhìn con số trên nhiệt kế. Trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C, hoặc trẻ ở bất kỳ tuổi nào sốt kèm li bì, khó thở, co giật hay nổi chấm đỏ trên da, cần đi khám ngay.

Chủ đề khác