Trẻ bị tổ đỉa: nhận biết, chăm sóc tại nhà và khi nào đi khám
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Tiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi
Trả lời nhanh
Tổ đỉa là một dạng chàm ở bàn tay, bàn chân: nổi nhiều mụn nước nhỏ, rất ngứa, có khi nóng rát, ở cạnh ngón tay, lòng bàn tay, lòng bàn chân, mỗi đợt thường kéo dài 2–3 tuần rồi khô bong da. Bệnh không lây, hay tái đi tái lại, dễ bùng khi trời nóng, ra nhiều mồ hôi, tay tiếp xúc xà phòng, chất tẩy rửa hoặc khi căng thẳng. Chăm sóc chính là dưỡng ẩm hằng ngày và tránh yếu tố kích thích; khi bùng, bác sĩ có thể kê thuốc bôi chống viêm dùng ngắn ngày. Không tự chọc vỡ mụn nước, không tự mua kem có corticoid hay kem 3 trong 1; đi khám khi mụn nước có mủ, sưng đỏ lan rộng hoặc con sốt.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Bàn tay hoặc bàn chân sưng đỏ, nóng, đau lan rộng nhanh, có vệt đỏ chạy dọc lên cẳng tay, cẳng chân, kèm sốt hoặc con mệt lả.
- Sưng môi, mặt, mí mắt hoặc khó thở sau khi bôi hay uống một thuốc mới.
- Da phồng rộp, bong tróc từng mảng ở nhiều nơi trên cơ thể, loét miệng, đỏ mắt sau khi dùng thuốc.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Lần đầu con nổi mụn nước ở tay chân, để bác sĩ phân biệt với nấm, ghẻ, chàm tiếp xúc hay bệnh khác.
- Mụn nước rất đau, có mủ vàng hoặc xanh, đóng vảy vàng nâu: có thể đã nhiễm khuẩn.
- Ngứa làm con mất ngủ, hoặc tay chân nứt nẻ, chảy máu, khó cầm bút, khó đi lại.
- Đã dưỡng ẩm và tránh yếu tố kích thích 1–2 tuần mà không đỡ, hoặc bùng lại liên tục.
- Đã lỡ bôi kem trộn, kem có corticoid và da biến đổi, mỏng, đỏ hoặc nặng lên.
- Trẻ dưới 5 tuổi nổi mụn nước ở lòng bàn tay, bàn chân kèm sốt, loét miệng: cần khám để loại trừ tay chân miệng.
Tổ đỉa là gì
Tổ đỉa (bác sĩ gọi là chàm tổ đỉa, hay chàm thể tổ đỉa) là một dạng chàm chỉ khu trú ở bàn tay, bàn chân. Đầu tiên da ngứa, nóng rát hoặc châm chích, rồi nổi lên những mụn nước nhỏ chứa dịch trong, nằm sâu dưới da, hay gặp ở cạnh các ngón tay và lòng bàn tay, có khi ở ngón chân và lòng bàn chân.
Sau khoảng 2–3 tuần, mụn nước khô đi, da bong, khô, nứt nẻ, có khi đau và chảy máu. Bệnh thường kéo dài, lúc đỡ lúc bùng, nhưng không lây sang người khác. Trẻ có cơ địa dị ứng, từng bị chàm, hen hay viêm mũi dị ứng dễ bị hơn.
Những gì làm tổ đỉa bùng lên
- Trời nóng, ra nhiều mồ hôi tay chân, đi giày kín cả ngày; ở Việt Nam bệnh hay nặng hơn vào mùa hè.
- Tay ướt nhiều lần trong ngày, rửa tay bằng xà phòng mạnh, nước rửa bát, bột giặt, chất tẩy rửa.
- Dị ứng hoặc nhạy cảm với kim loại như niken, coban, có trong khóa, đồ trang sức, đồ chơi kim loại.
- Căng thẳng, nhất là mùa thi.
Dễ nhầm với gì
- Tay chân miệng: hay ở trẻ dưới 5 tuổi, nốt đỏ hoặc phỏng nước ở lòng bàn tay, bàn chân, mông, kèm sốt, loét miệng, thường không ngứa nhiều.
- Ghẻ: ngứa nhiều về đêm, mụn nước và đường hang nhỏ ở kẽ ngón tay, cổ tay, nhiều người trong nhà cùng ngứa; lây và cần thuốc riêng.
- Nấm chân, nấm tay: da kẽ ngón ẩm, bong vảy, có mùi; mảng có viền rõ.
- Chàm tiếp xúc: chỉ nổi ở đúng chỗ da chạm vào một chất như găng tay cao su, dép nhựa, mỹ phẩm.
- Vảy nến ở lòng bàn tay, bàn chân: mảng dày, vảy trắng, có khi có mụn mủ. Bác sĩ khám mới phân biệt chắc được, nên đừng tự chẩn đoán.
Bác sĩ có thể điều trị thế nào
Nền tảng là kem dưỡng ẩm dùng mỗi ngày, kể cả lúc da đã lành, để da không khô nứt. Khi tổ đỉa đang bùng, bác sĩ có thể kê thuốc bôi chống viêm, thường là corticoid bôi loại phù hợp, dùng vài tuần rồi ngừng. Bàn tay, bàn chân da dày nên loại thuốc và số ngày cần bác sĩ chọn cho đúng.
Nếu mụn nước rỉ dịch nhiều, bác sĩ có thể hướng dẫn ngâm tay chân trong dung dịch thuốc tím pha loãng để làm khô và giảm nhiễm trùng; chỉ pha đúng nồng độ được dặn. Khi nhiễm khuẩn, con có thể cần kháng sinh. Trường hợp nặng hoặc không đỡ sẽ được chuyển bác sĩ da liễu để cân nhắc các cách điều trị khác.
Nếu ngứa làm con mất ngủ, hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ về thuốc chống dị ứng phù hợp với tuổi và cân nặng của con.
Chăm sóc con tại nhà
- Rửa tay bằng nước ấm, không dùng nước quá nóng; dùng sữa rửa dịu nhẹ không mùi thay cho xà phòng thường, lau khô kỹ kẽ ngón.
- Bôi kem dưỡng ẩm không mùi nhiều lần trong ngày, nhất là sau mỗi lần rửa tay.
- Không chọc, nặn vỡ mụn nước; cắt ngắn móng tay để con gãi ít gây trầy xước.
- Cho con đeo găng có lót cotton khi phải chạm vào nước rửa bát, bột giặt, chất tẩy; tránh để tay ướt lâu.
- Mặc tất cotton, đi giày dép thoáng, thay tất khi ướt mồ hôi.
- Không tự bôi kem trộn, kem 3 trong 1, kem có corticoid mua theo lời mách, không ngâm lá, xát muối, chanh, rượu tỏi lên tay chân.
Hiểu lầm thường gặp
- Tổ đỉa lây, không nên cho con cầm tay hay dùng chung đồ với bạn.
- Tổ đỉa là một dạng chàm, không do vi trùng nên không lây. Con vẫn đi học, chơi với bạn bình thường.
- Chọc vỡ mụn nước cho nhanh khô.
- Chọc vỡ làm da dễ nhiễm khuẩn và đau hơn. Để mụn nước tự khô; nếu rỉ dịch nhiều, hỏi bác sĩ cách làm khô an toàn.
- Ngâm nước muối, lá trầu không, lá chè hay bôi rượu tỏi sẽ hết tổ đỉa.
- Da đang viêm và nứt dễ bị bỏng rát, kích ứng thêm. Dưỡng ẩm, tránh chất kích thích và thuốc bác sĩ kê là cách an toàn hơn.
- Tổ đỉa là do nóng gan, phải uống thuốc mát.
- Tổ đỉa liên quan đến cơ địa da, mồ hôi, chất tẩy rửa và căng thẳng. Thuốc mát không chữa được bệnh.
Bố mẹ hay hỏi
+Tổ đỉa có lây không?
Không. Tổ đỉa không lây qua tiếp xúc hay dùng chung đồ. Nếu nhiều người trong nhà cùng ngứa tay, nên đi khám để loại trừ ghẻ.
+Tổ đỉa bao lâu thì khỏi?
Mỗi đợt thường kéo dài khoảng 2–3 tuần. Bệnh hay tái lại, nhưng chăm da đều và tránh yếu tố kích thích giúp đợt bùng thưa hơn, nhẹ hơn.
+Trẻ bị tổ đỉa có nên kiêng ăn gì không?
Thường không cần kiêng ăn. Chỉ một số ít người nhạy cảm với kim loại hoặc một thức ăn cụ thể; bác sĩ sẽ hỏi kỹ trước khi khuyên kiêng.
+Tổ đỉa bôi thuốc gì?
Hằng ngày là kem dưỡng ẩm. Khi bùng, đưa con đi khám để bác sĩ kê thuốc bôi phù hợp và dặn số ngày dùng; không tự mua kem có corticoid hay kem trộn.
+Tổ đỉa có liên quan đến căng thẳng thi cử không?
Có thể. Căng thẳng là một yếu tố làm bệnh bùng ở nhiều người. Ngủ đủ, nghỉ giữa giờ học và chăm da đều giúp con đỡ hơn mùa thi.
Nguồn tham khảo
- Pompholyx (dyshidrotic eczema) — NHS (Anh)
- Atopic eczema — NHS (Anh)
- Hydrocortisone for skin — NHS (Anh)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Chàm sữa, viêm da cơ địa
Chàm sữa (lác sữa) là tên dân gian của viêm da cơ địa ở trẻ nhỏ: da khô, đỏ, ráp, rất ngứa, hay bắt đầu ở má, trán, da đầu ngay từ những tháng đầu đời, lớn hơn thì ở khuỷu tay, khoeo chân, cổ. Bệnh lúc đỡ lúc bùng, không lây, nhiều trẻ đỡ dần khi lớn. Việc quan trọng nhất là bôi kem dưỡng ẩm nhiều và đều mỗi ngày, kể cả khi da đã đẹp; khi da viêm đỏ, bác sĩ có thể kê thuốc bôi chống viêm dùng trong thời gian ngắn. Không tự bôi kem có corticoid, kem trộn, không đắp lá lên da con; đi khám ngay nếu vùng chàm đau, nặng lên nhanh, có nhiều mụn nước hoặc vết loét nhỏ tròn kèm sốt.
- Tay chân miệng
Tay chân miệng do virus đường ruột gây ra, hay gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, với sốt, loét miệng và phỏng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông, gối. Phần lớn trẻ tự khỏi sau 7–10 ngày, nhưng một số trẻ chuyển nặng rất nhanh, thường trong 3–5 ngày đầu. Đưa con đi viện ngay nếu con giật mình chới với, sốt cao từ 39°C khó hạ hoặc sốt quá 2 ngày, nôn nhiều, li bì, quấy khóc liên tục, đi loạng choạng, run chân tay hay thở bất thường.
- Trẻ bị ghẻ
Ghẻ do một loại cái ghẻ rất nhỏ đào hang dưới da, gây ngứa dữ dội, nhất là về đêm, với nốt sẩn, mụn nước ở kẽ ngón tay, cổ tay, nách, quanh rốn, mông, bẹn; trẻ nhỏ có thể bị cả lòng bàn tay, bàn chân, đầu, cổ. Ghẻ không do bẩn và lây qua tiếp xúc da kề da. Muốn khỏi, mọi người sống cùng nhà phải bôi thuốc cùng một lúc, kể cả người chưa ngứa, và bôi lại lần hai sau 7 ngày. Trẻ dưới 2 tuổi cần bác sĩ khám và kê thuốc.
- Nấm da, hắc lào
Hắc lào là bệnh nấm da: mảng tròn hoặc bầu dục, viền đỏ hơi gồ có vảy, giữa nhạt hơn, ngứa, lan rộng dần ra ngoài. Bệnh lây qua tiếp xúc da, dùng chung khăn, quần áo, mũ, lược, và từ chó mèo bị nấm. Mảng nhỏ trên thân mình, tay chân thường khỏi với kem chống nấm bán ở hiệu thuốc, bôi đều mỗi ngày, thường trong 2–4 tuần, và không ngừng ngay khi mảng vừa nhạt. Nấm da đầu (rụng tóc thành mảng có vảy) phải đi khám vì cần thuốc uống; không bôi kem có corticoid hay kem trộn vì làm nấm lan rộng.
- Ra nhiều mồ hôi tay chân
Ra mồ hôi khi trời nóng, khi chạy nhảy hay hồi hộp là bình thường. Tăng tiết mồ hôi là khi lòng bàn tay, bàn chân, nách ướt đẫm cả lúc trời mát và đang ngồi yên, có khi nhỏ giọt làm ướt vở, khó cầm bút; tình trạng này hay gặp, thường lành tính, có khi do di truyền trong gia đình, và có nhiều cách giúp. Nên đưa con đi khám khi mồ hôi làm con khó học, ngại giao tiếp, tự xử lý không đỡ, kéo dài từ 6 tháng, hoặc kèm sụt cân, sốt, tim đập nhanh, run tay hay ướt đẫm mồ hôi khi ngủ.
- Trẻ dùng corticoid
Corticoid do bác sĩ kê, dùng đúng loại, đúng liều, đúng số ngày là thuốc an toàn và có khi cứu sống con, ví dụ trong cơn hen nặng, hội chứng thận hư hay chàm nặng. Dạng xịt, hít và bôi đúng cách đưa vào cơ thể lượng thuốc rất nhỏ nên ít tác dụng phụ; tác dụng phụ nặng như chậm lớn, béo mặt, tăng huyết áp, loãng xương chủ yếu gặp khi uống hoặc tiêm liều cao kéo dài. Điều nguy hiểm là corticoid tự mua hoặc giấu trong sản phẩm: kem trộn, kem bôi 3 trong 1 bôi mọi vết mẩn, thuốc nam, thuốc bắc, siro ăn ngon không rõ nguồn gốc. Không tự ngừng corticoid đã uống lâu ngày; nếu con đang hoặc vừa ngừng dùng mà nôn nhiều, lả đi, lơ mơ, hãy gọi 115 hoặc 113 ngay.
Chủ đề khác