Trẻ bị nhiễm sán: các loại sán từ món ăn sống, dấu hiệu và cách phòng
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Tiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổi
Trả lời nhanh
Ở Việt Nam, trẻ nhiễm sán chủ yếu qua những món ăn sống, tái: rau mọc dưới nước ăn sống (sán lá gan lớn), gỏi cá (sán lá gan nhỏ), thịt lợn, thịt bò tái, nem chua sống (sán dây), cua đá, tôm suối nướng chưa chín (sán lá phổi). Nhiều trẻ không có dấu hiệu gì; khi có, thường là đau tức vùng gan, sốt kéo dài, mẩn ngứa, đau bụng, thấy đốt sán trắng dẹt trong phân, hoặc ho kéo dài. Sán cần xét nghiệm và thuốc đặc hiệu do bác sĩ chỉ định, thuốc tẩy giun thông thường không thay được. Con co giật, đau đầu dữ dội kèm nôn, hoặc đau bụng dữ dội kèm sốt, vàng da thì đưa đi cấp cứu ngay.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con co giật, nhất là lần đầu tiên, hoặc lịm đi sau cơn giật.
- Con đau đầu dữ dội kèm nôn nhiều, nhìn mờ, yếu hoặc tê một bên tay chân.
- Con đau bụng dữ dội vùng dưới sườn phải hoặc trên rốn, kèm sốt cao, vàng da hay vàng mắt.
- Con ho ra nhiều máu, hoặc khó thở, đau ngực.
- Con nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc có nhiều máu.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Bố mẹ thấy đốt sán trắng, dẹt như sợi mì trong phân, trong quần lót hay ga giường của con.
- Con sốt kéo dài hoặc sốt đi sốt lại, đau tức vùng dưới sườn phải, kèm mẩn ngứa, mề đay.
- Con ho kéo dài hơn 2 tuần, ho có đờm lẫn máu, nhất là khi con hay ăn cua đá, tôm suối nướng.
- Con đau đầu kéo dài, buồn nôn buổi sáng, hoặc nổi những cục nhỏ dưới da không đau.
- Con đau bụng, chán ăn, sụt cân, mệt, da xanh kéo dài.
- Con có kết quả xét nghiệm máu ghi nhiễm sán, hoặc bạch cầu ái toan tăng: đưa con đến bác sĩ chuyên khoa truyền nhiễm, ký sinh trùng để được đánh giá.
Các loại sán hay gặp và món ăn đi kèm
- Sán lá gan lớn: lây khi ăn sống rau mọc dưới nước như rau muống, rau cần, cải xoong, rau rút, ngó sen, hoặc uống nước lã. Sán gây tổn thương, có khi áp xe ở gan, dẫn đến đau tức dưới sườn phải, sốt kéo dài, mẩn ngứa.
- Sán lá gan nhỏ: lây khi ăn gỏi cá, cá nước ngọt chưa nấu chín. Sán sống trong đường mật, lâu ngày gây đau tức vùng gan, khó tiêu, có khi vàng da.
- Sán dây lợn, sán dây bò: lây khi ăn thịt lợn, thịt bò tái, nem chua làm từ thịt sống. Sán trưởng thành sống trong ruột, con có thể thấy đốt sán trắng dẹt trong phân.
- Ấu trùng sán lợn: lây khi nuốt phải trứng sán dây lợn từ rau sống không sạch, tay bẩn, nước không sạch, hoặc từ chính người mang sán dây lợn trong ruột. Ấu trùng có thể nằm ở dưới da, cơ, mắt, và nguy hiểm nhất là ở não, gây đau đầu kéo dài, co giật.
- Sán lá phổi: lây khi ăn cua đá, tôm suối nướng hoặc chưa chín kỹ, hay gặp hơn ở vùng núi. Bệnh gây ho kéo dài, ho ra đờm lẫn máu, dễ nhầm với lao.
Vì sao trẻ dễ nhiễm
Trẻ thường ăn theo mâm cơm của người lớn: một miếng nem chua, vài lát gỏi, đĩa rau sống, chén tiết canh trong bữa giỗ, bữa cỗ. Ở nông thôn và vùng núi, trẻ còn hay bắt cua, nướng tôm ngoài suối, uống nước lã. Mỗi lần như vậy là một lần có thể nhiễm ấu trùng sán.
Trứng sán dây lợn còn lây qua tay bẩn và phân người. Nếu trong nhà có người mang sán dây lợn trong ruột mà không điều trị, cả gia đình có nguy cơ nhiễm ấu trùng sán lợn. Vì vậy, khi một người được chẩn đoán sán dây, bác sĩ thường hỏi và cho kiểm tra cả những người ăn chung.
Dấu hiệu dễ bị bỏ qua
Nhiều trẻ nhiễm sán không có dấu hiệu gì, hoặc chỉ mệt, chán ăn, đau bụng âm ỉ, mẩn ngứa từng đợt. Có trường hợp chỉ phát hiện khi siêu âm thấy khối bất thường trong gan, hoặc xét nghiệm máu thấy bạch cầu ái toan tăng.
Bố mẹ nên nghĩ tới sán khi con sốt kéo dài không rõ nguyên nhân kèm đau tức vùng gan, khi thấy đốt sán trong phân, khi con ho kéo dài mà điều trị lao, viêm phổi không đỡ, hoặc khi con co giật lần đầu mà không sốt. Khi đi khám, hãy kể cho bác sĩ những món con đã ăn: gỏi cá, rau sống, nem chua, thịt tái, cua nướng.
Bác sĩ chẩn đoán và điều trị thế nào
Bác sĩ có thể cho xét nghiệm phân tìm trứng sán, xét nghiệm máu tìm kháng thể, công thức máu, siêu âm gan mật, chụp phim phổi, và chụp não khi con co giật hay đau đầu kéo dài. Kết quả xét nghiệm kháng thể dương tính chưa chắc là con đang nhiễm, vì kháng thể có thể còn từ lần nhiễm trước; bác sĩ chuyên khoa sẽ đánh giá cùng các dấu hiệu khác.
Mỗi loại sán có thuốc đặc hiệu riêng, liều và thời gian dùng do bác sĩ quyết định theo cân nặng và loại sán. Với ấu trùng sán ở não, bác sĩ cân nhắc kỹ trước khi cho thuốc diệt sán và có thể cần thêm thuốc khác. Thuốc tẩy giun định kỳ không diệt được các loại sán này. Sau điều trị, con thường cần tái khám để kiểm tra sán đã hết chưa.
Chăm sóc con tại nhà
- Nấu chín kỹ thịt lợn, thịt bò, cá, cua, tôm; không cho con ăn thịt tái, gỏi cá, nem chua sống, tiết canh.
- Rau mọc dưới nước như rau muống, rau cần, cải xoong, rau rút nên nấu chín; không ăn sống.
- Rửa rau sống kỹ dưới vòi nước chảy; cho con uống nước đã đun sôi, không uống nước lã, nước suối.
- Rửa tay cho con bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh; dùng nhà tiêu hợp vệ sinh.
- Nếu có người trong nhà được chẩn đoán sán dây, đưa cả nhà đi khám theo hướng dẫn của bác sĩ.
- Khi con đang điều trị, cho uống thuốc đúng giờ, đủ ngày, và đưa con tái khám đúng hẹn.
Hiểu lầm thường gặp
- Uống thuốc tẩy giun mỗi 6 tháng là sạch cả sán.
- Thuốc tẩy giun định kỳ nhắm vào giun đũa, giun kim, giun móc, giun tóc. Sán lá gan, sán dây, ấu trùng sán lợn cần xét nghiệm và thuốc đặc hiệu do bác sĩ chỉ định.
- Ăn gỏi cá, nem chua với tỏi, ớt, rượu là diệt được sán.
- Tỏi, ớt, chanh, rượu không diệt được ấu trùng sán trong cá, thịt sống. Chỉ nấu chín kỹ mới an toàn.
- Xét nghiệm máu ra dương tính với sán là con chắc chắn đang có sán.
- Kháng thể có thể còn lại sau một lần nhiễm cũ. Con cần bác sĩ chuyên khoa đánh giá thêm trước khi điều trị; không nên tự mua thuốc theo kết quả xét nghiệm.
- Rau sống mua ở chợ rửa qua nước muối là sạch trứng sán.
- Ngâm nước muối không đảm bảo diệt trứng và ấu trùng sán. Rửa kỹ dưới vòi nước chảy giúp giảm bớt; rau mọc dưới nước thì nên nấu chín.
Bố mẹ hay hỏi
+Trẻ bị nhiễm sán có biểu hiện gì?
Nhiều trẻ không có biểu hiện. Khi có, hay gặp là đau tức vùng gan, sốt kéo dài, mẩn ngứa, đau bụng, chán ăn, thấy đốt sán trong phân, ho kéo dài, hoặc co giật khi ấu trùng sán ở não.
+Có nên cho con xét nghiệm sán định kỳ không?
Không cần xét nghiệm khi con khỏe và không có dấu hiệu. Hãy đưa con đi khám khi có dấu hiệu nghi ngờ hoặc khi trong nhà có người được chẩn đoán sán, để bác sĩ chọn đúng xét nghiệm.
+Sán có tự hết không?
Một số loại sán có thể sống trong cơ thể nhiều năm. Đừng chờ sán tự hết; khi được chẩn đoán, cho con điều trị theo đơn của bác sĩ.
+Nấu thế nào thì diệt được ấu trùng sán lợn?
Ấu trùng sán lợn chết khi thịt được nấu ở khoảng 75°C trong 5 phút hoặc đun sôi trong 2 phút. Thịt phải chín đều cả bên trong, không còn màu hồng.
+Con ăn nem chua một lần có bị sán không?
Có thể, nếu thịt làm nem bị nhiễm ấu trùng, nhưng không phải lần nào cũng nhiễm. Không cần hoảng; tránh cho con ăn tiếp và đưa con đi khám nếu sau đó có dấu hiệu như thấy đốt sán trong phân, đau bụng kéo dài, co giật.
Nguồn tham khảo
- Bộ Y tế lưu ý 4 triệu chứng lâm sàng điển hình của bệnh sán lá gan — Báo Điện tử Chính phủ
- Bệnh sán dây, ấu trùng sán lợn và các biện pháp phòng bệnh — Sở Y tế Hà Tĩnh
- Worms in humans — NHS (Anh)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Trẻ bị giun
Giun hay gặp ở trẻ là giun kim, gây ngứa hậu môn về đêm, và giun đũa, giun móc, giun tóc lây qua tay bẩn, đất, thức ăn. Nhiều trẻ nhiễm giun mà không có dấu hiệu gì; nhiễm lâu có thể gây đau bụng, thiếu máu, chậm lớn. Ở Việt Nam, trẻ từ 2 tuổi thường được tẩy giun định kỳ 6 tháng một lần; giun kim cần tẩy cho cả nhà và uống nhắc lại sau 2 tuần, kèm giữ vệ sinh. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con đau bụng dữ dội từng cơn, nôn nhiều, bụng chướng, không đi ngoài được, hoặc đau dưới sườn phải kèm vàng da.
- Giun đũa chó mèo ở trẻ
Trẻ nhiễm giun đũa chó mèo (Toxocara) khi nuốt phải trứng giun lẫn trong đất, cát có phân chó mèo, thường do chơi đất cát rồi mút tay. Phần lớn trẻ không có biểu hiện gì; một số bị sốt, ho, khò khè, đau bụng, nổi mẩn ngứa, hiếm hơn là tổn thương mắt. Con chỉ cần điều trị khi bác sĩ khám và thấy có bệnh, không chỉ vì một kết quả xét nghiệm máu dương tính. Đưa con đi khám ngay trong ngày nếu con đau mắt, đỏ mắt, nhìn mờ một bên, hoặc khó thở, khò khè nhiều.
- Tẩy giun cho trẻ
Ở Việt Nam, trẻ từ 2 tuổi thường được tẩy giun định kỳ khoảng 6 tháng một lần, mỗi lần uống một liều duy nhất albendazol 400 mg hoặc mebendazol 500 mg. Ở những tỉnh có nhiều trẻ thấp còi, trẻ 24–60 tháng được uống thuốc tẩy giun trong các đợt uống vitamin A hằng năm (đầu tháng 6 và ngày 1/12). Trẻ 1–2 tuổi chỉ tẩy khi bác sĩ khuyên, trẻ dưới 1 tuổi không tự cho uống; giun kim thì cả nhà uống cùng ngày và nhắc lại sau 2 tuần. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con đau bụng dữ dội, nôn nhiều, bụng chướng, hoặc sưng môi, khó thở sau khi uống thuốc.
- Ngộ độc thực phẩm ở trẻ
Ngộ độc thực phẩm thường bắt đầu vài giờ đến vài ngày sau bữa ăn, với nôn, đau bụng quặn, tiêu chảy, có khi sốt; phần lớn trẻ đỡ trong vài ngày, hầu hết khỏi trong vòng một tuần nếu được bù đủ nước bằng oresol pha đúng hướng dẫn. Không gây nôn, không cho uống thuốc cầm tiêu chảy. Đưa con đi cấp cứu ngay khi con li bì, nôn tất cả, hơn 6 giờ không đi tiểu, đi ngoài ra máu, hoặc sụp mí, nhìn mờ, khó nuốt, yếu tay chân sau khi ăn đồ hộp, giò chả, pate, và khi nghi con ăn phải nấm lạ, cóc, cá nóc.
- Co giật không sốt
Trẻ co giật khi không sốt luôn cần được bác sĩ khám: lần đầu con co giật, hãy gọi 115 hoặc 113 hoặc đưa con đi cấp cứu ngay, kể cả khi cơn đã tự dừng. Trong lúc con giật: đặt con nằm nghiêng ở chỗ an toàn, không cho gì vào miệng, không ghì giữ tay chân và bấm giờ. Nguyên nhân có thể là động kinh, hạ đường huyết, rối loạn muối trong máu, chấn thương đầu, ngộ độc, hoặc nhiễm trùng não. Ở trẻ dưới 1 tuổi, những cơn gập người hay gật đầu lặp lại thành chuỗi cũng là cấp cứu.
- Trẻ ho kéo dài
Ho sau cảm lạnh thường đỡ dần trong 2–3 tuần, có khi lâu hơn một chút, nhất là khi con đi nhà trẻ và bị nhiều đợt cảm nối nhau. Nếu con ho từ 2 tuần trở lên mà không đỡ dần, nên đưa con đi khám để bác sĩ tìm nguyên nhân như hen, viêm xoang, ho gà, dị vật hay lao; Bộ Y tế coi ho trên 2 tuần là dấu hiệu cần nghĩ tới lao. Con thở rít khi nằm yên, rút lõm lồng ngực, tím tái hoặc ngừng thở sau cơn ho thì đến cấp cứu ngay.
Chủ đề khác