Trẻ bị rết cắn, bọ cạp đốt: sơ cứu và khi nào phải đi viện
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi
Trả lời nhanh
Khi con bị rết cắn hay bọ cạp đốt, rửa chỗ bị cắn bằng xà phòng và nước sạch, chườm lạnh bằng túi đá bọc khăn tối đa khoảng 20 phút mỗi lần, kê cao chỗ bị cắn và cho con uống paracetamol theo cân nặng nếu đau. Không rạch, không hút nọc, không buộc garô, không đắp lá. Trẻ nhỏ bị rết cắn nên được bác sĩ xem trong ngày, còn trẻ bị bọ cạp đốt thì đưa đến cơ sở y tế ngay, vì nọc bọ cạp tác động lên trẻ mạnh hơn người lớn. Gọi 115 hoặc 113 nếu con sưng môi, mặt, khó thở, nôn nhiều, lả đi, hoặc chảy nhiều dãi, mắt đảo, giật cơ.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Sưng môi, mí mắt, mặt hoặc lưỡi, khó thở, thở rít, khò khè, khàn giọng, khó nuốt sau khi bị cắn: nếu con đã được kê bút tiêm adrenalin thì tiêm ngay, rồi gọi 115 hoặc 113.
- Con nôn nhiều, choáng, da tái lạnh, nổi mẩn khắp người, mềm nhũn hoặc lả đi.
- Sau khi bị bọ cạp đốt, con chảy nhiều dãi, mắt đảo liên tục, giật cơ, co giật, vật vã hoặc khó thở.
- Con bị bọ cạp đốt, nhất là trẻ dưới 5 tuổi: đưa đến cơ sở y tế ngay, kể cả khi lúc đầu con chỉ đau tại chỗ.
- Con bị cắn, đốt vào miệng, lưỡi, cổ hoặc vào mắt.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Trẻ dưới 5 tuổi bị rết cắn, kể cả khi con chỉ đau và sưng tại chỗ: cho bác sĩ xem trong ngày.
- Đau dữ dội không đỡ sau khi chườm lạnh và uống thuốc giảm đau, hoặc tê, sưng lan rộng cả bàn tay, bàn chân.
- Sau 1–2 ngày chỗ bị cắn sưng to, đỏ, nóng, đau tăng, chảy mủ, có vệt đỏ chạy dài, hoặc con sốt.
- Con đã từng bị phản ứng nặng với côn trùng cắn, đốt.
- Bố mẹ không biết con vật đã cắn là gì, và chỗ bị cắn có hai vết răng rõ, sưng tím nhanh: nghĩ đến rắn cắn, đi cấp cứu ngay.
Rết cắn và bọ cạp đốt khác nhau thế nào
Rết cắn bằng hai càng ở đầu, để lại hai chấm nhỏ cạnh nhau. Chỗ cắn đau buốt, rát, đỏ và sưng, có khi tê; phần lớn dịu đi trong vòng 1–2 ngày. Rết ở Việt Nam hay trốn trong giày dép, đống gạch, gỗ ẩm, góc nhà tối, nhất là mùa mưa.
Bọ cạp đốt bằng ngòi ở đuôi, để lại một chấm nhỏ. Thường gặp nhất là đau dữ dội, nóng rát, tê hoặc kiến bò quanh chỗ đốt. Ở trẻ nhỏ, nọc của một số loài bọ cạp có thể ảnh hưởng đến thần kinh: con chảy dãi, mắt đảo, giật cơ, khó thở trong vài giờ sau. Bố mẹ không phân biệt được loài nào nguy hiểm, nên mọi trẻ bị bọ cạp đốt cần được khám.
Sơ cứu ngay tại nhà
- Đưa con ra khỏi chỗ có con vật, không bắt bằng tay không. Nếu an toàn, dùng que gạt con vật vào lọ hoặc chụp ảnh để bác sĩ biết là con gì.
- Rửa chỗ bị cắn bằng xà phòng và nước sạch.
- Chườm lạnh bằng túi đá hoặc khăn thấm nước lạnh bọc khăn mỏng, tối đa khoảng 20 phút mỗi lần; không đặt đá trực tiếp lên da.
- Kê cao tay hoặc chân bị cắn, tháo nhẫn, vòng, giày chật trước khi sưng.
- Cho con uống paracetamol theo cân nặng, 10–15 mg/kg mỗi lần, cách nhau ít nhất 4–6 giờ, nếu con đau.
- Ở bên con và theo dõi trong vài giờ đầu: thở, mức tỉnh táo, nôn, sưng môi mặt.
Những việc không nên làm
- Không rạch vết cắn, không nặn, không hút nọc bằng miệng.
- Không buộc garô hay quấn chặt quanh tay chân.
- Không đắp lá, tỏi, vôi, dầu gió, không bôi kem đánh răng lên vết cắn.
- Không tự bôi kem có corticoid khi chưa có bác sĩ kê; hỏi dược sĩ nếu con ngứa nhiều sau khi đã hết đau.
- Không cho con uống rượu thuốc hay thuốc nam để giải nọc.
Khi nào nghĩ đến phản ứng dị ứng nặng
Hiếm khi, trẻ bị dị ứng toàn thân (sốc phản vệ) sau khi bị cắn, đốt, thường trong vài phút đến một giờ đầu. Dấu hiệu là sưng môi, mặt, lưỡi, khó thở, khò khè, khàn giọng, nôn nhiều, choáng hoặc lả đi. Khi đó, nếu con đã được kê bút tiêm adrenalin thì tiêm ngay, rồi gọi 115 hoặc 113; cho con nằm xuống, kê cao chân (khó thở thì cho ngồi dậy từ từ) và không để con đứng dậy đi lại.
Phòng rết, bọ cạp trong nhà và khi đi chơi
- Giũ giày dép, quần áo, chăn màn, túi ngủ trước khi dùng, nhất là đồ để lâu hoặc để ngoài hiên.
- Cho con đi giày, dép khi ra vườn, đi cắm trại, nhặt củi, và không thò tay vào khe đá, đống gạch, gỗ.
- Dọn đống gạch, gỗ, lá mục quanh nhà; bịt khe hở chân tường, cửa.
- Kê giường, cũi của trẻ cách tường, không để chăn màn chạm đất.
- Dặn con thấy rết, bọ cạp thì tránh xa và gọi người lớn, không tự bắt.
Chăm sóc con tại nhà
- Chườm lạnh nhiều lần trong ngày đầu, mỗi lần tối đa khoảng 20 phút, nghỉ giữa các lần.
- Giảm đau bằng paracetamol đúng liều theo cân nặng; không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi.
- Giữ chỗ bị cắn sạch, khô; cắt ngắn móng tay, nhắc con không gãi.
- Theo dõi con kỹ trong vài giờ đầu, và để ý vết cắn trong 2 ngày sau: sưng đỏ lan, mủ, sốt thì đi khám.
- Nếu con chưa tiêm đủ các mũi có thành phần uốn ván, hỏi bác sĩ khi đi khám.
Hiểu lầm thường gặp
- Bị rết cắn thì lấy nước bọt gà, đắp lá hay bôi vôi là khỏi.
- Những cách này không trung hòa được nọc và dễ làm bẩn vết cắn, gây nhiễm trùng. Rửa xà phòng, chườm lạnh và giảm đau là đủ với vết rết cắn thông thường.
- Phải hút nọc ra hoặc rạch cho chảy máu.
- Hút, rạch không lấy được nọc ra mà làm vết thương sâu và bẩn hơn. Không rạch, không hút, không buộc garô.
- Bọ cạp ở nhà mình nhỏ, đốt chỉ đau chứ không sao.
- Bố mẹ không thể biết chắc loài nào nguy hiểm, và trẻ nhỏ nhạy với nọc hơn người lớn. Mọi trẻ bị bọ cạp đốt nên được khám ngay.
Bố mẹ hay hỏi
+Trẻ bị rết cắn bao lâu thì hết đau?
Thường đau nhiều trong vài giờ đầu rồi dịu dần, sưng đỏ hết sau khoảng 1–2 ngày. Đau dữ dội không đỡ, hoặc sưng đỏ tăng dần sau 1–2 ngày thì đi khám.
+Rết cắn có cần tiêm phòng uốn ván không?
Nếu con đã tiêm đủ các mũi có thành phần uốn ván theo lịch thì thường không cần tiêm thêm. Nếu con chưa tiêm đủ hoặc bố mẹ không nhớ, hãy hỏi bác sĩ.
+Bị bọ cạp đốt có phải đi viện không?
Với trẻ em thì nên đi ngay, kể cả khi con chỉ đau tại chỗ, vì một số loài bọ cạp có thể gây triệu chứng thần kinh ở trẻ trong vài giờ sau. Trên đường đi, chườm lạnh và giữ con nằm yên.
+Có bôi thuốc gì lên vết rết cắn không?
Không cần bôi gì ngoài giữ sạch sau khi rửa. Không tự bôi kem có corticoid khi chưa có bác sĩ kê; nếu con ngứa nhiều, hỏi dược sĩ về thuốc phù hợp với tuổi của con.
Nguồn tham khảo
- Scorpion stings in kids: prevention, safety and when to find care — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Insect bites and stings — NHS (Anh)
- Anaphylaxis — NHS (Anh)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Trẻ bị côn trùng đốt
Phần lớn vết muỗi, kiến, bọ đốt chỉ sưng đỏ, ngứa vài ngày và chăm được ở nhà: rửa bằng xà phòng, chườm lạnh, cắt ngắn móng tay để con không gãi. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu sau khi bị đốt con sưng môi, mặt, lưỡi, khó thở, khò khè, nôn nhiều, choáng hoặc lả đi, hoặc con bị ong vò vẽ, ong bắp cày đốt nhiều nốt hay đốt vào miệng, họng. Với kiến ba khoang, không đập hay miết lên da; gạt nhẹ con kiến đi rồi rửa ngay bằng xà phòng và nhiều nước.
- Trẻ bị ong đốt
Bị một con ong đốt, phần lớn trẻ chỉ đau, sưng đỏ quanh vết đốt một hai ngày: gạt ngòi ra nếu có, rửa xà phòng, chườm lạnh, kê cao chỗ bị đốt. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con sưng môi, mặt, lưỡi, khó thở, khò khè, nôn nhiều, choáng hay lả đi, vì đó có thể là sốc phản vệ. Trẻ bị ong vò vẽ, ong bắp cày đốt nhiều nốt cũng phải đến bệnh viện ngay dù lúc đầu trông vẫn ổn, vì nọc ong có thể làm hại thận, cơ, máu sau vài giờ đến vài ngày.
- Sốc phản vệ
Sốc phản vệ là phản ứng dị ứng toàn thân, xảy ra rất nhanh, thường chỉ vài phút sau khi con ăn một thức ăn, dùng một thuốc hoặc bị ong đốt, và có thể đe dọa tính mạng. Khi con sưng môi lưỡi, khó thở, khò khè, khàn giọng, nôn nhiều, choáng hoặc lả đi: nếu con đã được kê bút tiêm adrenalin thì tiêm ngay, rồi gọi 115 hoặc 113. Cho con nằm xuống, kê cao chân (khó thở thì cho ngồi dậy từ từ), và không để con đứng dậy hay đi lại, kể cả khi con có vẻ đã đỡ.
- Trẻ bị rắn cắn
Khi con bị rắn cắn, đưa con ra xa con rắn, cho con nằm yên, giữ chi bị cắn bất động bằng nẹp hoặc khăn, tháo nhẫn, vòng, giày ở chi đó, rồi gọi 115 hoặc 113 hay đưa con đến bệnh viện ngay, kể cả khi con trông vẫn bình thường. Không rạch, không hút nọc, không buộc garô, không chườm đá, không đắp lá hay thuốc nam, vì những cách này gây hại nhiều hơn lợi. Chỉ huyết thanh kháng nọc rắn ở bệnh viện mới chữa được nhiễm độc nọc rắn. Sụp mí, nói khó, nuốt khó, khó thở, chảy máu bất thường hoặc sưng lan nhanh là dấu hiệu nhiễm độc nặng.
- Uốn ván
Vi khuẩn uốn ván sống trong đất, bụi, phân súc vật và vào cơ thể qua vết thương, nhất là vết đâm sâu, vết thương bẩn, vết cắn, vết bỏng. Khi con bị thương, rửa sạch vết thương rồi xem sổ tiêm: con chưa tiêm đủ mũi có thành phần uốn ván, bố mẹ không nhớ, hoặc vết thương bẩn mà mũi gần nhất đã quá 5 năm (vết sạch là quá 10 năm), thì đưa con đi khám trong ngày để bác sĩ quyết định tiêm vắc xin hay huyết thanh. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con cứng hàm, khó há miệng, khó nuốt, co cứng cơ, khó thở hoặc co giật.
- Tủ thuốc gia đình có con nhỏ
Tủ thuốc cho nhà có con nhỏ chỉ cần vài thứ dùng đúng: nhiệt kế điện tử, paracetamol dạng phù hợp với cân nặng của con kèm xi lanh đong, oresol giảm áp lực thẩm thấu, nước muối sinh lý 0,9%, đồ sơ cứu vết thương và túi chườm lạnh. Không cần thuốc cầm tiêu chảy, thuốc ho, kháng sinh dự trữ hay aspirin cho trẻ. Quan trọng nhất là cất mọi thuốc trên cao, có khóa, ngoài tầm với của trẻ; nếu con uống nhầm thuốc, đưa con đến cấp cứu ngay, mang theo vỏ thuốc.
Chủ đề khác