Bệnh sốt mò ở trẻ: tìm vết loét vảy đen, khi nào đi khám và cách phòng
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi
Trả lời nhanh
Sốt mò do vi khuẩn Orientia tsutsugamushi, truyền qua vết đốt của ấu trùng mò sống ở bụi cỏ thấp, vườn, nương rẫy, bìa rừng, hay gặp ở nông thôn. Con sốt cao đột ngột, liên tục, đau đầu, mỏi người, và thường có một vết loét tròn đóng vảy đen, không đau, không ngứa ở chỗ da kín như nách, bẹn, cổ, ngực, bụng. Con sốt cao từ 2 ngày, nhất là sau khi về quê, đi rẫy, cắm trại trong 3 tuần trước, cần đi khám và nói với bác sĩ để tìm vết loét. Bệnh chữa khỏi bằng kháng sinh đặc hiệu do bác sĩ kê; khó thở, li bì, co giật hay tiểu ít là dấu hiệu cấp cứu.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con thở nhanh, thở khó, môi tím tái.
- Con li bì, lơ mơ, gọi hỏi khó đánh thức, co giật, hoặc đau đầu dữ dội kèm cổ cứng.
- Tay chân lạnh, da tái hoặc nổi vân tím, con mệt lả.
- Con nôn tất cả mọi thứ, không uống được, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
- Con vàng da, vàng mắt kèm mệt nhiều, nôn.
- Trên da có chấm hoặc mảng đỏ tím không mất đi khi ấn một chiếc cốc thủy tinh lên.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con sốt cao liên tục từ 2 ngày trở lên, nhất là khi trong 3 tuần trước con về quê, đi rẫy, chơi ở bãi cỏ, bụi rậm, cắm trại.
- Bố mẹ thấy trên người con một vết loét tròn hoặc bầu dục, đóng vảy đen, không đau, kèm sốt.
- Con sốt kèm sưng hạch, mắt đỏ, da mặt đỏ, hoặc nổi ban ở thân mình sau vài ngày sốt.
- Con sốt kèm ho, đau đầu, đau mỏi người nhiều.
- Con đã uống thuốc, đã được xét nghiệm sốt xuất huyết âm tính mà vẫn sốt cao không giảm.
Sốt mò là gì, con bị nhiễm từ đâu
Sốt mò là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính, lưu hành ở Việt Nam. Vi khuẩn sống trong cơ thể chuột và một loài mò nhỏ. Ấu trùng mò rất nhỏ, gần như không nhìn thấy bằng mắt thường, sống ở nơi có cây cỏ thấp, bụi rậm, vườn, ruộng nương, bìa rừng. Người bị nhiễm khi đi vào những nơi đó và bị ấu trùng mò mang vi khuẩn đốt.
Bệnh gặp rải rác quanh năm, nhiều nhất vào các tháng xuân, hè, thu. Trẻ ở nông thôn, trẻ về quê chơi, theo bố mẹ lên nương rẫy, hay ngồi chơi trên bãi cỏ đều có thể bị. Bệnh không lây từ người sang người; con chỉ bị khi ấu trùng mò mang vi khuẩn đốt.
Dấu hiệu: sốt cao và vết loét vảy đen
Thường từ 6 đến 21 ngày sau khi bị đốt, trung bình khoảng 9–12 ngày, con sốt cao đột ngột, sốt liên tục, có thể rét run, đau đầu, đau mỏi người. Mặt và mắt con có thể đỏ, hạch gần chỗ bị đốt và hạch nơi khác sưng to, mềm, không đau. Cuối tuần đầu có thể nổi ban ở thân mình. Con có thể ho; trường hợp nặng có viêm phổi, khó thở.
Dấu hiệu đặc trưng là vết loét ở chỗ ấu trùng mò đốt: hình tròn hoặc bầu dục, rộng khoảng 0,5–2 cm, đóng vảy đen hoặc đã bong vảy thành vết loét có gờ, khô, không chảy dịch. Vết loét thường không đau, không ngứa nên con không kêu, và hay nằm ở chỗ da mềm, kín như nách, bẹn, cổ, ngực, bụng. Bố mẹ cần cởi hết quần áo của con và tìm kỹ, kể cả các nếp da. Không phải trẻ nào cũng thấy vết loét, nên không thấy cũng chưa loại trừ được bệnh.
Dễ nhầm với bệnh nào
Khi không thấy vết loét, sốt mò rất dễ nhầm với sốt xuất huyết, thương hàn, sốt virus, bệnh do xoắn khuẩn, sốt rét hay nhiễm khuẩn huyết. Kết quả xét nghiệm sốt xuất huyết âm tính không có nghĩa là con chỉ bị sốt virus thông thường.
Nếu không được điều trị đúng, sốt mò có thể kéo dài 3–4 tuần và gây biến chứng ở phổi, tim, não, thận, có khi tử vong. Vì vậy con sốt cao nhiều ngày, nhất là có tiếp xúc bụi cỏ, nương rẫy, cần được bác sĩ khám kỹ toàn thân.
Bác sĩ chẩn đoán và điều trị thế nào
Bác sĩ chẩn đoán dựa vào sốt, vết loét và chuyện con đã đi đâu, có thể làm thêm xét nghiệm máu tìm kháng thể hoặc xét nghiệm sinh học phân tử. Khi thấy vết loét điển hình, bác sĩ thường cho điều trị ngay, không cần chờ kết quả.
Sốt mò được chữa bằng kháng sinh đặc hiệu; bác sĩ chọn loại thuốc và liều phù hợp với tuổi, cân nặng của con. Khi đúng thuốc, con thường hết sốt trong 1–3 ngày, hạch và ban cũng lui dần. Cho con uống đủ ngày theo đơn. Hiện chưa có vắc xin phòng sốt mò.
Phòng sốt mò cho con
- Hạn chế cho con ngồi, nằm, chơi trực tiếp trên bãi cỏ, bụi rậm, đống rơm rạ; trải bạt khi ngồi ngoài trời.
- Khi đi vườn, đi rẫy, cắm trại, cho con mặc áo dài tay, quần dài, đi tất, giày; nhét gấu quần vào tất.
- Bôi kem hoặc xịt chống côn trùng phù hợp với tuổi lên vùng da hở, theo đúng hướng dẫn trên bao bì.
- Về nhà, tắm cho con, thay và giặt quần áo; xem kỹ da con, nhất là nách, bẹn, cổ, thắt lưng.
- Phát quang bụi rậm, cỏ dại quanh nhà, dọn chỗ chuột làm tổ và diệt chuột.
Chăm sóc con tại nhà
- Khi con sốt, dùng paracetamol 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách ít nhất 4–6 giờ, không quá 4 lần trong 24 giờ. Không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi; không dùng ibuprofen khi chưa loại trừ sốt xuất huyết.
- Cho con uống nhiều nước, oresol pha đúng hướng dẫn trên gói nếu con mệt, ăn ít; ăn mềm, chia nhiều bữa.
- Giữ vết loét sạch, khô; không cạy vảy, không đắp lá hay bôi thuốc lên vết loét. Chụp ảnh vết loét để cho bác sĩ xem.
- Cho con uống kháng sinh đúng giờ, đủ ngày theo đơn, kể cả khi con đã hết sốt.
- Theo dõi nhịp thở, mức tỉnh táo và lượng nước tiểu của con trong những ngày sốt.
Hiểu lầm thường gặp
- Vết loét đen là do côn trùng cắn thông thường, bôi thuốc là được.
- Một vết loét vảy đen không đau kèm sốt cao là dấu hiệu gợi ý sốt mò. Hãy đưa con đi khám và chỉ cho bác sĩ vết loét đó.
- Xét nghiệm sốt xuất huyết âm tính rồi thì yên tâm chờ hết sốt.
- Nhiều bệnh khác cũng gây sốt cao nhiều ngày, trong đó có sốt mò và thương hàn. Nếu con vẫn sốt, hãy đưa con khám lại.
- Cạo gió, xông lá giúp con hạ sốt khi bị sốt mò.
- Những cách này không chữa được nhiễm khuẩn, có thể làm trầy da và làm chậm việc đi khám. Sốt mò cần kháng sinh đặc hiệu.
- Trẻ ở thành phố không bao giờ bị sốt mò.
- Trẻ thành phố về quê, đi cắm trại, chơi ở vườn cỏ, công viên có bụi rậm vẫn có thể bị đốt. Khi con sốt, hãy kể cho bác sĩ những nơi con đã đến.
Bố mẹ hay hỏi
+Sốt mò có lây không?
Không lây từ người sang người. Con chỉ bị khi ấu trùng mò mang vi khuẩn đốt.
+Sốt mò có nguy hiểm không?
Nếu được điều trị đúng kháng sinh, con thường hết sốt trong 1–3 ngày và khỏi hoàn toàn. Nếu chậm điều trị, bệnh có thể gây viêm phổi, viêm cơ tim, viêm não và nguy hiểm đến tính mạng.
+Vết loét sốt mò thường ở đâu?
Hay ở chỗ da mềm, kín như nách, bẹn, cổ, ngực, bụng. Vết loét không đau, không ngứa nên bố mẹ cần cởi đồ và tìm kỹ.
+Sau khi về quê bao lâu thì có thể phát bệnh?
Thường từ 6 đến 21 ngày sau khi bị đốt. Con sốt trong khoảng 3 tuần sau khi về quê, đi rẫy, cắm trại, hãy kể cho bác sĩ.
+Có vắc xin phòng sốt mò không?
Hiện chưa có. Cách phòng là mặc quần áo kín, dùng chống côn trùng phù hợp với tuổi, không ngồi trực tiếp trên cỏ và phát quang bụi rậm quanh nhà.
Nguồn tham khảo
- Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị một số bệnh truyền nhiễm (QĐ 5642/QĐ-BYT), mục Bệnh sốt mò — Bộ Y tế
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Sốt kéo dài ở trẻ
Phần lớn cơn sốt ở trẻ hết trong 2–4 ngày; sốt quá 3 ngày, hoặc đã hạ rồi lại sốt lại, cần đi khám để tìm nguyên nhân. Hay gặp nhất là nhiều đợt nhiễm virus nối tiếp nhau, hoặc một nhiễm trùng chưa được phát hiện như nhiễm trùng tiểu, viêm phổi, viêm tai. Sốt từ 5 ngày cần nghĩ đến bệnh Kawasaki nếu kèm mắt đỏ, môi đỏ nứt, bàn tay bàn chân sưng đỏ; ở Việt Nam còn cần nghĩ đến sốt xuất huyết, thương hàn, sốt mò, lao. Đi cấp cứu ngay nếu con li bì, khó thở, co giật, có chấm đỏ tím trên da, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
- Con bị sốt
Trẻ được coi là sốt khi nhiệt độ từ 38°C trở lên. Phần lớn cơn sốt ở trẻ do virus và tự hết sau 2–3 ngày; điều quan trọng là theo dõi xem con có tỉnh táo, ăn uống và đi tiểu được không, chứ không chỉ nhìn con số trên nhiệt kế. Trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C, hoặc trẻ ở bất kỳ tuổi nào sốt kèm li bì, khó thở, co giật hay nổi chấm đỏ trên da, cần đi khám ngay.
- Sốt xuất huyết
Sốt xuất huyết thường bắt đầu bằng sốt cao đột ngột 2–7 ngày, kèm đau đầu, đau người, mệt. Giai đoạn nguy hiểm nhất là từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7, thường đúng lúc con bắt đầu hạ sốt, nên hết sốt chưa có nghĩa là đã khỏi. Chỉ dùng paracetamol để hạ sốt, không dùng ibuprofen hay aspirin. Đưa con đến bệnh viện ngay nếu con li bì hoặc vật vã, đau bụng, nôn nhiều, chảy máu cam, chảy máu chân răng, tay chân lạnh, hoặc đi tiểu ít.
- Xét nghiệm khi trẻ sốt
Phần lớn trẻ sốt không cần xét nghiệm: bác sĩ thường tìm được nguyên nhân bằng hỏi bệnh và khám. Xét nghiệm máu (công thức máu, CRP), nước tiểu hay test nhanh được chỉ định khi con sốt quá 3 ngày chưa rõ nguyên nhân, nghi sốt xuất huyết, nghi nhiễm trùng tiểu, hoặc con có dấu hiệu nặng; trẻ dưới 3 tháng sốt từ 38°C luôn cần đi khám ngay để bác sĩ quyết định. CRP tăng cho biết cơ thể đang viêm nhưng không tự nói là do virus hay vi khuẩn, và có thể còn thấp trong những giờ đầu của cơn sốt, nên kết quả phải được bác sĩ đọc cùng với việc khám. Đến cấp cứu ngay nếu con li bì, khó thở, co giật hoặc nổi chấm đỏ tím không mất khi ấn cốc, đừng chờ kết quả xét nghiệm.
- Trẻ bị côn trùng đốt
Phần lớn vết muỗi, kiến, bọ đốt chỉ sưng đỏ, ngứa vài ngày và chăm được ở nhà: rửa bằng xà phòng, chườm lạnh, cắt ngắn móng tay để con không gãi. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu sau khi bị đốt con sưng môi, mặt, lưỡi, khó thở, khò khè, nôn nhiều, choáng hoặc lả đi, hoặc con bị ong vò vẽ, ong bắp cày đốt nhiều nốt hay đốt vào miệng, họng. Với kiến ba khoang, không đập hay miết lên da; gạt nhẹ con kiến đi rồi rửa ngay bằng xà phòng và nhiều nước.
- Kem, xịt chống muỗi cho trẻ
Trẻ dưới 2 tháng tuổi không bôi thuốc xua muỗi; hãy cho bé nằm màn và mặc quần áo dài. Từ 2 tháng tuổi có thể dùng sản phẩm chứa DEET nồng độ không quá 30% hoặc picaridin; loại chứa dầu khuynh diệp chanh (OLE, PMD) chỉ dùng từ 3 tuổi. Người lớn bôi cho trẻ một lớp mỏng lên da hở và mặt ngoài quần áo, tránh mắt, miệng, bàn tay và vết trầy, rồi rửa sạch khi về nhà. Kem chống muỗi chỉ là một phần: muỗi truyền sốt xuất huyết đốt cả ban ngày, nên cho con ngủ màn cả giấc trưa và dọn chỗ nước đọng quanh nhà hằng tuần. Đi cấp cứu nếu con nuốt phải thuốc xua muỗi, co giật, hoặc sưng môi, khó thở sau khi bôi.
Chủ đề khác