Bệnh mạn tính và bẩm sinh

Trẻ bị tim bẩm sinh: dấu hiệu, khi nào cấp cứu và chăm con thế nào

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 thángMầm non · 1–5 tuổi

Trả lời nhanh

Tim bẩm sinh là tim hoặc mạch máu lớn hình thành không bình thường từ trong bụng mẹ, ví dụ một lỗ thông giữa các buồng tim. Nhiều thể nhẹ chỉ cần khám định kỳ, một số lỗ nhỏ tự đóng; thể nặng cần can thiệp hoặc phẫu thuật, có khi ngay sau sinh. Ở trẻ nhỏ, dấu hiệu hay gặp là bú kém, vã mồ hôi khi bú, thở nhanh, chậm tăng cân. Nếu môi, lưỡi hoặc da con đột ngột tím tái hay xám đi, con khó thở, li bì hoặc mềm nhũn, hãy gọi 115 hoặc 113 ngay.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Môi, lưỡi, mặt hoặc da con đột ngột tím tái hoặc xám đi.
  • Con thở rất nhanh, thở rít, rút lõm lồng ngực, hoặc phải ngừng bú để thở.
  • Con li bì, mềm nhũn, gọi không phản ứng như mọi khi, hoặc ngất.
  • Con đang khóc, đang bú rồi tím tái tăng dần, thở nhanh sâu và lả đi (cơn tím).
  • Tim con đập rất nhanh hoặc không đều kèm da tái, vã mồ hôi lạnh.
  • Con không thở hoặc thở ngáp cá: gọi 115 hoặc 113 và ép tim ngay.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con bú kém, bú một lúc là mệt, phải nghỉ nhiều lần, vã mồ hôi trán khi bú.
  • Con chậm tăng cân hoặc không lên cân dù bú đủ cữ.
  • Con hay thở nhanh cả khi ngủ, hay bị viêm phổi, viêm phế quản.
  • Bụng, mí mắt, bàn tay hoặc bàn chân con sưng phù.
  • Bác sĩ nghe thấy tiếng thổi ở tim, hoặc kết quả đo oxy sàng lọc sau sinh của con không bình thường.
  • Con đã được chẩn đoán tim bẩm sinh và sốt, ho, tiêu chảy, hoặc bỏ bú.

Tim bẩm sinh là gì

Tim của thai nhi hình thành trong những tuần đầu thai kỳ. Nếu quá trình này có trục trặc, con sinh ra với một tật ở tim hoặc ở các mạch máu lớn, gọi là bệnh tim bẩm sinh. Hay gặp nhất là các lỗ thông giữa các buồng tim (thông liên thất, thông liên nhĩ), ống động mạch không đóng sau sinh, hẹp van, và các tật phức tạp như tứ chứng Fallot.

Mức độ rất khác nhau. Có tật chỉ làm tim có tiếng thổi và con vẫn lớn bình thường, có lỗ nhỏ tự đóng khi con lớn. Có tật làm máu thiếu oxy hoặc tim phải làm việc quá sức, cần can thiệp sớm.

Vì sao con bị tim bẩm sinh

Phần lớn trường hợp không tìm được lý do rõ, và không phải do bố mẹ làm sai điều gì. Một số do gen di truyền hoặc đi kèm hội chứng di truyền, ví dụ khoảng một nửa trẻ mắc hội chứng Down có tật tim.

Nguy cơ cao hơn khi mẹ mắc rubella lúc mang thai, mẹ hút thuốc hoặc hít khói thuốc, mẹ béo phì, mẹ bị tiểu đường thai kỳ. Tiêm vắc xin sởi – rubella trước khi có thai, không hút thuốc và khám thai đầy đủ giúp giảm nguy cơ.

Phát hiện tim bẩm sinh bằng cách nào

  • Siêu âm thai, nhất là lần siêu âm hình thái quanh tuần 20, phát hiện được nhiều tật tim nhưng không phải tất cả.
  • Sau sinh, Bộ Y tế khuyến khích sàng lọc tim bẩm sinh cho mọi trẻ, thường bằng đo nồng độ oxy trong máu qua một miếng kẹp nhỏ ở tay và chân. Hỏi lại kết quả nếu chưa được báo.
  • Bác sĩ nghe tim thấy tiếng thổi khi khám định kỳ. Phần lớn tiếng thổi ở trẻ là vô hại, nhưng bác sĩ có thể cho siêu âm tim để chắc chắn.
  • Khi nghi ngờ, bác sĩ cho đo điện tim, chụp X-quang ngực và siêu âm tim. Siêu âm tim là xét nghiệm chính để biết con có tật gì và nặng đến đâu.

Điều trị thế nào

Con sẽ được theo dõi bởi bác sĩ tim mạch nhi. Nhiều trẻ chỉ cần khám và siêu âm định kỳ. Một số cần thuốc để tim bớt gắng sức hoặc giảm ứ nước; loại thuốc và liều do bác sĩ quyết định, bố mẹ không tự tăng giảm hay ngừng.

Khi cần, con được can thiệp qua ống thông (đi từ mạch máu ở bẹn, không mở ngực) hoặc phẫu thuật tim. Thời điểm mổ tùy loại tật: có tật cần mổ trong những ngày đầu, có tật chờ con lớn hơn. Nhiều trẻ sau mổ sống, học và chơi gần như bình thường, nhưng vẫn cần tái khám lâu dài.

Chăm con bị tim bẩm sinh hằng ngày

  • Cho con bú, ăn theo cữ nhỏ, nhiều lần nếu con nhanh mệt. Hỏi bác sĩ về sữa và cách tăng năng lượng nếu con chậm lên cân.
  • Giữ răng miệng sạch, khám răng định kỳ. Viêm lợi, sâu răng có thể dẫn đến nhiễm trùng ở tim (viêm nội tâm mạc) ở trẻ có bệnh tim. Báo cho nha sĩ biết con bị tim.
  • Tiêm chủng đủ theo lịch. Hỏi bác sĩ tim mạch xem con có cần thêm vắc xin cúm hay thuốc phòng virus hợp bào hô hấp (RSV) không.
  • Cho con vận động theo mức bác sĩ cho phép; nhiều trẻ không cần hạn chế gì.
  • Giữ con tránh khói thuốc lá, kể cả thuốc lá điện tử.
  • Bệnh mạn tính của con có thể làm bố mẹ lo âu, kiệt sức. Hãy nói với bác sĩ, nhờ người thân chia việc và kết nối với các gia đình có con bị tim.

Chăm sóc con tại nhà

  • Ghi lại số lần bú, lượng ăn và cân con mỗi tuần; mang sổ theo khi tái khám.
  • Học cách đếm nhịp thở của con khi con ngủ yên (đếm đủ 1 phút) và hỏi bác sĩ mức nào là đáng lo với con.
  • Cho con uống thuốc đúng giờ, đúng liều bác sĩ kê; không tự ngừng khi thấy con khỏe.
  • Rửa tay trước khi bế con, tránh cho con tiếp xúc người đang ho sốt, nhất là mùa cúm và RSV.
  • Mang theo giấy ra viện, kết quả siêu âm tim và tên bệnh của con khi đi khám ở nơi khác.
  • Báo cho cô giáo, nhà trẻ biết con bị tim và các dấu hiệu cần gọi cấp cứu.

Hiểu lầm thường gặp

Con bị tim bẩm sinh là do mẹ ăn uống, làm việc nặng khi mang thai.
Phần lớn trường hợp không có lý do rõ. Tự trách không giúp con; điều giúp con là phát hiện sớm và theo dõi đúng hẹn.
Lỗ thông trong tim nào cũng phải mổ.
Nhiều lỗ nhỏ tự đóng hoặc không ảnh hưởng gì, chỉ cần theo dõi. Bác sĩ dựa vào siêu âm tim để quyết định.
Con bị tim thì không được chạy nhảy, chơi thể thao.
Nhiều trẻ được vận động bình thường. Mức vận động phù hợp do bác sĩ tim mạch đánh giá cho từng trẻ.
Uống thuốc nam, thuốc bổ có thể làm lỗ thông tự liền.
Không có thuốc nào làm liền tật tim. Thuốc không rõ nguồn gốc còn có thể ảnh hưởng đến tim và tương tác với thuốc bác sĩ kê.

Bố mẹ hay hỏi

+Trẻ bị tim bẩm sinh có sống bình thường được không?

Nhiều trẻ có. Với thể nhẹ hoặc đã được can thiệp tốt, con có thể đi học, chơi thể thao và lớn lên bình thường, nhưng cần tái khám tim theo hẹn suốt đời.

+Lỗ thông liên thất nhỏ có tự đóng không?

Một phần lỗ nhỏ có thể tự nhỏ đi hoặc đóng lại trong những năm đầu đời. Bác sĩ sẽ hẹn siêu âm tim lại để theo dõi.

+Trẻ bị tim bẩm sinh có được tiêm phòng không?

Có, và càng nên tiêm đủ vì nhiễm trùng hô hấp có thể làm bệnh tim nặng hơn. Nếu con sắp mổ tim hoặc vừa mổ, hỏi bác sĩ thời điểm tiêm.

+Làm sao biết con bị tím?

Nhìn môi, lưỡi, lợi, lòng bàn tay, bàn chân và móng tay dưới ánh sáng tự nhiên. Môi, lưỡi tím hoặc xám đột ngột là cần gọi cấp cứu.

+Có thai lần sau thì con có bị tim nữa không?

Nguy cơ cao hơn một chút so với người chưa có con bị tim. Hãy nói với bác sĩ sản khoa để được siêu âm tim thai và tư vấn di truyền nếu cần.

Nguồn tham khảo

  1. Congenital heart disease — NHS (Anh)
  2. Heart Murmurs in Children — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  3. Thông tư 12/2026/TT-BYT quy định Danh mục bệnh bẩm sinh cần sàng lọc trước sinh và sơ sinh — Bộ Y tế

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Tim con có tiếng thổi

    Tiếng thổi là một âm thanh thêm mà bác sĩ nghe được qua ống nghe, do dòng máu chảy qua tim. Tiếng thổi rất hay gặp ở trẻ và phần lớn là tiếng thổi vô hại (tiếng thổi sinh lý): tim con hoàn toàn bình thường, không cần thuốc, không cần kiêng vận động. Chỉ một tỷ lệ rất nhỏ là dấu hiệu của bệnh tim, khi đó bác sĩ sẽ cho siêu âm tim. Nếu con có tiếng thổi kèm tím môi, khó thở, bú kém, vã mồ hôi khi bú hay ngất, hãy đưa con đi khám ngay.

  • Trẻ bị thông liên thất

    Thông liên thất là một lỗ ở vách ngăn giữa hai buồng tim phía dưới, là một trong những tật tim bẩm sinh hay gặp nhất. Lỗ nhỏ thường chỉ gây tiếng thổi, con vẫn lớn bình thường và nhiều lỗ tự đóng trong những năm đầu. Lỗ lớn làm con thở nhanh, bú kém, vã mồ hôi khi bú, chậm tăng cân, thường bắt đầu sau vài tuần tuổi, và có thể cần mổ trong vài tháng đầu đời để bảo vệ phổi. Nếu con tím tái, thở rất khó hoặc li bì, hãy gọi 115 hoặc 113 ngay.

  • Tứ chứng Fallot

    Tứ chứng Fallot là một bệnh tim bẩm sinh gồm bốn tật đi cùng nhau, làm máu lên phổi ít và máu đi nuôi cơ thể thiếu oxy, nên trẻ hay tím môi, tím da, nhất là khi khóc hoặc bú. Bệnh cần phẫu thuật, thường trong những năm đầu đời; phần lớn trẻ được mổ sớm lớn lên, đi học và sinh hoạt gần như bình thường, nhưng phải tái khám tim suốt đời. Nếu con đột ngột tím tăng dần, thở nhanh sâu, lả đi (cơn tím), hãy dỗ con bình tĩnh, bế con gập gối lên sát ngực và gọi 115 hoặc 113 ngay.

  • Lịch khám trẻ sơ sinh

    Ngoài lần khám trước khi ra viện, trẻ sơ sinh nên được khám lại trong vòng 2–3 ngày sau khi ra viện (nhất là khi ra viện trước 72 giờ tuổi), rồi khoảng 1–2 tuần, 1 tháng và 6 tuần tuổi; sau đó khám theo các mốc tiêm chủng và lúc 6, 9, 12, 18, 24 tháng. Lịch cụ thể theo hẹn của nơi sinh và trạm y tế. Không chờ đến lịch hẹn nếu con dưới 3 tháng mà sốt từ 38°C hoặc người lạnh dưới 36°C, bú kém hay bỏ bú, li bì, thở nhanh, tím tái, co giật, hoặc vàng da lan xuống lòng bàn tay, bàn chân: đưa con đi cấp cứu ngay.

  • Trẻ có hội chứng Down

    Hội chứng Down là tình trạng di truyền do con có thêm một nhiễm sắc thể số 21, thường xảy ra ngẫu nhiên và không do điều gì bố mẹ đã làm. Trẻ có hội chứng Down học chậm hơn ở những mức độ khác nhau, nhưng mỗi con có tính cách và khả năng riêng, và có thể học, đi học cùng bạn bè, lớn lên tự lập ở nhiều mức. Con cần được siêu âm tim sau sinh, kiểm tra tuyến giáp, thính lực, mắt định kỳ, tiêm chủng đủ và được can thiệp sớm về vận động, ngôn ngữ. Đi cấp cứu ngay nếu bé thở nhanh, tím tái, bỏ bú, nôn ra dịch xanh hoặc bụng chướng.

  • Lịch tiêm chủng

    Trẻ ở Việt Nam được tiêm miễn phí các vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng tại trạm y tế, bắt đầu từ mũi viêm gan B trong 24 giờ đầu sau sinh, tiếp theo là các mũi lúc 2, 3, 4, 5 tháng, 9 tháng, 12 tháng và 18 tháng; chương trình nay có cả vắc xin rota, còn phế cầu và HPV đang được triển khai dần theo từng địa phương. Bố mẹ có thể tiêm thêm các vắc xin dịch vụ như cúm, thủy đậu, viêm gan A, não mô cầu, sởi-quai bị-rubella. Lịch cụ thể của con hãy theo sổ tiêm chủng hoặc ứng dụng tiêm chủng và lịch hẹn của trạm y tế. Lỡ mũi nào thì đi tiêm bù càng sớm càng tốt, không cần tiêm lại từ đầu.

Chủ đề khác