Trẻ bị tứ chứng Fallot: cơn tím, phẫu thuật và chăm con lâu dài
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 tháng
Trả lời nhanh
Tứ chứng Fallot là một bệnh tim bẩm sinh gồm bốn tật đi cùng nhau, làm máu lên phổi ít và máu đi nuôi cơ thể thiếu oxy, nên trẻ hay tím môi, tím da, nhất là khi khóc hoặc bú. Bệnh cần phẫu thuật, thường trong những năm đầu đời; phần lớn trẻ được mổ sớm lớn lên, đi học và sinh hoạt gần như bình thường, nhưng phải tái khám tim suốt đời. Nếu con đột ngột tím tăng dần, thở nhanh sâu, lả đi (cơn tím), hãy dỗ con bình tĩnh, bế con gập gối lên sát ngực và gọi 115 hoặc 113 ngay.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con khóc, bú hoặc rặn rồi tím tăng dần, thở nhanh sâu, quấy dữ hoặc lả đi (cơn tím): dỗ con bình tĩnh, bế con gập hai gối lên sát ngực, gọi 115 hoặc 113 ngay.
- Môi, lưỡi, mặt hoặc da con tím hay xám đi đột ngột và không hồng lại sau vài phút.
- Con ngất, mềm nhũn, li bì, gọi không phản ứng như mọi khi, hoặc co giật.
- Con khó thở, thở rít, rút lõm lồng ngực, phải ngừng bú để thở.
- Tim con đập rất nhanh hoặc không đều kèm da tái, vã mồ hôi lạnh, chóng mặt.
- Con không thở hoặc thở ngáp cá: gọi 115 hoặc 113 và bắt đầu thổi ngạt, ép tim ngay.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Môi, móng tay con hơi tím thường xuyên, tím rõ hơn khi khóc hoặc bú, dù con chưa có cơn tím.
- Con bú kém, bú một lúc đã mệt, vã mồ hôi khi bú, chậm tăng cân.
- Đầu ngón tay, ngón chân con to tròn ra như dùi trống, hoặc con lớn hơn hay ngồi xổm nghỉ sau khi chạy chơi.
- Bác sĩ nghe thấy tiếng thổi ở tim, hoặc kết quả đo oxy sàng lọc sau sinh của con không bình thường.
- Con đã mổ mà mệt nhanh hơn khi vận động, hay hồi hộp, chóng mặt, hoặc đã quá hẹn tái khám tim.
- Con bị tứ chứng Fallot và sốt, nôn, tiêu chảy, uống kém: mất nước dễ làm cơn tím nặng hơn.
Tứ chứng Fallot là gì
Đây là một tật tim có từ trong bụng mẹ, gồm bốn bất thường cùng lúc: một lỗ thông giữa hai buồng tim dưới (thông liên thất), đường máu từ tim lên phổi bị hẹp, động mạch chủ nằm lệch đè lên lỗ thông, và thành tim phải dày lên. Vì đường lên phổi hẹp, một phần máu thiếu oxy đi thẳng ra nuôi cơ thể, nên con bị tím.
Tứ chứng Fallot hiếm gặp nhưng là bệnh tim bẩm sinh gây tím hay gặp nhất. Mức độ khác nhau ở từng trẻ: có bé tím ngay sau sinh, có bé chỉ tím khi khóc, bú hay gắng sức.
Vì sao con bị, và bệnh được phát hiện thế nào
Phần lớn trường hợp không tìm được nguyên nhân rõ, và không phải do bố mẹ làm sai điều gì trong thai kỳ. Một số trẻ có kèm hội chứng di truyền như hội chứng Down hoặc hội chứng DiGeorge, nên bác sĩ có thể đề nghị xét nghiệm di truyền.
Nhiều trường hợp được nghi ngờ từ lần siêu âm hình thái thai quanh tuần 20, nhưng siêu âm thai không tìm được mọi tật tim. Sau sinh, bác sĩ nghe thấy tiếng thổi ở tim, thấy con tím, hoặc đo oxy máu bằng kẹp nhỏ ở tay chân thấp. Siêu âm tim là xét nghiệm chính để khẳng định; con có thể được đo điện tim, chụp X-quang ngực, xét nghiệm máu và chụp CT hoặc cộng hưởng từ tim khi cần.
Cơn tím: bố mẹ cần làm gì
Cơn tím (bác sĩ gọi là cơn thiếu oxy) hay xảy ra khi con khóc nhiều, vừa ngủ dậy, đang bú, đi ngoài phải rặn, hoặc khi con sốt, mất nước. Con tím tăng dần, thở nhanh và sâu, quấy rồi có thể lả đi. Đây là tình huống cấp cứu.
Trong lúc chờ xe cấp cứu hoặc trên đường đến viện, bố mẹ giữ bình tĩnh và dỗ con thật nhẹ nhàng. Bế con áp vào vai hoặc ôm con trong lòng, gập hai đầu gối con lên sát ngực; trẻ lớn hơn có thể ngồi xổm. Tư thế này giúp nhiều máu lên phổi hơn. Không lắc con, không cho con ăn uống gì trong cơn, không tự cho uống thuốc. Gọi 115 hoặc 113 ngay cả khi con đã hồng lại, để bác sĩ đánh giá và bàn thời điểm mổ.
Phẫu thuật và theo dõi sau mổ
Tứ chứng Fallot cần phẫu thuật để sửa. Bác sĩ vá lỗ thông liên thất và mở rộng đường máu lên phổi, thường làm sớm trong những năm đầu đời. Một số bé quá nhỏ hoặc quá yếu được làm một thủ thuật tạm thời trước (đặt ống nối hoặc giá đỡ để máu lên phổi nhiều hơn), rồi mới mổ sửa toàn bộ. Thời điểm và cách mổ do bác sĩ tim mạch nhi và phẫu thuật viên quyết định cho từng trẻ.
Phần lớn trẻ được mổ sửa lớn lên khỏe mạnh, đi học và sinh hoạt gần như bình thường. Mổ xong vẫn cần tái khám tim theo hẹn suốt đời, vì theo thời gian van động mạch phổi có thể hở hoặc đường lên phổi hẹp lại, một số người cần thay van hay can thiệp thêm khi lớn. Rối loạn nhịp tim cũng có thể xuất hiện về sau, nên những lần đo điện tim, siêu âm tim định kỳ rất quan trọng.
Con đi nhà trẻ, đi học và vận động
- Sau mổ, nếu tim không còn vấn đề đáng kể, nhiều trẻ được chơi và vận động như các bạn. Mức vận động, môn thể thao nào được chơi, nhất là thể thao thi đấu, do bác sĩ tim mạch của con quyết định.
- Báo cho cô giáo biết con bị tim, con đã mổ hay chưa, và dấu hiệu nào cần gọi cấp cứu. Để lại số điện thoại của bố mẹ.
- Cho con uống đủ nước, nhất là khi trời nóng, khi con sốt hoặc tiêu chảy.
- Giữ răng miệng sạch, khám răng định kỳ và báo nha sĩ con bị tim. Một số trẻ cần uống kháng sinh trước một số thủ thuật răng để phòng nhiễm trùng ở tim (viêm nội tâm mạc); việc này do bác sĩ tim mạch quyết định.
- Tiêm chủng đủ theo lịch. Nếu con sắp mổ hoặc vừa mổ tim, hỏi bác sĩ thời điểm tiêm.
Chăm sóc con tại nhà
- Nhờ bác sĩ hướng dẫn trực tiếp tư thế gập gối lên ngực khi có cơn tím, và tập trước để cả nhà cùng biết.
- Dỗ con sớm khi con bắt đầu khóc, cho bú cữ nhỏ nhiều lần, tránh để con quá đói hoặc khóc kéo dài.
- Cho con uống thuốc đúng giờ, đúng liều bác sĩ kê; không tự ngừng, tự đổi thuốc.
- Ghi lại các lần con tím: giờ, con đang làm gì, kéo dài bao lâu; mang sổ theo khi tái khám.
- Cân con mỗi tuần và theo dõi lượng bú, ăn; báo bác sĩ nếu con chậm lên cân.
- Giữ con tránh khói thuốc lá, kể cả thuốc lá điện tử; rửa tay trước khi bế con.
- Mang theo giấy ra viện, kết quả siêu âm tim và tên bệnh của con khi đi khám ở nơi khác.
Hiểu lầm thường gặp
- Con tím môi là do lạnh, ủ ấm là hết.
- Với trẻ bị tứ chứng Fallot, tím môi lưỡi là do máu thiếu oxy. Tím tăng dần kèm thở nhanh, quấy hay lả là cơn tím, cần gọi cấp cứu ngay.
- Xoa dầu, cạo gió, bấm huyệt giúp con hết cơn tím.
- Những cách này không giúp máu lên phổi và làm mất thời gian. Tư thế gập gối lên ngực và gọi 115 hoặc 113 mới là việc cần làm.
- Mổ xong là khỏi hẳn, không cần tái khám nữa.
- Mổ giúp tim hoạt động gần như bình thường, nhưng van và nhịp tim có thể có vấn đề khi con lớn. Con cần khám tim định kỳ suốt đời.
- Con bị tim thì phải nằm yên, không được chơi đùa.
- Sau mổ, nhiều trẻ được vận động bình thường. Bác sĩ tim mạch sẽ nói mức nào là an toàn cho con.
Bố mẹ hay hỏi
+Tứ chứng Fallot có chữa được không?
Bệnh được sửa bằng phẫu thuật, và phần lớn trẻ mổ sớm sống, học tập gần như bình thường. Tuy vậy con vẫn cần theo dõi tim suốt đời, một số người cần can thiệp thêm khi lớn.
+Bao nhiêu tháng thì con phải mổ tứ chứng Fallot?
Thường là trong những năm đầu đời, nhiều trẻ được mổ trong năm đầu. Thời điểm cụ thể tùy mức tím, cân nặng và giải phẫu tim của con, do bác sĩ tim mạch và phẫu thuật viên quyết định.
+Con bị cơn tím ở nhà thì làm gì trước tiên?
Dỗ con bình tĩnh, bế con gập hai gối lên sát ngực và gọi 115 hoặc 113 ngay. Không lắc con, không cho ăn uống trong cơn, và vẫn đưa con đi khám dù cơn đã qua.
+Trẻ bị tứ chứng Fallot có được tiêm phòng không?
Có, và nên tiêm đủ theo lịch vì nhiễm trùng làm bệnh tim nặng hơn. Nếu con sắp mổ hoặc vừa mổ, hỏi bác sĩ thời điểm tiêm phù hợp.
+Lần mang thai sau con có bị nữa không?
Nguy cơ cao hơn một chút so với các gia đình khác. Hãy báo bác sĩ sản khoa để được siêu âm tim thai và tư vấn di truyền nếu cần.
Nguồn tham khảo
- Tetralogy of Fallot — Hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA)
- Tetralogy of Fallot — MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ)
- Congenital heart disease — NHS (Anh)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Trẻ bị tim bẩm sinh
Tim bẩm sinh là tim hoặc mạch máu lớn hình thành không bình thường từ trong bụng mẹ, ví dụ một lỗ thông giữa các buồng tim. Nhiều thể nhẹ chỉ cần khám định kỳ, một số lỗ nhỏ tự đóng; thể nặng cần can thiệp hoặc phẫu thuật, có khi ngay sau sinh. Ở trẻ nhỏ, dấu hiệu hay gặp là bú kém, vã mồ hôi khi bú, thở nhanh, chậm tăng cân. Nếu môi, lưỡi hoặc da con đột ngột tím tái hay xám đi, con khó thở, li bì hoặc mềm nhũn, hãy gọi 115 hoặc 113 ngay.
- Trẻ sơ sinh tím tái
Môi, lưỡi, trong miệng, mặt hoặc thân mình của trẻ sơ sinh chuyển tím hay xám là dấu hiệu thiếu oxy: gọi 115 hoặc 113, hoặc đưa con đến cấp cứu ngay, kể cả khi màu tím đã đỡ. Chỉ riêng bàn tay, bàn chân hơi tím trong vài giờ đầu sau sinh hoặc khi con bị lạnh, trong lúc môi lưỡi vẫn hồng, con thở êm và bú tốt, thường hết khi được ủ ấm. Nếu con ngừng thở hoặc không phản ứng, gọi cấp cứu và bắt đầu thổi ngạt, ép tim ngay.
- Trẻ bị thông liên thất
Thông liên thất là một lỗ ở vách ngăn giữa hai buồng tim phía dưới, là một trong những tật tim bẩm sinh hay gặp nhất. Lỗ nhỏ thường chỉ gây tiếng thổi, con vẫn lớn bình thường và nhiều lỗ tự đóng trong những năm đầu. Lỗ lớn làm con thở nhanh, bú kém, vã mồ hôi khi bú, chậm tăng cân, thường bắt đầu sau vài tuần tuổi, và có thể cần mổ trong vài tháng đầu đời để bảo vệ phổi. Nếu con tím tái, thở rất khó hoặc li bì, hãy gọi 115 hoặc 113 ngay.
- Tim con có tiếng thổi
Tiếng thổi là một âm thanh thêm mà bác sĩ nghe được qua ống nghe, do dòng máu chảy qua tim. Tiếng thổi rất hay gặp ở trẻ và phần lớn là tiếng thổi vô hại (tiếng thổi sinh lý): tim con hoàn toàn bình thường, không cần thuốc, không cần kiêng vận động. Chỉ một tỷ lệ rất nhỏ là dấu hiệu của bệnh tim, khi đó bác sĩ sẽ cho siêu âm tim. Nếu con có tiếng thổi kèm tím môi, khó thở, bú kém, vã mồ hôi khi bú hay ngất, hãy đưa con đi khám ngay.
- Trẻ có hội chứng Down
Hội chứng Down là tình trạng di truyền do con có thêm một nhiễm sắc thể số 21, thường xảy ra ngẫu nhiên và không do điều gì bố mẹ đã làm. Trẻ có hội chứng Down học chậm hơn ở những mức độ khác nhau, nhưng mỗi con có tính cách và khả năng riêng, và có thể học, đi học cùng bạn bè, lớn lên tự lập ở nhiều mức. Con cần được siêu âm tim sau sinh, kiểm tra tuyến giáp, thính lực, mắt định kỳ, tiêm chủng đủ và được can thiệp sớm về vận động, ngôn ngữ. Đi cấp cứu ngay nếu bé thở nhanh, tím tái, bỏ bú, nôn ra dịch xanh hoặc bụng chướng.
- Trẻ khóc đến tím tái, ngưng thở
Trẻ khóc dữ rồi nín lặng, mặt tím tái hoặc tái nhợt, có khi ngất và giật nhẹ vài giây, thường là cơn nín thở: hay bắt đầu trước 2 tuổi, con tự thở lại trong vòng 1 phút, và phần lớn trẻ hết cơn khi lên khoảng 6 tuổi, không gây hại lâu dài. Trong cơn, đặt con nằm nghiêng ở chỗ an toàn, không lắc, không cho gì vào miệng. Lần đầu con bị cần đưa đi khám để bác sĩ kiểm tra tim và loại trừ động kinh. Gọi 115 hoặc 113 nếu con không tự thở lại ngay, môi vẫn tím, khó thở sau cơn, hoặc co giật hơn 1 phút.
Chủ đề khác