Trẻ thiếu men G6PD: cần tránh gì và dấu hiệu tan máu cần đi cấp cứu
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 thángMầm non · 1–5 tuổi
Trả lời nhanh
Thiếu men G6PD là bệnh di truyền làm hồng cầu dễ vỡ khi gặp một số chất, gặp nhiều ở bé trai. Phần lớn trẻ sống hoàn toàn khỏe mạnh nếu tránh đậu tằm, băng phiến, xanh methylen và một số thuốc, và luôn báo cho bác sĩ, dược sĩ biết con thiếu G6PD trước khi dùng thuốc. Trẻ sơ sinh thiếu G6PD dễ vàng da nặng. Nếu con đột ngột xanh tái, vàng da vàng mắt, nước tiểu sẫm màu như nước trà hay nước ngọt cola, mệt lả hoặc khó thở, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con đột ngột xanh tái, vàng da, vàng mắt, kèm nước tiểu sẫm màu như nước trà, nước ngọt cola hoặc có màu đỏ.
- Con mệt lả, khó thở, tim đập nhanh, li bì sau khi ăn đậu tằm, ngửi hoặc ngậm băng phiến, hay dùng một loại thuốc mới.
- Con lỡ nuốt viên băng phiến, kể cả khi chưa có biểu hiện gì. Mang theo vỏ gói.
- Trẻ sơ sinh vàng da trong 24 giờ đầu, hoặc vàng lan xuống tay chân, lòng bàn tay, bàn chân.
- Trẻ sơ sinh vàng da kèm bú kém, li bì, khó đánh thức, khóc thét hoặc ưỡn người.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con sốt, nhiễm trùng (viêm họng, tiêu chảy, viêm phổi) và trông xanh hơn, mệt hơn bình thường.
- Con được kê thuốc mới mà bố mẹ chưa chắc là an toàn với người thiếu G6PD: hỏi lại bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng.
- Kết quả sàng lọc máu gót chân báo nguy cơ thiếu G6PD mà con chưa được làm xét nghiệm khẳng định.
- Đau lưng, đau bụng kèm sốt sau khi tiếp xúc một chất nghi ngờ.
Thiếu men G6PD là gì
G6PD là một loại men (enzym) giúp bảo vệ hồng cầu khỏi các chất gây hại sinh ra khi cơ thể bị nhiễm trùng, khi dùng một số thuốc hoặc ăn một số thức ăn. Trẻ thiếu men này có hồng cầu dễ bị vỡ hàng loạt khi gặp các tác nhân đó, gọi là cơn tan máu, dẫn tới thiếu máu và vàng da.
Bệnh di truyền theo nhiễm sắc thể X, nên bé trai hay bị và thường bị nặng hơn bé gái. Mẹ có thể mang gen mà không hề có biểu hiện. Bệnh phổ biến ở châu Á, châu Phi và vùng Địa Trung Hải.
Phần lớn thời gian con khỏe như mọi trẻ khác. Nhiều người thiếu G6PD cả đời không có cơn tan máu nào nếu tránh được tác nhân.
Phát hiện bằng sàng lọc sơ sinh
Theo Thông tư 12/2026/TT-BYT (hiệu lực từ 1/7/2026), thiếu men G6PD nằm trong nhóm bệnh cơ bản Bộ Y tế khuyến khích sàng lọc sơ sinh cho mọi trẻ, bằng vài giọt máu lấy ở gót chân trong những ngày đầu, theo hẹn của nơi sinh.
Nếu kết quả sàng lọc báo nguy cơ, con cần làm xét nghiệm máu để khẳng định. Khi đã chắc chắn, ghi rõ tình trạng này vào sổ khám bệnh, sổ tiêm chủng của con.
Những thứ con cần tránh
- Đậu tằm (đậu fava): thức ăn duy nhất hay gây cơn tan máu. Ăn sống hoặc ăn nhiều thì nặng hơn, nhưng ăn ít cũng có thể gây bệnh. Các loại đậu thông thường khác như đậu xanh, đậu đỏ, đậu đũa ăn được bình thường.
- Băng phiến (nhiều nơi gọi là viên long não, dùng chống gián, mọt quần áo; chứa naphthalene): không dùng trong tủ quần áo, tủ đồ của con. Viên trắng trông như kẹo, trẻ nhỏ dễ nuốt nhầm.
- Xanh methylen: không bôi lên da, miệng hay vết loét của con, kể cả khi bị thủy đậu, tay chân miệng.
- Thuốc nhuộm anilin dùng trong vải, da thuộc.
- Một số thuốc kháng sinh: nhóm sulfonamid (trong đó có co-trimoxazol), nitrofurantoin, nhóm quinolon (như ciprofloxacin), axit nalidixic, dapson.
- Một số thuốc sốt rét như primaquin, và một số thuốc khác như rasburicase.
- Thuốc bắc, thuốc nam, thuốc không rõ nguồn gốc: chưa được kiểm tra đủ an toàn cho người thiếu G6PD.
- Danh sách đầy đủ do bác sĩ đưa và có thể thay đổi; luôn hỏi trước khi dùng thuốc mới.
Những gì con vẫn dùng được
Con vẫn được tiêm chủng đầy đủ theo lịch, kể cả vắc xin 6 trong 1. Con dùng được paracetamol để hạ sốt, giảm đau theo cân nặng; ibuprofen dùng được cho trẻ từ 6 tháng khi bác sĩ khuyên và không nghi sốt xuất huyết. Không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi.
Con ăn uống bình thường, đủ chất, không cần kiêng các loại đậu khác, không cần uống thuốc bổ.
Cơn tan máu: nhận ra và xử trí
Cơn tan máu thường xuất hiện trong vòng khoảng 12 giờ đến vài ngày sau khi con gặp tác nhân. Con xanh tái, vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, có thể sốt, đau lưng, mệt lả, khó thở. Đây là lý do đưa con đi cấp cứu ngay.
Ở bệnh viện, con được ngừng thuốc nghi ngờ, truyền dịch, và truyền máu nếu thiếu máu nặng. Phần lớn trẻ hồi phục nhanh, không để lại hậu quả lâu dài. Nhiễm trùng và sốt cao cũng có thể gây cơn tan máu, nên khi con ốm hãy theo dõi màu da, màu nước tiểu kỹ hơn.
Ở trẻ sơ sinh, thiếu G6PD có thể làm vàng da xuất hiện sớm và tăng nhanh, đôi khi không cần tác nhân nào. Con có thể cần chiếu đèn, hiếm khi cần thay máu.
Chăm sóc con tại nhà
- Ghi rõ 'thiếu men G6PD' vào sổ khám bệnh, sổ tiêm chủng; có thể dán thẻ ghi chú trong ví hoặc cặp của con.
- Mỗi lần đi khám, mua thuốc, chữa răng, nói ngay với bác sĩ, dược sĩ, nha sĩ rằng con thiếu G6PD.
- Bỏ hết băng phiến trong nhà; dùng cách khác để chống côn trùng trong tủ quần áo.
- Không cho con ăn đậu tằm; đọc thành phần khi mua đồ ăn chế biến sẵn có đậu.
- Không bôi xanh methylen, không dùng thuốc bắc, thuốc nam, thuốc xin, thuốc mua trên mạng cho con.
- Khi con sốt, ốm: theo dõi màu da, màu mắt, màu nước tiểu mỗi ngày.
- Báo cho nhà trẻ, trường học và người trông con biết những thứ con cần tránh.
Hiểu lầm thường gặp
- Thiếu men G6PD là phải kiêng đủ thứ, con sẽ ốm yếu suốt đời.
- Phần lớn trẻ sống khỏe mạnh bình thường. Chỉ cần tránh một số ít thức ăn, hóa chất và thuốc, và luôn báo bệnh trước khi dùng thuốc.
- Trẻ thiếu G6PD không được tiêm phòng.
- Con được tiêm chủng đầy đủ theo lịch như mọi trẻ khác.
- Phải kiêng tất cả các loại đậu.
- Đậu tằm (đậu fava) là loại cần tránh. Đậu xanh, đậu đỏ, đậu đũa và các loại đậu thông thường khác ăn được.
- Thuốc bắc, thuốc nam lành tính, dùng thay thuốc tây cho an toàn.
- Thuốc thảo dược chưa được kiểm tra an toàn cho người thiếu G6PD và có thể gây tan máu. Đừng tự cho con dùng.
Bố mẹ hay hỏi
+Trẻ thiếu men G6PD có nguy hiểm không?
Thường không, nếu tránh được tác nhân. Nguy hiểm là cơn tan máu khi con gặp đậu tằm, băng phiến hoặc một số thuốc, và vàng da nặng ở trẻ sơ sinh; cả hai cần đi viện ngay.
+Trẻ thiếu men G6PD có chữa khỏi được không?
Không, vì đây là bệnh di truyền, con mang suốt đời. Nhưng không cần điều trị gì khi con khỏe, chỉ cần phòng tránh đúng.
+Trẻ thiếu G6PD có uống được paracetamol, hạ sốt không?
Có. Paracetamol dùng được, liều 10–15 mg/kg/lần, cách 4–6 giờ. Ibuprofen dùng được cho trẻ từ 6 tháng khi không nghi sốt xuất huyết.
+Mẹ đang cho con bú có cần kiêng gì không?
Một số chất có thể qua sữa mẹ. Mẹ nên tránh đậu tằm và hỏi bác sĩ trước khi dùng thuốc trong danh sách cần tránh khi đang cho con bú.
+Bé gái có bị thiếu G6PD không?
Có thể, nhưng ít hơn và thường nhẹ hơn bé trai. Bé gái mang gen vẫn có thể truyền cho con sau này.
Nguồn tham khảo
- Glucose-6-phosphate dehydrogenase deficiency (favism or G6PD deficiency): information for parents — King's College Hospital NHS Foundation Trust (Anh)
- Glucose-6-phosphate dehydrogenase (G6PD) deficiency — University College London Hospitals NHS Foundation Trust (Anh)
- Thông tư 12/2026/TT-BYT quy định Danh mục bệnh bẩm sinh cần sàng lọc trước sinh và sơ sinh — Bộ Y tế
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Vàng da sơ sinh
Rất nhiều trẻ sơ sinh bị vàng da trong tuần đầu. Vàng da sinh lý thường xuất hiện sau 24 giờ tuổi, rõ nhất vào ngày 3–5, chủ yếu ở mặt và ngực, con vẫn bú tốt, và hết trong khoảng 2 tuần. Đưa con đi khám ngay khi vàng da xuất hiện trong 24 giờ đầu sau sinh, vàng lan xuống bụng, chân hay lòng bàn tay bàn chân, con bú kém, li bì, hoặc phân bạc màu như phấn, như đất sét. Không phơi nắng để chữa vàng da.
- Lịch khám trẻ sơ sinh
Ngoài lần khám trước khi ra viện, trẻ sơ sinh nên được khám lại trong vòng 2–3 ngày sau khi ra viện (nhất là khi ra viện trước 72 giờ tuổi), rồi khoảng 1–2 tuần, 1 tháng và 6 tuần tuổi; sau đó khám theo các mốc tiêm chủng và lúc 6, 9, 12, 18, 24 tháng. Lịch cụ thể theo hẹn của nơi sinh và trạm y tế. Không chờ đến lịch hẹn nếu con dưới 3 tháng mà sốt từ 38°C hoặc người lạnh dưới 36°C, bú kém hay bỏ bú, li bì, thở nhanh, tím tái, co giật, hoặc vàng da lan xuống lòng bàn tay, bàn chân: đưa con đi cấp cứu ngay.
- Trẻ bị thalassemia
Thalassemia (tan máu bẩm sinh) là bệnh di truyền làm cơ thể tạo ra huyết sắc tố không bình thường, nên con bị thiếu máu kéo dài. Thể nặng thường lộ ra từ vài tháng tuổi và cần truyền máu định kỳ cùng thuốc thải sắt suốt đời; người chỉ mang gen thường khỏe mạnh, có khi chỉ thiếu máu nhẹ và không cần điều trị. Đừng tự cho con uống sắt khi thấy con xanh xao: phải xét nghiệm trước, vì trẻ bị thalassemia dễ bị thừa sắt. Nếu con khó thở, li bì, tim đập rất nhanh, hoặc da và mắt vàng đậm kèm nước tiểu sẫm màu, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.
- Trẻ uống nhầm thuốc, hóa chất
Khi nghi con uống nhầm thuốc hay hóa chất, lấy phần còn lại ra khỏi miệng con, giữ lại chai lọ, vỏ thuốc và đưa con đến cấp cứu ngay hoặc gọi 115 hoặc 113, kể cả khi con vẫn chơi bình thường, vì nhiều chất gây hại sau vài giờ. Không gây nôn, không cho uống sữa, nước chanh, giấm hay dầu ăn để giải độc. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con khó thở, co giật, li bì, hoặc đã nuốt chất tẩy rửa, xăng dầu, thuốc trừ sâu, thuốc diệt chuột, pin cúc áo.
- Tủ thuốc gia đình có con nhỏ
Tủ thuốc cho nhà có con nhỏ chỉ cần vài thứ dùng đúng: nhiệt kế điện tử, paracetamol dạng phù hợp với cân nặng của con kèm xi lanh đong, oresol giảm áp lực thẩm thấu, nước muối sinh lý 0,9%, đồ sơ cứu vết thương và túi chườm lạnh. Không cần thuốc cầm tiêu chảy, thuốc ho, kháng sinh dự trữ hay aspirin cho trẻ. Quan trọng nhất là cất mọi thuốc trên cao, có khóa, ngoài tầm với của trẻ; nếu con uống nhầm thuốc, đưa con đến cấp cứu ngay, mang theo vỏ thuốc.
- Liều paracetamol, ibuprofen
Liều paracetamol cho trẻ là 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách nhau ít nhất 4–6 giờ, không quá 4 lần trong 24 giờ. Ví dụ con nặng 12 kg dùng 120–180 mg một lần; với siro loại 120 mg/5 ml là 5–7,5 ml. Luôn đọc hàm lượng mg/ml in trên chai, vì cùng một số ml nhưng chai khác nhau có lượng thuốc khác nhau. Ibuprofen chỉ dùng cho trẻ từ 6 tháng và không dùng khi có thể là sốt xuất huyết; không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi.
Chủ đề khác